Кіріспе

Маунт шығанағы – Англиядағы Корнуоллдың ағылшын арнасының жағалауында орналасқан шығанақ, ол Лизард мүйісінен Гуэннап мүйісіне дейін созылады. Шығанақтың солтүстігінде, Маразионға жақын жерде Сент-Михаэль тауы орналасқан; осы тау шығанақтың атына бастау берген. Жазда бұл, әдетте, тыныш табиғи бейнелі теңіз порты. Дегенмен, қыста жағаға соққан күшті желдер теңіз қауіптерін тудырады, әсіресе желкенді кемелер үшін. Аймақта XIX ғасырдан бері 150-ден астам кеме қазасы белгілі. Маразион және Сент-Михаэль тауы төңірегіндегі шығанақтың шығыс жағы 2016 жылдың қаңтар айында Теңізді сақтау аймағы деп жарияланды.

География және геология

Маунт шығанағы – Корнуоллдағы ең ірі шығанақ. Оның жарты ай пішіні Ирландиядағы Донегал шығанағы мен Уэльстегі Кардиган шығанағына ұқсас, бірақ аталған шығанақтардан өзгеше, Маунт шығанағы Атлантика мұхитының батыс желдерінен салыстырмалы түрде қорғалған. Дегенмен, оңтүстік және оңтүстік-шығыстан соққан дауылды жел кезінде кеме қатынасына қауіп тудырады. Лизард-Пойнттан солтүстік және батысқа қарай серпентин және роговик шиферінен тұратын жартастар Веллан-Хедте ең биік нүктесіне жетеді және оларды Кинэнс, Геу және Муллион-Коув сияқты шағын өзендер мен шығанақтар бөліп тұрады. Гунвалло балықшылар шығанағынан кейін жартастар девон кезеңінің Менедж формацияларына тән сұр және меланж құрамынан тұрады, эрозия Лоу тоғанының табиғи бөгетімен құрылған рианың екі жағында да проблема тудырады. Портлевеннің батысында Ринси-Хедке дейін девон кезеңінің тақтасы мен гранитінен тұратын жартастар созылады, одан кейін жартастар плейстоцендік перигляциалдық баспен жабылған және Праа құмдары мен Кеннегги сияқты құмды жағажайларды құрауына себеп болатын эрозияға ұшырайды. Бұл жағажайлар құм жетіспейді және жартас сызығы шегінуде. Кадден-Пойнттың қатты девон долериті мен габбросынан басқа, төменгі, эрозияға ұшыраған жартастар мен жағажайлар Маусхоулға дейін жалғасады. Бұл бөлік Пензанс және Маразион қалаларымен, сондай-ақ Ньюлин және Маусхоул ауылдарымен ең көп қоныстанған аймақ болып табылады. Маусхоулдан тыс жердегі граниттік жартастар 60 метрге дейін көтеріледі және Ламорна-Коув және Пенберт сияқты шағын өзендермен тілінген. Чирч-Коув және Полдху-Коув, Портлевен құмдары, Праа құмдары және Маразионнан Шығыс Гринге дейін, Пензанс сияқты шағын құмдық дюна жүйелері бар. Бұрынғы Батыс Гриннің құмдық дюналары қазір Пензанс жағажайымен жабылған. Маразионнан Пензансқа дейінгі барлық жерлер екі жартасты мүйістің арасында шектеулі мөлшерде құм жиналатын және құмдық дюна жүйесінің қалыптасуына жағдай жасайтын шығанақ құм жүйелерінің мысалы болып табылады. Чирч және Полдху шығанақтары SSSI мәртебесіне ие және сонымен қатар негізгі дюна жүйесіне желдің әсерінен құм жиналған кезде пайда болатын құмды дюналармен де байланысты. Маразионда қала көтерілген жағажайда салынған, бұл бұрынғы теңіз деңгейінің жоғары болғанын көрсетеді. Тағы бір мысал – Ньюлин мен Маусхоул арасындағы жол. Теңіз деңгейі мұз қабаттарының жылжуымен бірге көтеріліп, төмендейді, ал көтерілген жағажайлар теңіз деңгейі жоғары болған мұз аралық кезеңдерді көрсетеді.

Мұздықтан кейінгі кезең

Жағалауда жүргізілген зерттеулер су астында қалған эрозиялық жазықтар мен аңғарларда торф, құм және қиыршық тас бар екенін анықтады. Бұл шөгінділер соңғы 12 000 жыл бойы теңіз деңгейінің көтерілуімен байланысты, ылғалды жерлерден жағалау ормандарына, тұзды сулы жағдайларға дейінгі циклдік өзгерістер болғанын көрсетеді. Соңғы мұз дәуірінен кейін мұз қабаттары мен мұздықтардың еруі нәтижесінде теңіз деңгейі шамамен 6000 жыл бұрын қазіргі деңгейіне жеткен, бұл Фландрия теңізінің трангрессиясы деп аталады. Пензанс қаласының екі жағында, Понсандайн және Вэрритаун жағалауларында, судың төмендеу кезінде су астында қалған орманның белгілерін, жартылай окаменелген бірнеше ағаш діңдері түрінде көруге болады. Сүңгірлер мен траулерлер де Маунт шығанағында су астында қалған ағаш діңдерін табады, ал орман бүгінгі күннен 2-5 километр оңтүстікке қарай созылған жағалау жазығын жапқан болуы мүмкін. Пензанс маңынан алынған торф пен ағаш үлгілері радиокөміртекпен талданып, орман кем дегенде 6000 жылдан 4000 жылға дейін өскенін көрсетті, одан кейін теңіз деңгейінің көтерілуі ағаштардың өлуіне себеп болды. Шеткі тас Ағылшын арнасынан ағып өткен бұрынғы өзеннің суға батқан террасаларынан келген, ал ең жақын құрлықтағы көзі Шығыс Девонда 120 миль (193 км) қашықтықта орналасқан. Жағалау ағысы осы құрылымның пайда болуына себеп болмауы мүмкін, себебі бар екі мүйіс арасында орналасқан, бірақ барды сақтауда маңызды рөл атқарады, Портлевеннен Гунваллоға дейін оңтүстік-шығысқа қарай күшті ағын бар, ол бар бойында шеткі тасты жинақтайды. Судың кері ағыны қарапайым емес және барлық шөгінділерді алып тастауға жеткілікті күшті емес. *

Теңізді қорғау аймағы

Маунтс Бей теңіз қорғау аймағы (MCZ) 2016 жылдың 29 қаңтарында белгіленді және Маунтс Бейдің Лонг Роктан Кадден Пойнтқа дейінгі жағалаудың оңтүстігіндегі аумағын қамтиды. Аймаққа Сент-Михаил тауының төңірегіндегі теңіз және Греб (Перранутное жанында) және Лонг Рок сияқты тасқын рифтері кіреді. MCZ жағалаудағы ашық, жоғары энергиялы тау жыныстарынан бастап, теңіз түбіндегі құмды және лайлы құмдарға дейінгі мекендеу орындарын қорғайды. Zostera marina теңіз шөптері негізінен су асты аймағында өседі және балықтар мен моллюскалардың есіміне, сондай-ақ құстардың тамақтану орны ретінде маңызды. Тұғырланған қайықтардың якорьлары мен тізбектері төсекке зақым келтіруі мүмкін. Аймақта Lucernariopsis campanulata және Lucernariopsis cruxmelitensis сияқты сабақты медузалар, сондай-ақ алып гоби (Gobius cobitis) балығы кездеседі.

Испандықтардың шабуылы

1585–1604 жылдардағы ағылшын-испан соғысы барысында 1595 жылдың тамызында екі күнге созылған испан шабуылы болды. Бұл шабуылды Бретань аймағында теңіз патрулінде болған Карлос де Амескита басқарған испандық теңіз эскадрильясы жүзеге асырды. Олар Ньюлин, Маусхоул, Пензанс және Пол елді мекендерін тонап, өртеп тастады. Франциск Годольфин басқарған жасақ испандарды ығыстыра алмады.

Қылмыскерлердің шабуылдары

1625 жылдың тамызында "түріктер Монт-Бейдегі Муньеска шіркеуінен алпысқа жуық ер адам, әйел және балаларды тұтқынға алып кетті". Осман империясындағы құлдық пен Барбариялық құл саудасы оның экономикасы үшін маңызды болды. Барбариялық қарақшылар сол кезде Еуропаға шабуыл жасап, Триполи және басқа да жерлердегі құл сауда орындарына миллионнан астам еуропалықты сатты.

1755 жылғы цунами

1755 жылғы 1 қарашада Лиссабон жер сілкінісі шамамен сағат 14:00-де Корнуолл жағалауына цунами әкелді. Маунт шығанағында теңіз үлкен жылдамдықпен 3 метрге дейін көтеріліп, содан кейін дәл сондай жылдамдықпен қайта төмендеді.

Елді мекендер

Маунт шығанағының төңірегінде бірнеше жағалау қалалары мен ауылдары шашырап жатыр, олардың ең ірісі – Пензанс. Батысында Ньюлин, Пол, Маусхоул және Ламорна, ал шығысында Маразион, Перранутхно, Праа Сэндс, Портлевен және Муллион орналасқан. Шығанақта көптеген жағажайлар, шағын шығанақтар мен ерекше орындар бар, олардың ішінде Пруссия Коув, Лоу Пул (және Лоу Бар), Черч Коув, Полдху Коув және Кинанс Коув. Пауылдағы Әулие Павел Аврелиан шіркеуінің зират қабырғасында 1860 жылғы Долли Пентреатқа арналған ескерткіш орналасқан, дәстүр бойынша ол корн тілінің соңғы туа білгені. Маунтс-Бей шығанағы Маунтс-Бей академиясына есім берген, ол Хеамурдағы орта мектеп және Пензанс пен айналасындағы ауылдық жерлерге қызмет көрсетеді.

Өнеркәсіп

Жағалау бойында бірнеше кен орны ашылды, олардың кем дегенде үшеуі жартастың ең жоғары деңгейінен төмен орналасқан. Пензанс серуендемесімен шамамен параллель бағытта жүретін, қалайға бай елвандық тау жынысы жағалаудан шамамен бір шақырымдай қашықтықта жатыр. Халық ауыз әңгімелерінде 18-ші ғасырдың басында "ескі адамдар" дерлік таза касситериттен тұратын көптеген тамырларды өңдегендіктері айтылады. 1778 жылдан бастап үш жаз бойы Томас Кертис Верритаун рифінде шахта қазып, содан кейін оның іргесінде 20 фут биіктіктегі ағаш мұнара салды, ал мұнараның негізінде тас қабырғасы бар су өткізбейтін қоршау болды. 1790 жылы он адам 600 фунт стерлингке тең қалайы өндірді, ал 1792 жылы қалайының құны 3000 фунт стерлингке жетті. 1798 жылы 70 000 фунт стерлингке тең қалай сатылды. Осы жылы американдық кеме дауыл кезінде мұнара мен жабдықты қиратты, соның салдарынан кен орны жабылды. 1823 жылы кен орнын қайта ашуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды, сондай-ақ 1836 жылы да сәтсіз болды, онда 40 дюймдік цилиндрлі двигатель жағалауға орнатылып, төрт жылдан кейін, 1840 жылы аукционда сатылды. Верритаун рифі сияқты қалайға бай болмаса да, Лонг Рок рифі 1819 және 1823 жылдар аралығында қалай өндірді. Рифтің ішінде ине тәрізді сурьма, мыс, қалай және мұндик қорғаны бар кен қабаты шығыстан батысқа қарай өтеді, ал күміс кені рифтің бойымен солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған. Жетекші минералог және тау-кен тарихшысы сэр Артур Расселл және А. К. Гамильтон Дженкин 1956 жылдың жазында рифке сапар шегіп, шахтаның айналасындағы су өткізбейтін қоршау үшін арналған үлкен елван тас блоктарымен қоршалған дөңгелек пішіндес ойыс тапты. "Парсонның (Паскоудың) қатары" деп аталатын тас қатар жағалауға дейін созылып, жағалаудағы двигательдің жалпақ таяқтарын ұстап тұрған теңіз айлағының ағаш тіректерін қолдаған болуы мүмкін. Кен қабатының бойымен қазылған ойыс кеннің бір бөлігі алынғанын көрсетеді.

RFA Маунт-Бей

2006 жылы Корольдік флоттың көмекші күштері тапсырысымен құрылған RFA Mount's Bay – Корольдік теңіз күштері қолданатын Бей класындағы ең соңғы үлгідегі десанттық кеме-док. Mount's Bay Кэтерхам қаласындағы (Суррей) TS Zephyr теңіз кадеттері бөлімімен тығыз байланыста.