Казимеж Куц: Польшалық режиссер және Силезияның тағдыры

Кіріспе

Польша кинорежиссері Казимеж Юлиан Куц (16 ақпан 1929 – 18 желтоқсан 2018) – поляк кинорежиссері, жазушы, журналист және саясаткер, Польша киномектебінің өкілдерінің бірі және Польша Сенатының вице-спикері.

Өмірбаян

Казимеж Куц 1929 жылғы 16 ақпанда Катовице облысының Шопенице қаласында теміржол қызметкерінің отбасында және Силезия көтерілісінің бұрынғы партизаны болып дүниеге келді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Куц Мысловицедегі гимназияны бітіріп, 1949 жылы Лодзь киномектебіне қабылданды. 1954 жылы оқуын аяқтағаннан кейін Анджей Вайданың ассистенты болып жұмыс істей бастады. Оның кинодебюті – «Кржиж Валечных» (1959). Содан бері ол 20-дан астам фильм түсірді, оның алтауы туған жері – Силезия туралы. Ол Польшаның ең танымал сахналарында, соның ішінде Краковтағы Ұлттық Старый Театр мен Варшавадағы Ұлттық Театрларда, сондай-ақ Польша теледидары үшін бірнеше пьесаларды қойғандығымен де белгілі. 1972 жылы Катовицеде Силезия кинокомпаниясын құрды және 1978 жылға дейін оның көркемдік директоры болды. 1970 жылдары Катовицедегі Польша теледидары бөлімшесінің директоры болды. Ол сонымен қатар бірнеше салалық және мәдени ұйымдарда жұмыс істеді. 1981 жылы Польшада әскери жағдай енгізілгеннен кейін Куц коммунистік билік тарапынан ұсталды, бірақ көп ұзамай босатылды. 1981-1983 жылдары Катовицедегі Силезия университетінің радио және теледидар факультетінде дәріс берді, ал 1985-1991 жылдары Краковтағы Жоғары театр мектебінде режиссурадан сабақ берді. 1987 жылдан бастап Катовицедегі Польша теледидары орталығының бас директоры болды және 1990-1991 жылдары орталықты басқарды. 1989 жылы демократияға бейбіт жолмен көшкеннен кейін Куц Польша теледидарының Краковтағы бөлімшесінің басшысы болды (1991 жылға дейін). Силезия мәселелеріне белсенді қатысқаны және Польшаның осы бөлігінің дәстүрлері мен проблемаларын бейнелейтін фильмдері үшін оны кейбіреулер барлық силезиялықтардың өкілі деп есептеді. «Газета Выборча» газеті ұйымдастырған дауыс беруде ол ең танымал үшінші силезиялық және сол кезде тірі адамдардың арасында бірінші болып таңдалды. 1997 жылы Ополе университеті оған құрметті доктор ғылымының дәрежесін берді. Ол бірнеше Силезиядағы мәдени мерекелер мен қоғамдардың демеушісі және қолдаушысы болды, соның ішінде «Фестиваль Филмов Культовых», «Фестиваль Штуки Режисерской», Жоғарғы Силезияның мәдени конгресі, Силезия воеводтығының мәдениет кеңесі, Катовицедегі Көркем өнер академиясы және Силезия мұражайын салу комитеті. Ол сондай-ақ силезия тілінің дамуын қолдаушылардың бірі болды. 1995 жылы түсірген «Артқа Бұрылған» фильмі 19-шы Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысты. 1997 жылы Куц Польша Сенатына сайлауға қатысты (Катовице сайлау округінен «Азаттық одағы» партиясының тізімі бойынша) және оны шамамен 500 000 силезиялық қолдады. 2001 жылы ол екінші мерзімге партиялық емес кандидат ретінде сайланды, ал 2005 жылы үшінші мерзімге қайта сайланды. Соңғы кезде ол Польша Сенатының вице-спикері болды. Әлеуметтік қызметі үшін ол Польшаның көптеген жоғары наградаларымен марапатталды. Казимеж Куц Ивонаға үйленген, оның екі ұлы (Габриэль және Тимотеуш) және екі қызы (Виктория және Камила) бар.

Kazimierz Kutz was born on 16 February 1929 in Szopienice, since 1960 district of Katowice, to a railway worker and a former partisan of the Silesian Uprisings. After the World War II Kutz graduated from gymnasium in Mysłowice and in 1949 was admitted to the Łódź Film School. After finishing his studies in 1954 he started working as an assistant to Andrzej Wajda. His film debut was Krzyż Walecznych (1959). Since then he finished more than 20 pictures, including six about his home region Silesia. He is also famous for directing theatre plays on some of the most prominent scenes of Poland, including National Stary Theatre in Kraków and National Theatre in Warsaw, as well as several plays for the Polish television. In 1972, he founded the Silesia Film Company in Katowice and, until 1978, was its Artistic Director. In the 1970s he became the main director of the Polish Television branch in Katowice. He was also working for several branch and cultural organisations. After the Martial Law had been imposed in Poland in 1981 Kutz was interned by the communist authorities, but was released soon afterwards. Between 1981 and 1983, lectured in the Radio and Television Faculty at Silesian University in Katowice, and, between 1985 and 1991, taught directing at the Higher Theatre School in Kraków. Since 1987, was Principal Director in the Polish Television Centre in Katowice and, between 1990 and 1991, headed the Centre. After the peaceful transition to democracy in 1989 Kutz became the head of the Polish TV branch in Kraków (until 1991). For his involvement in the matters of Silesia, and for his films depicting the traditions and problems of that part of Poland, he was considered by some the spokesman of all Silesians. In a plebiscite organised by Gazeta Wyborcza newspaper he was chosen the third most famous Silesian ever and the first among the people living at the time. In 1997 he was awarded with the title of doctor honoris causa by the University of Opole. He was a promoter and patron of several Silesia based cultural feasts and societies, including the Festiwal Filmów Kultowych, Festiwal Sztuki Reżyserskiej, Cultural Congress of the Upper Silesia, Council of Culture of the Silesian Voivodship, Academy of Fine Arts in Katowice and Committee for the Construction of Silesian Museum. He was also one of the supporters of development of the Silesian language. His 1995 film Reverted was entered into the 19th Moscow International Film Festival. In 1997 Kutz took part in the elections to the Senate of Poland (from the list of Freedom Union party, Katowice constituency) and was supported by approximately 500,000 Silesians. In 2001 he was elected for his second term as a non partisan candidate, and in 2005 re elected for the third term. Recently, he was the deputy speaker of the Senate of Poland. For his social involvements he was awarded with many of the highest Polish awards. Kazimierz Kutz was married to Iwona and had two sons (Gabriel and Tymoteusz) and two daughters (Wiktoria and Kamila).