Кіріспе

Джон Барнстың 1992 жылғы романы «Миллион ашық есік» (1992) – американдық жазушы Джон Барнстың ғылыми фантастикалық романы, оның «Мың мәдениет» сериясының бірінші кітабы. Оқиға тар көзқарасты мәдениеттен шыққан, ересек болып келе жатқан адамның басынан кешетін оқиғаларды қамтиды. Ол өзгеше және одан да тар көзқарасты мәдениетте көптеген кедергілерге тап болып, оны Жұлдызаралық мәдениетке толыққанды қатысушы азамат болуға итермелейді. «Миллион ашық есік» – жаһанданудың салдарына арналған зерттеу. Роман 1992 жылы «Небұла» сыйлығының «Жылдың үздік романы» номинациясына және 1994 жылы Артур Кларк сыйлығына ұсынылды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға 29-шы ғасырда Уилсон планетасында (Арктур орбитасында) Жиро есімді жас жігіт пен оның романтикалық, сергелдең дос тобымен басталады. Олардың барлығы Ноу-Окситан мәдениетінің өкілдері және Quartier de Jovents тұрғындары – осы аудан жасөспірімдер мен жиырма жастағы жастарға арналған, ата-аналарының "есейген" өмір салтына көшпегендердің ойын алаңы. Технологиялық тұрғыдан қорғалған бұл жастар көшеде "нейродуцер" семсерлерімен айқасқа түсіп, Quartier таверналарында жиі кездесіп, окситан әдебиеті мен трубадор дәстүрін қайта жаңғыртады. Алайда, Жиро достарына қарағанда әлдеқайда ертерек есейе бастайды, себебі бір күні оның досы Эймерик, Уилсонға келгенге дейін және жас болып есептелгенге дейін, ең жақын орналасқан Нансен планетасының (Мюфрид орбитасында) Каледон мәдениетінде экономист болған, үкімет тарапынан өз туған планетасына Каледон экономикасына спрингердің әсерін реттеу миссиясымен оралуға шақырылады. Спрингер – адамзатты белгілі кеңістікте жылдам біріктіретін дереу тасымалдау тәсілі. Жиро, сүйікті қызының Interstellar "өнер саласына" (бұл өнер "sadoporn" деп аталады) енгенін байқағанда, оны тастап кетуге шешім қабылдайды. Бұл Жиро мен оның достарының бағалайтын эксклюзивті құндылықтары мен ар-ұятына қарсы наразылық білдіру. Осылайша, Эймерик пен Жиро Каледондықтардың ақылды кеңесіне экономиканы әлемнің қалған бөлігімен үйлестіруді ұсынады, осылайша спрингердің зиянды әсерін азайтуға болады. Каледондықтар Эймерик пен Жиро, сондай-ақ Жұлдызаралық үкімет олардың билігін тартып алмақшы екенін шешкенде, олар барлығын қайтарып алуға тырысады, нәтижесінде қалалық қақтығыс басталады. Жиро осы тартыс арасында өзінің кім екенін біледі, үйіндегі өмірінің негізсіз екенін түсінеді және өз мәдениетіндегі кемшіліктерді мойындайды.

Әдеби мәні және сын

Тор сайтындағы шолуында Джо Уолтон кітапты "тамаша, құлқыта білгіш ғылыми-фантастикалық роман" деп атады және "бұл, сірә, оның ең жақсы кітабы" деп жазды.