Жума Абдалла Орисеф – Уганда армиясындағы полковник, Иди Амин үкіметіндегі маңызды тұлға, сыртқы істер министрі болған. Биографиясы туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жума Абдалла Орисефн, сондай-ақ Тана Абдулла Орис немесе Нимуле деп те аталады, Оңтүстік Судан. Ол этникалық жағынан мади және/немесе нубийлік болған, Орис минималды білім алып, ақырында Уганда армиясына қосылды, 1970-ші жылдардың басында жоғары дәрежелі полковник атанды. 1971 жылғы Уганда төңкерісінен кейін Иди Аминнің үкіметіндегі маңызды тұлғалардың біріне айналды. Алдымен Сыртқы істер министрінің міндетін атқарушы болды, ал 1975 жылдың 25 мамырында толыққанды Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. 1978 жылға дейін бұл лауазымда қызмет етті, сонымен қатар Ақпарат және телерадио хабарларын тарату министрі де болды. Ақпарат министрлігін басқарғаннан кейін, Уганданың жаңалықтар индустриясына бірқатар жаңа директивалар мен шектеулер енгізілді. Барлық газеттер Аминнің мәлімдемелерін толыққанды жариялауға міндетті болды, ал Уганда радиосы мен Уганда теледидары оларды толықтай таратуға тиіс еді. Бұған қоса, екеуі де әрбір хабарды ұлттық дұғамен ашып, жабуға міндетті болды. Орис сондай-ақ Уганданың жеке газеттері – Мунно мен Тайфаны Амин туралы жалған ақпарат таратқаны үшін сынады, себебі олар үкіметтік газет «Уганда дауысы» сияқты жаңалықтарды жарияламайтын. Ол вице-президент Мұстафа Әдрисидің жақтасы саналды. 1978 жылы Орис Әминнің бұйрығымен Сыртқы істер министрі лауазымынан және барлық министрлік өкілеттіктерінен босатылды, бұл Әдриси биліктен алынғаннан кейін жүргізілген саяси тазалаудың бөлігі болуы мүмкін. Әмин ресми түрде Орис жұмыстан босатылғанының себебі Уганданың халықаралық беделінің нашарлауы және оның басшылығымен Уганда дипломаттарына тұрақты жалақы төленбегені болды деп мәлімдеді. 1978 жылдың соңында Уганда әскерлері көршілес Танзанияға түсініктемесіз жағдайларда басып кірді, бұл Уганда-Танзания соғысына әкеп соқты. Танзания қарсы шабуыл жасады, Әминнің үкіметі құлап бастады. Орис соғыстың көп бөлігінде адал болған сирек угандалық офицерлердің бірі болды. Ол осы кезде Суданның қауіпсіздік қызметтерімен жақсы байланыстарға ие болды және тіпті бір кезде Суданның қарулы күштеріне жалдамалы әскер ретінде қосылды. Ол Иран-Ирак соғысында Ирак атынан күрескен Судан контингенті үшін Батыс Ніл аймағынан адамдарды тартты. Осы байланыстарды пайдаланып, Орис Суданның босқындар лагерьлеріндегі бұрынғы Уганда армиясының топтарынан коалиция құруға көмектесті. Бұл бүлікшілер 1980 жылы көтеріліс ұйымдастырып, Уганда Буш соғысын бастады. Орис бұрынғы Уганда Ұлттық Армиясының (FUNA) және Уганда Ұлттық Құтқару Фронтының (UNRF) мүшесі болды, екеуі де Буш соғысында қатысты. 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында «Иеміздің қарсылық армиясы» бүлікші тобының басшысы Джозеф Кони өзін Жұма Орис рухымен иеленгенін мәлімдеді. Ол Орис сол кезде әлі тірі екенін білмеген сияқты, олар екеуі жеке кездескенде бұл туралы білді. 1994 жылы Орис өзінің «Батыс Ніл жағалауы фронты» (WNBF) деп аталатын бүлікші әскерін құрды. Заирде Мобуту Сесе Секоның қолдауымен құрылған болса да, топты көбінесе Судан үкіметі қолдады, өйткені Мобуту режимі осы уақытқа дейін құлдырап кеткен. WNBF Батыс Ніл аймағының бөлінуі немесе Иди Аминнің Уганда президенті ретінде қайта орнатылуы үшін күресті. Орис Уганданың солтүстігінде этникалық шиеленістер мен аймақтағы даму мүмкіндіктерінің жоқтығын пайдаланып, WNBF-ке қосылу үшін әлеуетті жауынгерлерге ақша ұсынды. Уганда үкіметіне қарсы бүлік ұйымдастырған кезде Орис тұрақтандыруға арналған миналарды орнату арқылы адам құқықтарын бұзды деген айыптарға ұшырады. Ол сондай-ақ өзінің ізбасарларымен Судан үкіметі жағында Екінші Судандық азаматтық соғыста шайқасты. 1997 жылдың наурыз айында WNBF және оның одақтастары ауыр жеңіліске ұшырады, өйткені Оңтүстік Судандық көтерілісшілер SPLA Заир мен Судандағы олардың базаларын басып алды, содан кейін «Жылдам операция» аясында Йей маңындағы шегініп келе жатқан күштерін тосқауылға алды. Орис осы шайқаста ауыр жарақат алды, ал WNBF толығымен жойылды. WNBF-тің көптеген жауынгерлері, оның ішінде командирдің орынбасары Абдулатиф Тиюа қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Орис пен оның жауынгерлерінің қалғандары кейіннен Джубаға қашып кетті. Содан бері WNBF «күші таусылған» күйде болды. 1999 жылдың соңында инсульт алған Орис сол кезде төсекке жатты. 2001 жылдың басында денсаулығы нашарлап, 2001 жылдың наурыз айында Жүба немесе Хартумдағы үйінде қайтыс болды. Бұл оның Уганда халық қорғаныс күштерімен шайқаста қаза тапқаны туралы бұрынғы хабарларды жоққа шығарды. Орис Суданда жерленген.
Juma Abdalla Orisefn|Also known as Tana Abdalla Oris. or Nimule in southern Sudan. He was an ethnic Madi and/or Nubian, Oris received only minimal education, and eventually joined the Uganda Army, becoming a high ranking colonel by the early 1970s. Following the 1971 Ugandan coup d'état, he rose to one of the leading figures in Idi Amin's government. He first became acting Minister of Foreign Affairs, and was appointed full foreign minister on 25 May 1975. He stayed in this position until 1978, while also serving as Minister of Information and Broadcasting. Following his takeover of the Information Ministry, a series of new directives and restrictions were handed down to the Ugandan news industry. All newspapers had to print Amin's statements in full, and Radio Uganda and Uganda Television had to transmit them in full. In addition to this, the latter two had to open and close every broadcast with a daily national prayer. Oris also sharply criticised Uganda's two private newspapers, Munno and Taifa, for supposedly conveying false information about Amin because they were not printing the same stories as the government daily, the Voice of Uganda. He was regarded as follower of Vice President Mustafa Adrisi. Oris was dismissed from his position as foreign minister as well as all of his ministerial portfolios by Amin in 1978, probably as part of a political purge following Adrisi's removal from power. Officially, Amin claimed that Oris had been fired because Uganda's image abroad had been mismanaged and Ugandan diplomats had not been paid regularly under his tenure. Shortly thereafter in late 1978, Ugandan troops invaded neighboring Tanzania under unclear circumstances, causing the Uganda–Tanzania War. Tanzania responded with a counter invasion, and Amin's government began to collapse. Oris was one of the few Ugandan officers who remained loyal throughout most of the conflict. He had good connections to the Sudanese security services by this point, and even joined the Sudanese Armed Forces as a mercenary at one point. He recruited West Nile people for a Sudanese contingent that fought in the Iran–Iraq War on behalf of Iraq. Using these connections, Oris helped to organize a coalition of ex Uganda Army groups in the refugee camps of Sudan. These rebels launched an insurgency in 1980, starting the Ugandan Bush War. Oris became a member of the Former Uganda National Army (FUNA) as well as the Uganda National Rescue Front (UNRF), both of which fought in the Bush War. In the late 1980s and early 1990s Joseph Kony, the leader of the rebel group known as the Lord's Resistance Army claimed to be possessed by the spirit of Juma Oris. It appears he was unaware that Oris was at the time still alive—something which he discovered when the two men eventually met in person. Oris founded his own rebel army, called the "West Nile Bank Front" (WNBF), in 1994. Though founded in Zaire with the blessing of Mobutu Sese Seko, the group was mostly supported by the government of Sudan, as Mobutu's regime was already in terminal decline by this point. The WNBF fought for the secession of the West Nile sub region or the restoration of Idi Amin as President of Uganda. Oris managed to gain support in northern Uganda by exploiting ethnic tensions and the lack of development opportunities in the area, offering potential recruits money in exchange for joining the WNBF. While waging an insurgency against the Ugandan government, Oris allegedly committed human rights violations by planting landmines in ambush attempts. He also fought with his followers in the Second Sudanese Civil War on the side of the Sudanese government. In March 1997, the WNBF and its allies suffered a heavy defeat when South Sudanese rebels of the SPLA overran their bases in Zaire and Sudan, and then ambushed their retreating forces near Yei during Operation Thunderbolt. Oris was badly wounded during this battle, and the WNBF almost completely destroyed. Most WNBF fighters, including deputy commander Abdulatif Tiyua, were killed or captured. Oris and the remnants of his militia subsequently fled to Juba. From then on, the WNBF was "essentially spent" as fighting force. Having suffered a stroke in late 1999, Oris was bedridden from then on. His condition worsened in early 2001, and he died at his home in Juba or Khartoum in March 2001. This disproved earlier reports according to which he had been killed in battle with the Uganda Peoples' Defence Forces. Oris was buried in Sudan.