Тришул зымырасы жобасы: тарихы мен нәтижелері

Кіріспе

Тришул (IAST: triśūla "Үш тісті найза") – Үндістанның Қорғаныс ғылыми-зерттеу және дамыту ұйымы (DRDO) Интегралды басқарылатын зымырандарды дамыту бағдарламасының (IGMDP) аясында әзірлеген төмен деңгейдегі, жылдам реакциялық, қысқа қашықтықтағы жер-әуе зымыраны. Оны теңіз кемелерінен төмен ұшатын зымырандарға, шабуылдық тікұшақтарға және ұшақтарға қарсы, сондай-ақ теңіз бетімен сырғанап өтетін нысаналарды жою үшін де қолдануға болады. 2008 жылы Қорғаныс министрі А.К. Антония технологиялық демонстрация кезеңі аяқталғаннан кейін, Раджья Сабхаға берген жазбаша жауабында жобаның жабылуын ресми түрде жариялады. "Тришул" жобасын дамытуға кеткен шығын – .

Тарих және дамуы

Тришул зымыран жобасы 1983 жылы Біртіндес басқарылатын зымырандарды дамыту бағдарламасының бөлігі ретінде бастамаға ие болды. Басты мақсаты – 6 секундтан кем реакция уақыты бар, жақын қашықтықтағы жер-әуе зымыранын жасау болатын. 1985 жылы Тришул Шрихарикотадағы Сатиш Даван ғарыш орталығынан басқарылмайтын алғашқы ұшырылымын жасады. Зымыран 1989 жылы толық қашықтықтағы алғашқы басқарылатын ұшырылымын жасады, бірақ бастапқыда жоспарланған телеарналық басқару (TVM) жүйесіз. Үндістан Армиясы мен Әуе Күштері (ӘК) Тришулды кеңестік 9К33 Оса зымыранын алмастыруды қалады. Ал Үндістан Теңіз Күштері 1980 жылдардан бастап Пәкістан Харпун және Экзоцет зымыраларын сатып ала бастағаннан кейін, нүктелік қорғану үшін Barak 1 және Каштан CIWS жүйелерін сатып алуды көздеді. 1990 жылдардың соңында ДРДО Тришулды Үндістан Теңіз Күштері үшін Barak 1-ге балама ретінде ұсынды. ДРДО алдындағы ең үлкен міндет – Тришулды дыбыс жылдамдығымен теңіз бетінен 5 метр биіктікте ұшуын қамтамасыз ету болды. Жоба 1992 жылға дейін аяқталуы және «Брахмапутра» класындағы фрегаттарға теңізге қарсы қорғаныс жүйесі ретінде орнатылуы жоспарланған. 1992 жылы зымыран 2 Мах жылдамдыққа жетіп, теңізден 7 метр биіктіктегі нысанаға бағытталған траекториямен сәтті ұшырылды, бірақ биіктік өлшегіштің қателігі сынақтың сәтсіз аяқталуына себеп болды. 1997 жылы INS Дроначарьяда теңіз скимдерін анықтауға арналған радар жүйелері іске қосылды, бірақ Үндістан Теңіз Күштері «Брахмапутра» класындағы фрегаттар үшін Тришулдың дамуының кешігуіне наразылық білдіріп, Barak 1-ді таңдады. Тришул 1998 жылға дейін бекітілген ұшыру платформасынан барлық статикалық сынақтарды аяқтауға үлкермеді. 2002 жылдың 25 қаңтарында Тришулдың теңіздік нұсқасы INS Дроначарьядан сынақтан өтті, бірақ теңіз бетіне жақын ұшу мүмкіндігін көрсетпеді. 2003 жылы Үндістан Үкіметі зымыранды технологиялық демонстрация ретінде қарастырып, Біртіндес басқарылатын зымырандарды дамыту бағдарламасынан шығарды. Бірақ Қорғаныс министрлігі (ҚМ) Тришул зымыран жобасын тоқтатуға мүдделі емес еді. Бағыттау, қосалқы жүйелер және жанармай құрамын өзгертуден кейін, 2003 жылдың 22-25 маусымы аралығында БМП-2 машинасынан толық жауынгерлік жиынтықтағы төрт зымыран ұшырылды. Сынақтар қозғалатын нысаналарға қатысты қашықтыққа қатысты, Үндістан Қарулы Күштерінің талаптарынан асып түсті. Барлық жүйелер, корпустар, басқару құралдары және жауынгерлік машинаның жер үстілік басқару жүйесімен интеграцияланғандары жақсы жұмыс істеді. Осы кезде Тришул, қарулы күштердің қолдауымен пайдаланушыға бағытталған емес, ғылыми-зерттеу және даму жобасына айналды. 2005 жылдың 5 қазанында Тришул ITR-ден теңізге қарай ұшырылып, пилотсыз мақсатты ұшақты сәтті жойды. 2006 жылдың қазан айына дейін 80 ұшу сынағы аяқталды және ДРДО Әуе Күштерімен пайдалану сынақтары мен қабылдау мәселелерін талқылап жатты. Тришул жобасында жұмыс істеген 200 ғалымнан тұратын команда ДРДО мен Израиль аэроғарыш өнеркәсібінің (IAI) бірлескен жобасы – Barak 8 жобасына ауыстырылды. Әуе Күштерінің талаптарын орындау үшін ДРДО MBDA компаниясымен бірлесіп «Майтри» жобасын іске қосты, бірақ ол қызығушылықтың болмауына байланысты тоқтатылды. Тришулдан алынған барлық тәжірибе және технологиялар кейіннен ДРДО-ға QRSAM және VL SRSAM жүйелерін дамытуға көмектесті. Тришул және Barak 8 жобаларында жұмыс істегендер жобаның сәтсіздігіне себеп болған факторлардың бірі – негізгі конструкциялық ақаулық екенін айтты.

The Trishul missile project was commissioned in 1983 as a part of Integrated Guided Missile Development Programme. The primary objective was to produce short range surface to air missile with a reaction time below 6 seconds. In 1985, Trishul made its first unguided flight from Satish Dhawan Space Centre, Sriharikota. The missile made its first full range guided flight in 1989 but without television guidance (TVM) which was originally planned. Indian Army and Indian Air Force (IAF) wanted Trishul to replace the Soviet era 9K33 Osa. On the other hand, Indian Navy wanted to purchase Barak 1 and Kashtan CIWS for point defence role since Pakistan began acquiring Harpoon and Exocet from 1980s. By the late 1990's, DRDO pushed Trishul as an alternative to Barak 1 for Indian Navy. One of the biggest challenge faced by DRDO is to make Trishul skim just 5 meters above the sea waves at supersonic speed. The project was planned to be completed by 1992 and to be fitted in Brahmaputra class frigates as an anti sea skimmer. In 1992, the missile was successfully fired reaching Mach 2 speed following a predetermined trajectory against a target mounted 7 meter above sea but variation in altimeter led to test failure. In 1997, the associated radar systems for detecting the incoming sea skimmer were operational at INS Dronacharya, but Indian Navy expressed its displeasure in the developmental delay of Trishul for the Brahmaputra class frigates and finally opted for Barak 1. Trishul was unable to complete all the static trials from a fixed launcher until 1998. On 25 January 2002, the naval variant of Trishul was test fired from INS Dronacharya but failed at sea skimming capability. In 2003, Government of India announced that the missile will be a technology demonstrator and de linked it from Integrated Guided Missile Development Programme. But Ministry of Defence (MoD) was not interested in downgrading the Trishul Missile project. After modification in guidance, sub systems and propellant composition, four missiles in full combat configuration was launched from BMP 2 from June 22 to June 25, 2003. The test achieved miss distance against moving targets above the specified requirement of the Indian Armed Forces. All the sub systems, air frames, controls, integrated with ground control system of the combat vehicle worked well. By this time Trishul became more of a research and development oriented project instead of a user driven one backed by the armed forces. On 5 October 2005, Trishul fired towards the sea from ITR was able to hit a pilot less target aircraft. Until October 2006, 80 flight tests were already completed and DRDO was in dialogue with the IAF for user trials and induction. The team of 200 scientists working on Trishul were reassigned for Barak 8, a joint project between DRDO and Israel Aerospace Industries (IAI). To fulfill IAF requirement, DRDO made another attempt with MBDA on a joint project called Maitri. But it got cancelled due to lack of interest. All the proven technologies and learning from Trishul later helped DRDO in QRSAM and VL SRSAM. People who worked on Trishul and Barak 8 termed the basic design flaw as one of the many reasons behind the project failure.

Сипаттамалары

Тришулдың ұшыру қашықтығы шамамен аралығында. DRDO сонымен қатар Үнді әуе күштері үшін жетілдірілген ұшыру қашықтығы бар нұсқасын жасады. Тришулдың салмағы және оның жарылғыш бөлігін тасымалдау қабілеті бар. Тришулдың ұзындығы 3 метр, диаметрі 20 см. Өзгертілген теңіздік нұсқасы, нысанаға тікелей бағытталған басқару механизмін пайдаланады. Зымыранды отты басқару радарын қолдана отырып, теңіз бетімен ұшатын нысаналарға қарсы қолдануға болады. Тришул дыбыс жылдамдығынан жоғары жылдамдықпен ұшады. Онда төмен биіктіктегі радио-биіктік өлшегіші және биіктік тікелей басқару жүйесі бар.