Марсель Гроссман: Швейцариялық математик және Эйнштейнмен ынтымақтастығы
Marcel Grossmann
Марсель Гроссман (1878-1936) – швейцар математигі, Эйнштейннің сыныптасы. Цюрихте туған, геометрияда сараланған профессор. Биографиясы туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцариялық/венгр математигі (1878-1936)
Swiss/Hungarian mathematician (1878 1936)
Марсель Гросманн (9 сәуір 1878 - 7 қыркүйек 1936) – швейцариялық математик және Альберт Эйнштейннің досы, сыныптасы. Гросманн Цюрихтен шыққан ескі швейцариялық отбасының мүшесі болды. Оның әкесі тоқыма фабрикасын басқарды. Ол Цюрихтегі Федералды политехникалық мектепте математика профессоры болды, қазіргі ЭТХ Цюрихте сипаттамалық геометрия саласында маманданған.
Marcel Grossmann (April 9, 1878 – September 7, 1936) was a Swiss mathematician and a friend and classmate of Albert Einstein. Grossmann was a member of an old Swiss family from Zürich. His father managed a textile factory. He became a Professor of Mathematics at the Federal Polytechnic School in Zürich, today the ETH Zurich, specializing in descriptive geometry.
Мансап
1900 жылы Гросман Федералдық политехникалық мектепті (ETH) бітіріп, геометр Вильгельм Фидлердің көмекшісі болды. Ол Евклидтік емес геометрия саласындағы зерттеулерін жалғастырып, келесі жеті жыл бойы жоғары мектептерде сабақ берді. 1902 жылы ол Цюрих университетінде «Ueber die metrischen Eigenschaften kollinearer Gebilde» (Төзімді құрылымдардың метрикалық қасиеттері туралы) тақырыбында диссертация қорғап, доктор ғылымының кандидаты атанды, оның ғылыми жетекшісі Фидлер болды. 1907 жылы ол Федералдық политехникалық мектепте сипаттамалық геометриядан толық профессор болып тағайындалды. Геометрия профессоры ретінде Гросман жоғары мектеп мұғалімдері үшін жазғы курстар ұйымдастырды. 1910 жылы ол Швейцария математикалық қоғамын құрушылардың бірі болды. 1912 жылы Кембриджде және 1920 жылы Страсбургте өткен Халықаралық математиктер конгресінде (ICM) шақырылған баяндамашы ретінде сөз сөйледі.
In 1900 Grossmann graduated from the Federal Polytechnic School (ETH) and became an assistant to the geometer Wilhelm Fiedler. He continued to do research on non Euclidean geometry and taught in high schools for the next seven years. In 1902, he earned his doctorate from the University of Zurich with the thesis Ueber die metrischen Eigenschaften kollinearer Gebilde (translated On the Metrical Properties of Collinear Structures) with Fiedler as advisor. In 1907, he was appointed full professor of descriptive geometry at the Federal Polytechnic School. As a professor of geometry, Grossmann organized summer courses for high school teachers. In 1910, he became one of the founders of the Swiss Mathematical Society. He was an Invited Speaker of the ICM in 1912 at Cambridge and in 1920 at Strasbourg.
Альберт Эйнштейнмен ынтымақтастық
Альберт Эйнштейн мен Гроссманның достығы олардың Цюрихтегі мектеп шағында басталды. Гросманның Федералдық политехникалық мектептегі лекцияларын мұқият және толық жазып алуы, Эйнштейн үшін құтқару болып келді, себебі ол көптеген лекцияларды қатыстыра алмады. Гросманның әкесі Эйнштейнге Берндегі Швейцария патент бюросына жұмысқа орналасуға көмектесті, ал Гросман Эйнштейнді Прагадан Цюрих политехникалық институтының физика профессоры ретінде қайта әкелу үшін келіссөздер жүргізуге көмектесті. Гросман дифференциалдық геометрия және тензорлық есептеу саласындағы сарапшы болды; осы математикалық құралдар ғана Эйнштейннің гравитация жөніндегі жұмысына дұрыс математикалық негіз берді. Сондықтан Эйнштейннің Гросманмен ғылыми ынтымақтастыққа түсуі заңды болды. Гросман Эйнштейнге Риман геометриясы (сондай-ақ эллиптикалық геометрия) деп аталатын евклидтік емес геометрияның маңыздылығын түсіндірді, бұл Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясын дамытудағы қажетті қадам болды. Абрахам Пейстің Эйнштейн туралы кітабында Гросман Эйнштейнге тензорлық теория бойынша да кеңес бергені айтылады. Гросман Эйнштейнді Эльвин Бруно Кристоффель бастап, Грегорио Риччи Курбастро мен Туллио Леви-Чивита толықтырған абсолютті дифференциалдық есептеумен таныстырды. Гросман Эйнштейннің математикалық және теориялық физиканы біріктіруіне көмектесті, нәтижесінде бүгінгі күнге дейін гравитацияның ең әдемі және қуатты теориясы саналатын жалпы салыстырмалылық теориясы пайда болды. Эйнштейн мен Гросманның ынтымақтастығы 1913 жылы жарияланған "Жалпыланған салыстырмалылық теориясы және гравитация теориясының жобасы" деген маңызды мақалаға әкелді, ол Эйнштейннің гравитация теориясын құруға арналған екі негізгі мақаланың бірі болды.
Albert Einstein's friendship with Grossmann began with their school days in Zürich. Grossmann's careful and complete lecture notes at the Federal Polytechnic School proved to be a salvation for Einstein, who missed many lectures. Grossmann's father helped Einstein get his job at the Swiss Patent Office in Bern, and it was Grossmann who helped to conduct the negotiations to bring Einstein back from Prague as a professor of physics at the Zurich Polytechnic. Grossmann was an expert in differential geometry and tensor calculus; just the mathematical tools providing a proper mathematical framework for Einstein's work on gravity. Thus, it was natural that Einstein would enter into a scientific collaboration with Grossmann. It was Grossmann who emphasized the importance of a non Euclidean geometry called Riemannian geometry (also elliptic geometry) to Einstein, which was a necessary step in the development of Einstein's general theory of relativity. Abraham Pais's book on Einstein suggests that Grossmann mentored Einstein in tensor theory as well. Grossmann introduced Einstein to the absolute differential calculus, started by Elwin Bruno Christoffel and fully developed by Gregorio Ricci Curbastro and Tullio Levi Civita. Grossmann facilitated Einstein's unique synthesis of mathematical and theoretical physics in what is still today considered the most elegant and powerful theory of gravity: the general theory of relativity. The collaboration of Einstein and Grossmann led to a ground breaking paper: "Outline of a Generalized Theory of Relativity and of a Theory of Gravitation", which was published in 1913 and was one of the two fundamental papers which established Einstein's theory of gravity.
Өлім
Гросман 1936 жылы қатты склерозбен қайтыс болды. Релятивистер қауымдастығы физика ғылымына Гросманның қосқан үлесін құрметтеп, үш жыл сайын Марсель Гросман отырыстарын өткізеді.
Grossmann died of multiple sclerosis in 1936. The community of relativists celebrates Grossmann's contributions to physics by organizing Marcel Grossmann meetings every three years.
Мұра
Халықаралық релятивистік астрофизика орталығы Марсель Гроссманн сыйлығын табыс етеді. Әрбір жүлдегер А. Пьереллидің "Т.Э.С.Т." мүсінінің күміс құймасын алады. Әр жыл сайын бір мекеме және екіден алтыға дейін жеке ғалымдар іріктеледі. Бұрынғы институционалдық жеңімпаздардың қатарында Планк ғылыми ынтымақтастығы (ESA), AlbaNova университет орталығы, Institut des Hautes Etudes Scientifique (IHES) және тағы да басқалары бар. Бұрынғы жеке жеңімпаздар: Шинг Тунг Яу, Цунг Дао Ли, Кристин Джонс Форман және Стивен Хокинг.
The International Center for Relativistic Astrophysics presents the Marcel Grossmann Awards. Each recipient receives a silver casting of the T. E. S. T. sculpture by the artist A. Pierelli. Each year, an institution is selected and between two and six individual scientists are selected. Past institutional winners include the Planck Scientific Collaboration (ESA), AlbaNova University Center, Institut des Hautes Etudes Scientifique (IHES) and others. Past individual winners include Shing Tung Yau, Tsung Dao Lee, Christine Jones Forman and Stephen Hawking.