Кіріспе

Инду мифологиясындағы тірілген мәйіт – индуистік құдайдың қасиетті түрі. Ветала – индуистік мифологиядағы жандардың бір тобы. Олар көбінесе мәйіттер жерінде мекендейтін, білімді (болжам айтуға қабілетті) табиғаттан тыс күштермен байланысты тұлғалар ретінде сипатталады. Бұл рухтар көлік құралы ретінде тірілген мәйіттерді пайдаланады, олардың көмегімен қозғалады. Ветала өз қалауынша өлген адамның денесіне кіріп, одан шығуға құқылы.

Сипаттама

Индуизм фольклорында ветала – зираттарды мазалап, мәйіттерді басып алып, зұлымдыққа ие ететін рух. Олар өз наразылықтарын адамдарға қиындық тудыру арқылы көрсетеді. Адамдарды ақылдан шығаруға, балаларды өлтіруге, түсік тудыруға себеп болуға қабілді, бірақ сонымен қатар ауылдарды да қорғайды. Бұл – өмір мен өлім арасындағы "көлеңкелі аймақта" тұтқындалған, қайтыс болғандардың жауыз рухтары. Оларды мантра оқу арқылы қууға болады. Адамдар оларды соңғы дем беру рәсімдерін орындау арқылы арбақтардың әлемінен босата алады. Олар кеңістік пен уақыт заңдарына бағынбайтындықтан, өткен, қазіргі және болашақ туралы керемет білімге ие және адам табиғатын терең түсінеді. Сондықтан көптеген жыншылар оларды қолға түсіріп, құл қылуға тырысады. Конкан аймағында Бетал, Ветал, Ветоба аттарымен Веталаға табынушылық та бар. Бетал Шантадурганың күйеуі болғандықтан, оған арнап Шантадурганың ғибадатханасының ішінде немесе оның төңірегінде ғибадатхана салынған. Гоа штатындағы Амонада Бетал ғибадатханасы бар. Бетал – Бхаираваның бір түрі және барлық рухтардың, зұлымдардың, вампирлердің және түрлі пісахалардың басшысы.

Танымал мәдениетте

Викрам Ветал – 1986 жылы Шантилал Сони режиссерлік еткен үнді фантастикалық фильмі. "Викрам аур Бетаал" – Рамананд Сагардың "Байтал Пачиси" атты туындысы бойынша түсірілген, оның ұлы Прем Сагар режиссерлік еткен және DD ұлттық арнасында көрсетілген телебағдарлама. 2009 жылы "Кахания Викрам аур Бетаал Ки" деп қайта өңделіп, "Colors TV" телеарнасында көрсетілді. "Vikram Betaal Ki Rahasya Gatha" (2018) – &TV телеарнасында "Байтал Пачиси" негізінде түсірілген үнді мифологиялық сериалы. Үнді аниматоры Раджив Чилака 2004 жылы Cartoon Network арнасы үшін "Викрам Бетал" телефильмін түсірді. Disney Channel India арнасында көрсетілген "Vicky & Vetaal" (2006–2007) және "Vicky Aur Vetaal" (2015–2016) фильмдерінде де Ветала басты кейіпкер ретінде пайда болды. Ветала сонымен қатар "Өлімсіз Николас Фламелдің құпиялары" туындысының бір бөлігі болды және "Supernatural" телесериалының 7 маусымның 11 эпизоды, "Adventures in Babysitting", "Sleepy Hollow", "Jekyll & Hyde" сияқты телешоуларда, сондай-ақ 2009 жылы Damon Vignale жазып, түсірген "The Vetala" атты веб-сериалда кездеседі. 2020 жылы шыққан үнді зомби хоррор сериал "Betaal" да Веталаның қарғысын көрсетеді. "The Vetala" (Linda Leith Publishing, 2018) – канадалық автор Филипп Эрнесттің романы. Онда санскрит профессоры Наданың өмір бойы зерттеген, қиялымен суарылған веталамен бетпе-бет кездесуі туралы айтылады.