Кіріспе

Словенияның дәстүрлі аймағы Ақ Карниола (;; Weißkrain немесе Weiße Mark) – Словенияның оңтүстік-шығысында, Хорватиямен шекаралас орналасқан дәстүрлі аймақ. Кіші өлшемді болғандықтан, ол көбінесе мәдени, тілдік және тарихи ерекшеліктеріне қарамастан, кеңірек Төменгі Карниола аймағының құрамдас бөлігі саналады. Хорватияға жақындығының арқасында Ақ Карниола көршілес кайкав хорват аймақтарымен көптеген мәдени және тілдік ерекшеліктерді бөліседі. Ол, әдетте, басқа Оңтүстік славян территорияларымен ең жақын мәдени байланысқа ие Словения аймағы деп есептеледі. 12 ғасырға дейін Славонияның бір бөлігі болды, содан кейін тарихи тағдырын солтүстіктегі Виндик Маршы және Төменгі Карниоламен бөлісті. 19 ғасырда Словения жерлерінде және жалпы Австрия империясында ең көп эмиграция тіркелген аймақтардың бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Словениядағы фашизмге қарсы күрестің маңызды орталығына айналды.

География

Аймақ солтүстік және батыста Горянци және Кочевский Рог тауларымен, оңтүстік және шығыста Колпа өзенімен шектеледі, ол сонымен қатар Словения мен Хорватия арасындағы шекараның бір бөлігін құрайды. Төменгі Карниоланың солтүстігінен тек тау жолдары арқылы ғана қол жеткізілетін болғандықтан, аймақ тұрғындары ерекше мәдениет қалыптастырған. Аймақ бүгінгі Метлика, Черномель және Семич муниципалитеттерімен сәйкес келеді. Жер бедері төменгі карст төбелерімен және кең қайың ормандарымен сипатталады. Басты өзен – Колпа, оның Лахинья, Добличица және Крупа салалары бар. Ақ Карниола өзінің ерекше кальцит қосылған қыштан жасалған Грич және Канижарика керамикасымен, сондай-ақ жоғары сапалы шараптарымен танымал, мысалы, метлишка чернина (қою қызыл шарап), белокранец (ақ шарап) және модра франкиня (яғни, Blaufränkisch).

Дәстүр

Ақ Карниоланың ерекше бір бөлігі – оның халық мұрасы. Мұнда әлі де көптеген фольклорлық шаралар өтеді, оларда жергілікті дәстүрлі киімдер, аймақта белгілі болған тамбурика аспабымен ойналатын музыка және беллокраниско коло деп аталатын топтық би көрсетіледі. Ерекше ерекшелік – это писаника, яғни бал ара шабымен ерекше өрнекпен боялған, Словенияда басқа еш жерде кездеспейтін түсті Пасха жұмыртқасы. Belokranjska pogača (Ақ Карниола наны) жақында Еуропалық Одақтың «Дәстүрлі ерекшелік кепілдігі» аталымын алды.

Атауы

Бела крайина атауы сөзбе-сөз "Ақ шекара" дегенді білдіреді. Краяжина немесе "шекара" деген зат есім әскери қорғаныс үшін ұйымдастырылған шекаралық аумақты білдіреді. Бела "ақ" деген сөйкестік, аймақтағы жапырақты ағаштарға (әсіресе қайыңға) қарағанда "қара" (яғни қылқан жапырақты) ағаштармен салыстырылғанда қолданылуы мүмкін. "Ақ Карниола" ағылшынша атауы неміс тіліндегі Weißkrain деген атаудан алынған, бұл белокрайнский (диалектілік метатезі *белокрайнский ретінде түсініледі) сөйкестігіне негізделген гиперкоррекцияның нәтижесі (салыстырыңыз, сондай-ақ неміс Dürrenkrain, ағылшын: Dry Carniola, словен тілінде Suha krajina, сөзбе-сөз "құрғақ аймақ"). Влахтар мен ускоктар, этникалық хорваттар мен сербтерді қоса алғанда, Хорватия мен Босниядан Ақ Карниола мен Жумбаракқа келді. Габсбургтердің қолбасшылары Босниядан, кейін Хорватия мен Далмация аймақтарынан жүздеген немесе мыңдаған отбасыларды алып келіп, Ақ Карниола аймағын қамтитын, Жумбарак тауларынан бастап Виникаға дейінгі аймаққа қоныстандырды. 1597 жылдың қыркүйегінде Слатинаның құлауынан кейін 1700-ге жуық ускоктар әйелдері мен балаларымен бірге 4000-қа жуық қоймен Карниолаға қоныстанды. Келесі жылы Черник жаулап алынғаннан кейін 500-дей ускок отбасы Карниолаға қоныстанды.

Қалдықтар

Шекаралық аймақта, әсіресе 15-шы ғасырдан бастап Осман соғыстары кезінде, Черномель, Градак және Виника сияқты бірнеше қамалдар салынды. Побрежедегі ірі бекіністің қалдықтары Екінші дүниежүзілік соғыста жойылды.

Мәдениет

Ақ Карниола аймағындағы тегтерге сүйенсек, олардың ата-бабалары сербтер мен хорваттар болған деген қорытындыға келуге болады. Ақ Карниоланың көне халық поэзиясында серб батыры Марко князь жиі еске алынады, ол "таза штокавиан" тілінде жырланады.