Кіріспе

Вирустың түрі Капоси саркомасымен байланысты герпесвирусы (KSHV) – адамдарда таралған тоғызыншы герпесвирус; Вирустардың таксономиясы жөніндегі халықаралық комитетінің (ICTV) ресми атауы бойынша – Адамның гамма-герпесвирусы 8, немесе қысқаша HHV 8. Басқа герпесвирустар сияқты, оның бейресми атаулары ICTV-нің ресми атауымен бірдей қолданылады. Бұл вирус көбінесе ЖҚТБ-мен ауыратын науқастарда кездесетін Капоси саркомасын, HHV 8-ге байланысты мультицентрлі Кастлеман ауруын және KSHV қабыну цитокин синдромын тудырады. KSHV/HHV8 ашылғанына көп жыл болса да, KSHV-мен байланысты ісік пайда болуына ем табылмады.

Тарих

1872 жылы Мориц Капоси қан тамырларының ісігін сипаттады (алғашқыда «терінің идиопатиялық көп пигментті саркомасы» деп аталды), кейіннен бұл ісік Капоси саркомасы (КС) деп аталды. Бастапқыда КС еврей және Жерорта теңізі аймағындағы халықтардың сирек кездесетін ісігі деп есептелген, бірақ кейін Сахараның оңтүстігіндегі Африканың барлық аймақтарында кең таралғаны анықталды. Бұл 1950 жылдары осы ісіктің себебі вирус болуы мүмкін деген алғашқы болжамдарға әкелді. 1980 жылдардың басында ЖИТС эпидемиясының басталуымен, ЖИТС-ке шалдыққан науқастарда КС қайтадан күрт өрбуі байқалды, хабарланған ЖИТС науқастарының 50%-ы осы ісікке шалдықты – бұл қатерлі ісікке бейімділіктің өте жоғары деңгейі. Валери Берал, Томас Питерман және Гарольд Джаффе эпидемиологиялық деректерді мұқият талдағаннан кейін, КС белгісіз жыныстық жолмен берілетін вирус тудырғандығын, вирус иммундық жүйесі әлсіреген жағдайда ғана (мысалы, ЖИТС-те) ісікке айналатындығын ұсынды. 1984 жылға таяу ғалымдар КС ісіктерінде электронды микроскопияда герпес вирусына ұқсас құрылымдарды анықтады. Ғалымдар КС-тің себебін іздестіріп, цитомегаловирус және тіпті ВИЧ сияқты 20-дан астам факторды ықтимал себеп ретінде қарастырды. Патоген 1994 жылы Колумбия университетіндегі Юань Чанг пен Патрик С. Мур жұбайлары ЖИТС-ке шалдыққан науқастың КС ісігінен герпес вирусының ДНК фрагменттерін оқшаулау арқылы анықталды. Чанг пен Мур KSHV-ді табу үшін репрезентативтік айырмашылық талдауын (RDA) қолданды, ЖИТС-ке шалдыққан науқастың КС ісігінің тіндісін өз тінімен салыстырды. Эксперименттің мақсаты – егер вирус КС-тің себебі болса, екі үлгідегі геномдық ДНК вирусқа тиесілі ДНК-дан басқа толық сәйкес келуі керек еді. Алғашқы RDA экспериментінде олар вирустың геномдарының 1%-дан азын құрайтын екі кішкентай ДНК фрагментін бөліп алды. Бұл фрагменттер белгілі герпес вирусының тізбектеріне ұқсас болды (бірақ олардан ерекшеленді), жаңа вирус бар екенін көрсетті. Осы фрагменттерден бастап, зерттеу тобы екі жыл ішінде вирустың толық геномдық тізбесін анықтауға қол жеткізді. Бұл герпес вирусының табылуы қызу дау-дамағлдар мен ғылыми пікір таластарын тудырды, одан кейін ғана KSHV Капоси саркомасының нақты себебі екенін көрсететін жеткілікті деректер жиналды. Қазіргі уақытта вирус Сахараның оңтүстігіндегі Африкада кең таралған инфекция екені белгілі; инфекцияның орташа деңгейі Жерорта теңізі аймағындағы халықтарда (Ливан, Сауд Арабиясы, Италия және Грекияны қоса алғанда) байқалады, ал Солтүстік Еуропа мен Солтүстік Американың көп бөлігінде инфекция деңгейі төмен. Гомосексуал және бисексуал еркектер инфекцияға көбірек бейім (әлі белгісіз жыныстық жолмен), ал дамып келе жатқан елдерде вирус жыныстық емес жолмен таралады.

COVID-19 және КШВ

2020 жылы SARS CoV 2 вирусы, COVID-19 ауруын қоздыратын вирус, адам организмінде KSHV вирусының литикалық реактивациясын тудыруы мүмкін екені анықталды, бұл герпес вирусының жасырын күйден шығуына және қатерлі жасушалардың пайда болуына әкеледі. Бұдан әрі, SARS CoV 2 инфекциясын емдеу үшін қолданылатын кейбір препараттар, атап айтқанда, Нафамостат және Азитромицин, пісіп жетілген вириондардың өндірісін күшейтетіні, соның салдарынан "KSHV литикалық реактивациясын ықтимал етуі" анықталды.

Эпидемиология

1970 жылдары HHV 8-дің әлемдік таралу көрсеткіші 2-10% құрады. HHV 8 серопревалентілігі географиялық тұрғыдан айтарлықтай өзгереді, инфекция деңгейі Солтүстік Еуропа, Оңтүстік-Шығыс Азия және Кариб аймағындағы елдерде 2-4% аралығында, Жерорта теңізі елдерінде шамамен 10%, ал Сахара астындағы Африка елдерінде шамамен 40% құрайды. Оңтүстік Америкада инфекция деңгейі жалпы алғанда төмен, бірақ үндістер арасында жоғары. Тіпті жекелеген елдердің ішінде де әртүрлі аймақтарда елеулі айырмашылықтар байқалады, мысалы, Синьцзянда инфекция деңгейі шамамен 19,2% болса, Қытайдың Хубэй провинциясында шамамен 9,5% құрайды. Серопревалентіліктің жасқа байланысты сызықты түрде артатыны тұрақты түрде көрсетілгенімен, инфекция деңгейі жоғары елдерде жас топтарында серопревалентіліктің жоғары болуы мүмкін. Білім деңгейі инфекция деңгейімен кері пропорционалды байланысқа ие. Серопревалентілігі төмен елдерде HHV 8 негізінен ЖИТС және Капоши саркомасы (КС) ауруымен ауыратын науқастарда кездеседі. Серопревалентілігі жоғары елдерде инфекция балалық шақта жиі кездеседі, бұл анадан балаға сілекей арқылы берілуі мүмкін екенін көрсетеді. Замбияда жүргізілген зерттеуде КС ауруына шалдыққан барлық балалардың аналары HHV 8-ге оң нәтиже көрсеткен, бірақ КС ауруына шалдыққан аналары бар барлық балалар HHV 8-ге оң нәтиже көрсетпеген. Тағы бір Замбиялық зерттеуде 4 жасқа дейін балалардың 13,8% HHV 8-ге серопозитивті болып табылды. Серопревалентіліктің жынысқа немесе отбасылық жағдайға байланысты айтарлықтай өзгеретіні дәлелденбеген. Синьцзянда оқшауланған вирустардың ең соңғы ортақ атасы шамамен 2037 жыл бұрын (95% ең жоғары ықтималдығы 1843–2229 жыл) болған. Тарихи тұрғыдан Жерорта теңізі мен Синьцзян арасындағы байланысты ескере отырып, бұл вирус Жібек жолы арқылы Синьцзянға әкелінген болуы мүмкін. Мутация деңгейі жылына бір сайтқа шамамен ауысулар деп бағаланған (95% ең жоғары ықтималдығы ). Дегенмен, KSHV-ның әртүрлі генотиптерінің әлемдік таралуы және оның берілу жолдары бойынша қосымша зерттеулер қажет. Изоляттарды типтеу өзгермелі K1 мембраналық белгісіне негізделген. Алты тип танылған (A–F).

Алдын алу

KSHV жұқтырған адамдар вирусты белгілері жоқ күйде таратады, сондықтан жыныстық қатынаста қорғанышсыз жыныстық қатынас жасау және жыныстық қатынас барысында сілекей алмасуы мүмкін әрекеттерге қатысу кезінде сақтық таныту қажет. Қажет болған жағдайда презерватив қолдану және KSHV және ВИЧ инфекциясы бар немесе статусы белгісіз серіктестермен терең сүйісуден аулақ болу ұсынылады.

Емдеу

Капоси саркомасы әдетте хирургиялық жолмен немесе жергілікті сәулелендіру арқылы емделетін локализацияланған ісік. Липосомалық антрациклиндер немесе паклитаксель сияқты препараттармен химиотерапия, әсіресе инвазивті аурулар үшін қолданылуы мүмкін. KSHV сияқты герпес вирустарының көбеюіне бағытталған ганцикловир сияқты вирустық қарсы препараттар Капоси саркомасының дамуын алдын алу үшін қолданылған, бірақ ісік пайда болғаннан кейін бұл препараттар тиімсіз болады немесе аз пайда береді. СПИД-пен байланысты Капоси саркомасы бар пациенттер үшін ең тиімді терапия – ВИЧ инфекциясын азайтуға бағытталған жоғары активті антиретровирустық терапия. ЖҚТБ-мен ауыратын және жеткілікті анти-ВИЧ ем қабылдаған пациенттерде Капоси саркомасының пайда болуы 90%-ға дейін төмендеуі мүмкін. KSHV иесінің иммундық жүйесіне әсер етеді, бірақ клиникалық араласу арқылы бұл өзгерісті қалпына келтіруге мүмкіндік бар. Бір қиындық – мақсатты жасушалардың иммундық репрессиясын тежейтін, шамадан тыс экспрессия. Ұзаққа созылған қабыну стимуляциясы кезінде мақсатты жасуша жауап беру қабілетін жоғалтады, бұл әлсізденген фенотипке әкеледі. Активациялық иммунотерапия иммундық жасушалардың функциясын жандандырып, күшейте алады. Басқа иммунотерапиялармен салыстырғанда, антипрограммаланған жасуша өлімі протеині 1 (PD 1) / программаланған өлім лиганды 1 (PD L1) мақсатына бағытталған терапия үлкен жетістікке жетті. KSHV инфекциясының салдарынан моноциттер PD 1 экспрессиясын арттырады, ол тежегіш молекула болып табылады және көптеген ісік түрлерінде иммундық қашуға себеп болады. Капоси саркомасы бар ВИЧ-инфекциясы бар пациенттердің NK жасушаларында PD 1 экспрессиясы жоғары, бұл әлсізденген фенотипке әкеледі. PD 1 антиденесі (ниволумаб немесе пембролизумаб) айқын ісікке қарсы әсерін көрсетті. Ниволумаб қазіргі уақытта І фаза клиникалық сынағында, ал пембролизумаб І фазада ВИЧ және Капоси саркомасы бар пациенттерді емдеуде тиімділігін көрсетті және қазіргі уақытта емдеу үшін ІІ фаза клиникалық сынағында. Талидомид аналогы – Помалидомид 2011 жылы FDA-мен мақұлданды. Помалидомид цитотоксикалық Т жасушаларына жасуша ішіндегі ақуыздарды көрсетуге көмектесетін MHC 1 экспрессиясын қалпына келтіреді, сонымен қатар PD L1 экспрессиясын басады және CD8+ Т жасушаларының өлтіру қабілетін арттырады.