Жан Илер Обаме: Габон саяхатшысының өмірі мен қызметі
Jean-Hilaire Aubame
Жан Илер Обаме – Габон саяхатшысы (1912-1989). 1964 жылғы төңкеріс кезінде президент болды, бірақ үш күннен кейін қуылды. Төңкеріске қатыспағанына қарамастан, сотталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Габондық саясаткер (1912–1989)
Gabonese politician (1912–1989)
Жан Хиларе Обаме (10 қараша 1912 – 16 тамыз 1989) – Габонның отарлық және тәуелсіздік кезеңдеріндегі белсенді саясаткер. Француз журналисі Пьер Пеанның айтуынша, Обаменің «қатаң католик және кеден қызметкері ретінде тәрбиеленуі оны саяси билік өзі үшін мақсат емес, тұтас адам етіп қалыптастырды». 1964 жылы М’баға қарсы жасалған төңкеріс кезінде Габон президенті қызметіне тағайындалды. Бірақ, төңкеріс үш күннен кейін күйретілді, және ол төңкерісті жоспарлауға қатыспағанымен, Обаме 10 жылға қатаң еңбек және 10 жылға жер аудару жазасына кесілді. Оның түрмедегі мерзімінде күзетшілер оны күнделікті ұрып-сапқылаған. М’бадан кейін президент болған Омар Бонго 1972 жылы Обаменің Габонға оралуына рұқсат берді. Осы ересек саясаткер 1989 жылы Габон астанасы Либревильде қайтыс болды.
Jean Hilaire Aubame (10 November 1912 – 16 August 1989) was a Gabonese politician active during both the colonial and independence periods. The French journalist Pierre Péan said that Aubame's training "as a practicing Catholic and a customs official helped to make him an integrated man, one of whom political power was not an end in itself." Aubame was installed as President of Gabon during a 1964 coup d'état against M'ba. However, the coup was toppled three days later, and although he did not participate in the coup's planning, Aubame was sentenced to 10 years of hard labor and 10 years of exile. He was beaten almost daily by his prison guards while serving out his sentence. M'ba's successor as President, Omar Bongo, allowed the return of Aubame to Gabon in 1972. The elder politician died in 1989 in Gabon's capital of Libreville.
Жастық шағы және саяси мансабының алғашқы жылдары
Либревиллдің жанындағы Фанг отбасында дүниеге келген Обаме сегіз жасында әкесінен, ал он бір жасында анасынан айырылды. Леон М'баның әкесі Аббат Жан Обаме жетім қалған Обамеге қамқорлық жасап, бірнеше Рим-католик миссияларында оқуын ұйымдастырды. М'ба оған 1931 жылғы 24 наурызда кеденде жұмыс табуға көмектесті. 1931 жылдан 1935 жылға дейін алғаш рет Либревиллге тағайындалды, 1935 жылы Бангиге, ал 1936 жылы Бразавильге ауыстырылды. Ол сондай-ақ болашақта саясаткерлерге айналатын Рене Пол Сусат және Жан Реми Аюне басшылық ететін "Функционерлер қауымдастығының" мүшесі болды. Шарль де Голльдің 1940 жылғы 18 маусымдағы үндеуінен кейін Обаме "Тәуелсіз Франция" тарапына қосылып, қараша айында Либревилл билігі оны Фангтарды осы мақсатқа жұмылдыруға жіберді. 1942 жылдың ақпан айында Обаме колониялық әкім Феликс Эбуэмен танысып, оның қолдауына ие болды. 1944 жылы Бразавиль конференциясына қатысып, 12 528 дауысқа 7 069 дауыс жинады. Депутаттық қызметін атқаратын кезінде ол Парижде тұрып, Габонға үнемі сапар шекті. Обаме африкалық мәселелерді шешуде, әсіресе Габон халқының тұрмыс деңгейін жақсартуда және қала құрылысын жоспарлауда жетекші болды. 1951 жылғы 29 қыркүйекте Францияның теңіз арты аумақтарындағы ең төменгі жалақыны арттыруға дауыс берді және 1953 жылдан 1955 жылға дейін комиссия төрағасының орынбасары болды. Партия өз кезегінде 1951 және 1956 жылдары Обамені қайта сайлауды қолдады. Габон саясатында миссиялар мен әкімшілік тарапынан қолдау алған Обаме мен қоныс аударушылар тарапынан қолдау алған М'ба тез арада басымдыққа ие болды.
Born into a Fang family near Libreville, Aubame lost his father at eight years of age and his mother at eleven. Abbé Jean Obame, stepbrother of Léon M'ba, looked after the orphaned Aubame and arranged for schooling at several Roman Catholic missions. M'ba helped get him a job in customs on 24 March 1931. First appointed to Libreville from 1931 to 1935, he was transferred to Bangui in 1935 and then to Brazzaville in 1936, He was also a member of the Association des fonctionnaires, an organization which was dominated by two other soon to be politicians: René Paul Sousatte and Jean Rémy Ayouné. Following the speech given by Charles de Gaulle on the Appeal of 18 June 1940, Aubame sided with the Free French, and in November was sent by Libreville authorities to rally Fangs for the cause. In February 1942, Aubame met colonial administrator Félix Éboué and quickly became his protégé. Aubame participated in the 1944 Brazzaville Conference by winning 7,069 votes out of 12,528 possible. While a deputy he lived in Paris and toured Gabon regularly. Aubame was also a leader in solving African problems, particularly developing the Gabonese standard of living and planning urban sites. On 29 September 1951, he voted to increase the minimum wage in the overseas territories of France, and served as vice president of its Commission from 1953 to 1955. The party in turn backed Aubame's reelection in 1951 and 1956. Fairly quickly, Gabonese politics became dominated by Aubame, supported by the missions and the administration, and M'ba, supported by the settlers.
Габонның аумақтық ассамблеясының депутаты
1952 жылы ол Габонның аумақтық ассамблеясына Воле Н'Темнің өкілі болып сайланды. М'ба партиясы қайта санаудан кейін Аубаме партиясынан 21 орынға қарсы 19 орын жеңіп алды. Бірақ, абсолютті көпшілік болмағандықтан, 1957 жылдың 21 мамырында екі партия да үкіметке қосылуға лайық деп екі жақ келіскен адамдардың тізімін ұсынуға міндетті болды. М'ба жеңіске жеткеннен кейін, сайланған UDSG мүшелерінің көпшілігі парламенттік көпшілікке қосылып, биліктегі үкіметке 40 заң шығарушы орынның 29-ын қамтамасыз етті. Үкіметте бекем орналасқаннан кейін, ол өзінің билігін нығайтуға ақырындап кірісті.
In 1952 he was elected as Woleu N'Tem's representative for Gabon's Territorial Assembly. M'ba's party won 21 seats against 19 for Aubame's party after a recount. However, in the absence of an absolute majority, on 21 May 1957, both parties were obligated to submit a list of individuals that both agreed were suitable for inclusion in the government. With M'ba's victory, many elected UDSG members joined the parliamentary majority, giving the ruling government 29 of the 40 legislative seats. Well installed in the government, he slowly began to reinforce his power.
Оппозиция басшысы
1958 жылғы 28 қыркүйекте Франко-Африка қауымдастығының конституциялық референдумына дауыс бергеннен кейін Габон формалды түрде тәуелсіздік алды. 1960 жылғы 19 маусымда Scrutin de Liste дауыс беру жүйесі арқылы заң шығарушы сайлаулар жоспарланды, бұл – әр партия кандидаттар тізімін ұсынатын және халық сол тізімге дауыс беретін блоктық дауыс беру түрі. Дауыстардың көпшілігін алған тізім жеңімпаз деп жарияланып, барлық даулы мандаттарды иеленеді. Аудандық және округтік шекараларды қайта бөлу арқылы БДГ 244 мандат алды, ал УДСГ – 77 мандатқа ие болды. Келесі айларда заң шығарушы көпшілікте ішкі тартыстар күшейді. Габон президенті болған М’ба парламентті таратуға шешім қабылдады және өзінің беделін нығайту үшін оппозицияға көз жүгірді. Обамемен бірлесіп, ол сайлаушыларға ұнатуы тиіс, салмақты саяси одақтар құрды. 12 ақпанда олар дауыс берудің 99,75% -ын жеңіп алды, содан кейін М’ба қарсы кандидатсыз Габон президенті болып сайланды. 1961 жылғы 21 ақпанда жаңа конституция бірауыздан қабылданғанда жағдай шиеленістің күшеуіне әкелді, ол «гиперпрезиденттік» жүйені қарастырды. Бұл жүйе бойынша М’ба функциялары мен шектеулерін өзі анықтайтын министрлерді тағайындай алды. 19 ақпанда ол Обамемен қарым-қатынасын үзді; M’ba қолдаушысы Фрэнсис Мейден басқа, барлық UDSG өкілдері қызметтен босатылды. Бұл Обаменің UDSG-ді М’бамен біріктіруден бас тартуымен және бірпартиялық мемлекет құру ниетімен байланысты болды. Содан кейін М’ба Обаменің парламенттік функциялармен үйлесімсіздікке байланысты Ұлттық Ассамблеядан кеткенін мәлімдеді. Обаме бұл айыптауға Жоғарғы Сот төрағасы лауазымынан «экономиялық шара ретінде» кетіп, жағдайды одан әрі қиындатты. Сайлау шарттары былай жарияланды: Сайлау округтері 67-ден 47-ге дейін азайтылды. М’ба жақында қызмет атқарған адамдарға тыйым салынбағанын мәлімдеп, Обаменің кандидатурасын қабылдамады. Кез келген партия 47 кандидатты ұсынуы керек еді, олар әрқайсысы 160 АҚШ долларын төлеуі керек немесе тізімді ұсынудан бас тартуы керек еді. Осылайша, науқан шығындарын ескермей, 7500 АҚШ долларынан астам қаражат жиналды. М’баның ниеті – өзінен басқа ешбір партияның кандидаттарды тіркеуге жеткілікті қаражаты болмауы еді. Оған жауап ретінде оппозиция бұл сайлаудың әділ емес екенін мәлімдеп, оған қатысудан бас тартты.
After voting in favor of the Franco African Community constitutional referendum of 28 September 1958, Gabon became pseudo politically independent. Legislative elections were scheduled for 19 June 1960 through the Scrutin de Liste voting system, a form of bloc voting in which each party offers a list of candidates who the population vote for; the list that obtains a majority of votes is declared the winner and wins all the contested seats. Through the redistricting of district and constituency boundaries, the BDG arbitrarily received 244 seats, while the UDSG received 77. In the months that followed, the legislative majority was plagued by internal strife. M'ba, now President of Gabon, decided to dissolve the Assembly and looked to the opposition to strengthen his position. With Aubame, he formed a number of sufficiently balanced political unions to appeal to the electorate. On 12 February, they won 99.75% of the vote, and later that day, M'ba, running unopposed, was elected president of Gabon. Tensions rose when a new constitution was unanimously adopted, on 21 February 1961, providing for a "hyperprésidentiel" regime. Under this system, M'ba was able to appoint ministers whose functions and limitations were decided by him. On 19 February, he broke his ties with Aubame; all UDSG representatives were dismissed, with the exception of M'ba supporter Francis Meye. This was due to Aubame's refusal to merge the UDSG with M'ba's and create a one party state. Thereafter, M'ba claimed that Aubame had resigned from the National Assembly, citing incompatibility with parliamentary functions. Aubame resolved the accusation by resigning from his post as President of the Supreme Court, complicating matters for M'ba. as an "economy measure". The electoral conditions were announced as such: The election 67 districts were reduced to 47. M'ba disqualified Aubame by announcing no one who held a post recently was banned. Any party would have to submit 47 candidates who had to pay US$160 or none at all. Thus, over US$7,500 would be deposited without considering campaign expenses. M'ba's idea was that no party other than his would have the money to enter candidates. In response to this, the opposition announced its refusal to participate in elections that they did not consider fair.
1964 жылы Габон төңкерісі
1964 жылдың 17 ақпаны мен 18 ақпанының таңертеңіне дейін Габон әскерилерінің, жандармерияның және полицияның 150 адамы, лейтенант Жак Момбо мен Валер Эссон басшылығымен, президенттік сарайды басып алды. Олар Ұлттық Ассамблеяның төрағасы Луи Бигманды, француз командирлері Клод Хаулин мен майор Ройерді, бірнеше министрлерді және президент М’баны тұтқындады, оны мылтық ұстап төсегінен сүйреп шығарды. Осы оқиғалар кезінде ешқандай оқ атылмады. Халық күшті қарсылық көрсетпеді, бұл әскерилердің пікірінше, мақұлдау белгісі болды. Уақытша үкімет құрылды және президенттікке Обаме үміткерлік танытты. Үкімет UDSG және BDG азаматтық саясаткерлерінен, мысалы Пол Гонджуттан құралды. Габондағы француз елшісі Пол Куссеран таңнан кейін жарты сағат өткен соң телефон арқылы хабарласқанға дейін Обаме төңкеріс туралы ештеңе білмеді. Куссеранды көшедегі шу оятты, ол не болып жатқанын тексеруге шықты. Обаме Куссеран төңкеріс туралы тікелей айтпағандықтан, «үкімет жоқ» екенін анықтау керектігін айтты. Алайда, таңертең революциялық комитетпен бірге автомобиль Обаме үйіне келді және оны президент болып тағайындалған үкімет кеңсесіне апарып кетті. Екінші лейтенант Ндо Эду М’баны Обаменің сайлау округі, Нджолеге ауыстыруды бұйырды. Алайда, қатты жаңбырдың салдарынан, биліктен алынған президент және оны ұстап алғандар белгісіз ауылға тығылып кірді. Келесі күні таңертең олар оны Ламбаренеге жеңілірек жолмен апаруға шешім қабылдады. Бірнеше сағаттан кейін олар Либревиллге оралды. Жаңа үкімет басшысы француз елшісі Пол Куссеранмен байланысып, шетелдік азаматтардың мүлкі қорғалатынына сендірді және француз әскери араласуын болдырмауды сұрады. Парижде француз президенті Шарль де Голль басқаша шешім қабылдады. Оның үстіне, оның режимі кезінде еуропалықтар ерекше жақсы қарым-қатынасқа ие болды, бұл құжатқа Обаме сыртқы істер министрі болған кезде қол қойған. Араласу Габон мемлекет басшысынан ресми сұраусыз бастала алмайды. Операция барысында бір француз сарбазы қаза тапты, ал Габон тарапынан 15-25 адам қаза болды, бірақ олар кейіннен табылған. Тамыз айында Ламбаренеде әскери көтерілісшілер мен уақытша үкіметтің соты ашылды. «Алдын алу шаралары» қабылданды, ол жергілікті билік күдіктілерді қадағалауға және қажет болған жағдайда комендант сағатын енгізуге құқық берді. Қаладан өту үшін арнайы рұқсат қажет болды. Сот Альберт Швейцердің ауруханасының жанындағы Огуэ өзеніне қарап тұрған мектеп ғимаратында өтті. Орын шектеулі болғандықтан, көпшілік өкілдері болмады. Сотқа куә болу үшін рұқсат қағазы қажет болды, ал отбасы мүшелеріне тек біреуі ғана рұқсат алды. Баспасөз хабарлауы шектеулі болды және журналистерге тек ірі жаңалықтар агенттігін ұсынған жағдайда ғана рұқсат берілді. Сонымен қатар, айыпталушының қорғанысына шектеулер қойылды. Прокуратура сотқа 64 куәгер шақырды. Обаме өзінің жоспарлауға қатыспағанын мәлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, ол «төңкерісшілердің» өтініші бойынша конституциялық жолмен уақытша үкімет құрған. Ол француз араласуын заңсыз араласу актісі деп мәлімдеді, бұл Гонджут пен бұрынғы білім министрі Жан Маре Экох та бөлісті. Обаме, осы істегі көптеген қылмыскерлер сияқты, Габон жағалауынан 160 шақырым қашықтықтағы Сеттекама аралына 10 жылға ауыр жұмыспен және 10 жылға жер аударылуға сотталды. Ол саяси мансабында аса танымал болған жоқ, бірақ Time журналының мәліметінше, оның тұтқындалуы «қоғамның ынтасымен оны қаһармандық деңгейге көтерді». 10 жылдық еңбек жылдарында түрме күзетшілері оны үнемі ұрып-соқты. М’ба Обамеден басқа 150-ден астам қарсыласын түрмеге қамап, олардың көпшілігі 20 жылға ауыр жұмыспен сотталды. Актер мен дәрігерге әрқайсысына 10 жылдан бас бостандығынан айыру жазасы берілді. 18 ақпанда бейбітшілікке шақырып, ол өзінің жауларына «кешірім мен мейірім болмайды», керісінше «толық жаза» берілетінін уәделеді. Француз журналисі Пьер Пеан Обаменің «католик және кеден қызметкері ретінде тәрбиеленгені оны саяси билік мақсаты емес, бейбіт өмір сүруге көмектескен адамға айналдырды» деді.
During the night of 17 February and the early morning of 18 February 1964, 150 members of the Gabonese military, gendarmerie, and police, headed by Lieutenant Jacques Mombo and Valére Essone, seized the presidential palace. They arrested President of the National Assembly Louis Bigmann, French commanders Claude Haulin and Major Royer, several ministers, and President M'ba, who was dragged from his bed at gunpoint. During these events, no gunshots were fired. The people did not react strongly, which according to the military, was a sign of approval. A provisional government was formed, and the presidency was offered to Aubame. The government was composed of civilian politicians from both the UDSG and BDG, such as Paul Gondjout. Aubame was unaware of the coup until the French ambassador to Gabon, Paul Cousseran, called him on the telephone roughly a half hour after sunrise. Cousseran, meanwhile, was awoken by the noisy streets and checked to see what was happening. Aubame replied that he was to find out why there was "no government", as Cousseran never directly mentioned a coup. However, about midway through the morning an automobile carrying the revolutionary committee arrived at Aubame's residence and drove him to the governmental offices, where he had been named president. Second Lieutenant Ndo Edou gave instructions to transfer M'ba to Ndjolé, Aubame's electoral stronghold. However, due to heavy rain, the deposed president and his captors took shelter in an unknown village. The next morning they decided to take him over the easier road to Lambaréné. Several hours later, they returned to Libreville. The new head of government quickly contacted French ambassador Paul Cousseran, to assure him that the property of foreign nationals would be protected and to ask him to prevent any French military intervention. In Paris, French president Charles de Gaulle decided otherwise. Moreover, under his regime, Europeans enjoyed particularly friendly treatment. which was ironically signed by Aubame in his stint as Foreign Minister. Intervention could not commence without a formal request to the Head of State of Gabon. Over the course of the operation, one French soldier was killed, while 15 to 25 died on the Gabonese side. though were eventually discovered. In August, the trial of the military rebels and provisional government was opened in Lambaréné. A "state of precations" was enacted, which decreed that the local government maintained surveillance over suspected troublemakers and, if necessary, order a curfew. Special permits were required to travel through the town. The trial was held in a school building overlooking the Ogooue River, near Albert Schweitzer's hospital. Space was limited, so there was no representative section of the public. One needed a permit to witness the trial, and family members were restricted to one each. Press coverage was limited, and journalists were only allowed if they were representing a high profile news agency. In addition, there were restrictions on the defence of the accused. The prosecution called 64 witnesses to the trial. Aubame affirmed his position that he did not participate in its planning. According to him, he formed the provisional government in a constitutional manner, at the request of some "putschists". He stated that the French intervention was an illegal act of interference, an assertion that Gondjout and Jean Mare Ekoh, a former education minister, shared. Aubame was sentenced to 10 years of hard labor and 10 years of exile on a remote island off Settecama, 100 mile (161 km) down the coast of Gabon, as were most criminals of the case. He was not particularly popular during his political career, though according to Time, his arrest "ballooned him to heroic proportions in the eyes of the aroused public". While serving his 10 years of labor, he was beaten regularly by prison guards. Besides Aubame, M'ba imprisoned more than 150 of his opponents, most of whom were sentenced to 20 years of hard labor. The actor and the doctor were given 10 years of imprisonment each. While appealing for peace on 18 February, he pledged "no pardon or pity" to his enemies, but rather "total punishment". The French journalist Pierre Péan said that Aubame's training "as a practicing Catholic and a customs official helped to make him an integrated man, one of whom political power was not an end in itself."