Қасиетті Сара: Рома халқының қамқоршысы

Кіріспе

Рома этносының қамқоршысы
Рома халқының қасиеттісі

Сара ла Кали ("Қара Сара";) деп те аталатын қасиетті Сара – рома халқының қамқоршысы. Оның құрметіне арналған орталық – Оңтүстік Францияның Камарг аймағындағы ромалардың қажылық орыны – Saintes Maries de la Mer. Аңыз бойынша, ол Камаргке келген Үш Марияның біріне қызметші болған. Сараның есімі индуист құдайы Калимен байланысты, ол Солтүстік Үндістанда кең таралған. "Сара" есімі "Дургасапташати" атты танымал мәтінде Дурганың Кали аталымында кездеседі. (Беренице Троглодитиканың түпкі тегі – Малабар жағалауынан Индо-рим сауда байланыстары арқылы Мысырға (Рим провинциясы) қоныстанған және мысырлықтармен араласқан елдіктер.) Францияға келген Үш Мария дәстүрі жоғары орта ғасырлардан бастау алады, мысалы, 13 ғасырдың "Алтын аңызында" айтылады. Алайда, Сара алғаш рет Винсент Филиппоның "Аңыздар" кітабында (1521) кездеседі, онда ол "адамдарға қайырымдылықпен көмектесетін, садақа жинаған әйел ретінде бейнеленген, бұл оның цыган екендігіне деген жалпы сенімге әкелді". Кейіннен рома халқы Сараны өздерінің қасиеттісі ретінде қабылдады. Тағы бір дерек бойынша, Сара Галлияға келген Үш Марияны қарсы алған. Франц де Виль (1956) былай деп жазады: "Біздің халқымызда алғашқы аянды алғандардың бірі – Сара Кали еді. Ол ақсүйек тегінен шыққан және Рона өзенінің жағасындағы тайпаның басшысы болған. Ол өзіне жеткен құпияларды білген. Сол кезде рома халқы көпқұдайлы дінді ұстанған, олар жылына бір рет Иштари (Астарта) мүсінін көтеріп, бата алу үшін теңізге түскен. Бір күні Сара көріпкелдікке ие болып, Исаның өліміне куә болған қасиеттілердің келетінін және оларға көмектесу керектігін білді. Сара олардың қайықпен келе жатқанын көрді. Теңіз қозғалған, қайық суға бату қаупі төнді. Мария Саломе толқындарға жамылғысын лақтырып, оны сал ретінде пайдаланып, Сара қасиеттілерге жүзіп жетіп, дұға арқылы құрлыққа шығуға көмектесті."

Saint Sarah, also known as Sara la Kâli ("Sara the Black"; ), is the patron saint of the Romani people. The center of her veneration is Saintes Maries de la Mer, a place of pilgrimage for Roma in the Camargue, in Southern France. Legend identifies her as the servant of one of the Three Marys, with whom she is supposed to have arrived in the Camargue. Saint Sarah also shares her name with the Hindu goddess Kali who is a popular goddess in northern India from where the Romani people originate. The name "Sara" itself is seen in the appellation of Durga as Kali in the famed text Durgasaptashati. (The natives of Berenice Troglodytica had ancestors who once came from the Malabar Coast, through Indo Roman trade relations, and settled in Egypt (Roman province) and intermarried with Egyptians.) Though the tradition of the Three Marys arriving in France stems from the High Middle Ages, appearing for instance in the 13th century Golden Legend, Saint Sarah makes her first appearance in Vincent Philippon's book The Legend of the Saintes Maries (1521), where she is portrayed as "a charitable woman that helped people by collecting alms, which led to the popular belief that she was a Gypsy." Subsequently, Sarah was adopted by Romani as their saint. Another account has Sarah welcoming the Three Marys into Gaul. Franz de Ville (1956) writes:
One of our people who received the first Revelation was Sara the Kali. She was of noble birth and was chief of her tribe on the banks of the Rhône. She knew the secrets that had been transmitted to her The Rom at that period practiced a polytheistic religion, and once a year they took out on their shoulders the statue of Ishtari (Astarte) and went into the sea to receive benediction there. One day Sara had visions which informed her that the Saints who had been present at the death of Jesus would come, and that she must help them. Sara saw them arrive in a boat. The sea was rough, and the boat threatened to founder. Mary Salome threw her cloak on the waves and, using it as a raft, Sarah floated towards the Saints and helped them reach land by praying.

Қажылық

Сараны құрметтеуге арналған қажылық 24 мамыр күні өтеді; сол күні оның мүсіні Францияға келгенін қайта бейнелеу үшін теңізге түсіріледі. Кейбір авторлар қажылық рәсімдері мен индуист құдайы Калиге (Дурганың бір түрі) табыну арасындағы параллельдерді аныдап, кейіннен оларды бір-бірімен байланыстырды. Рональд Ли (2001) былай деп мәлімдейді:

Егер біз Франциядағы Сайнт-Сараның қасиетті орнында (рома тілінде Сара е Кали деп аталады) орындалатын рәсімдермен салыстырсақ, Кали/Дурга/Сараға табыну Францияда христиан тұлғасына, Сара деп аталатын "әулиеге" ауысқанын байқаймыз, ол шындығында Үндістандағы белгілі бір топтар арасында Кали/Дурга/Сараға табынудың бір бөлігі болып табылады. "Сара" есімі өзі әйгілі "Дургасапташати" мәтінінде Дурганың Кали ретінде аталған жерінде кездеседі.

Танымал мәдениетте

Кейбір авторлар "Киелі қан, киелі грааль" атты псевдотарихи кітаптан тақырыптар алып, Сара Иса Мәсіх пен Магдалалық Мариямның қызы болған деп болжайды. Бұл идеялар Дан Браунның "Да Винчи коды", Эрон Манусовтың "Ахаваның арманы" және Элизабет Каннингхэмнің "Меве хроникалары" арқылы танымал болды. Бұл болжамдарды жергілікті тұрғындар мен ғалымдар жоққа шығарды. "Розабал желісі" атты еңбегінде автор Ашвин Санги Сара ла Кали үш индуист құдайы – Сарасвати, Лакшми және Калиді білдіреді деп айтады. Олар Білім, Байлық және Билік құдайы, әйел билігінің үштігін бейнелейді. Пауло Коэльоның "Портобеллоның сиқыршысы" романында Қасиетті Сара бірнеше рет еске алынады. 1970 жылы А. Маклиннің "Караван в Вакареске" атты триллері Сент-Мари-де-ла-Мерге жасалған қажырлы саяхат кезінде өтеді. Швециялық суретші Цон 2018 жылы "Saintes Maries de la Mer" шіркеуінің сыртында Сара Ла Калидің портретін жасады. Сараның мүсіні 1993 жылы Тони Гатлифтің "Латчо Дром" (Қауіпсіз саяхат) фильмінде пайда болады, онда ол теңізге әкелінеді және оның жағаға қонуы қайтадан көрсетіледі. Тони Гатлифтің "Коркоро" фильмінде рома халқы жиі Қасиетті Сараға шын ықыласпен дұға етеді.