Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нидерландтық генерал және саясаткер (1762–1818)
Dutch general and politician (1762–1818)
Герман Виллем Дэнделс (21 қазан 1762 – 2 мамыр 1818) – нидерланд революционері, әскери қолбасшы және мемлекеттік қайраткер. Ол Голландиялық Шығыс Индияның 36-шы генерал-губернаторы болды, 1808 жылдан 1811 жылға дейін осы қызметті атқарды.
Herman Willem Daendels (21 October 1762 – 2 May 1818) was a Dutch revolutionary, military leader, and statesman. He was 36th Governor General of the Dutch East Indies, a position he held from 1808 to 1811.
Ерте өмір
Герман Виллем Дэндельс 1762 жылдың 21 қазанында Нидерландының Хаттем қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Бурхард Йохан Даендельс, қала әкімінің хатшысы қызметін атқарды; анасы – Жозина Кристина Туллекен. Дэндельс Хардервик университетінде заң білімін алып, 10 сәуірде 1783 жылы доктор ғылымын қорғады.
Herman Willem Daendels was born on 21 October 1762 in Hattem, Netherlands. His father, Burchard Johan Daendels, served as a mayoral secretary; his mother was Josina Christina Tulleken. Daendels pursued a legal education at the University of Harderwijk and obtained his doctorate on 10 April 1783.
Саяси қызмет
1785 жылы Даендельс әртүрлі голланд қалаларында билікке ие болып келген патриоттар тобымен бірікті. 1786 жылдың қыркүйегінде ол штадхольдерге адал әскерлерге қарсы Хатем қаласын сәтті қорғамады. Келесі жылы, 1787 жылдың қыркүйегінде, Даендельс Вильгельм V Оранскийді қайта орнату мақсатымен келген пруссиялық армияға қарсы Амстердамды қорғауға қатысты. Кейіннен Вильгельм V билікті қайта иеленгенде, Даендельс патриоттардың жеңілісінен туындаған өлім жазасынан қашу үшін Француз Фландриясына қашты. Осы уақытта ол Франциядағы төңкеріс процесін жақыннан бақылады. 1794 жылы Даендельс француз революциялық армиясының генералы ретінде Нидерландыға оралды, генерал Шарль Пишегрудың басшылығымен және Батавия легионына қолбасшылық етті. Ол 25 қаңтар 1798 жылы мемлекеттік төңкеріс арқылы унитариандық саясатшы Питер Вридені билікке көтеруді белсенді түрде қолдады. Бұл қадам парламенттегі консервативті орталықшыл көпшілікке наразылық тудырды, олар демократиялық және орталықтандырылған конституцияны дамытуға кедергі келтірді. Алайда, Вриде билігі күтілген нәтижелерді бермеді, нәтижесінде 14 маусым 1798 жылы оған қарсы тағы бір төңкеріс жасалды, онда Даендельс те қатысты. Батавия Республикасында Даендельс түрлі саяси лауазымдарды иеленді, бірақ 1799 жылы Голландияға ағылшын-орыс басқыншылығын болдырмауға тырысқаннан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды. Кейін ол Гелдерланд провинциясының Херде қаласында шаруашылықпен айналысты.
In 1785, Daendels aligned himself with the Patriots, a faction gaining control in various Dutch cities. In September 1786, he unsuccessfully defended the town of Hattem against troops loyal to the stadholder. The following year, in September 1787, Daendels played a role in the defense of Amsterdam against the invading Prussian army, which aimed to reinstate William V of Orange. Subsequently, when William V regained power, Daendels fled to French Flanders to evade a death sentence resulting from the Patriots' defeat. During this time, he closely observed the French Revolution unfolding. In 1794, Daendels returned to the Netherlands as a general in the French revolutionary army, serving under General Charles Pichegru and commanding the Batavian Legion. He actively supported the elevation of unitarian politician Pieter Vreede to power through a coup d'état on 25 January 1798. This move was motivated by dissatisfaction with the conservative moderate majority in parliament, which hindered the development of a more democratic and centralized constitution. However, Vreede's rule did not yield the anticipated outcomes, leading to another coup d'état against him on 14 June 1798, in which Daendels played a role. In the Batavian Republic, Daendels held various political positions but was compelled to resign after failing to avert the Anglo Russian invasion of Holland in 1799. He later pursued farming in Heerde, Gelderland.
Голландиялық Шығыс Үндістанның генерал-губернаторы
Луи Бонапарт 1806 жылы Дэнделсті генерал-полковник, ал 1807 жылы Голландиялық Шығыс Үндістанның генерал-губернаторы етіп тағайындады. Дэндельс 1808 жылғы 5 қаңтарда ұзақ сапардан кейін Батавияға (қазіргі Джакарта) келді, бұрынғы губернатор Альбертус Хенрикус Визенің орнын басты. Оның басты мақсаты – Жавадан британ әскерін қуу еді. Қызмет істеген кезеңінде Дэндельс түрлі инфрақұрылымдық жобаларды іске қосты. Жаңа ауруханалар мен әскери казармалар салды, Сурабая мен Семарангта қару-жарақ фабрикаларын құрды және Батавияда әскери колледж ашты. Батавиядағы қамал бұзылып, оның орнына Местер Корнелисте (Ятинегара) жаңа бекініс салынды. Сонымен қатар, Сурабаяда Форт-Лодевик (Форт-Людвиг) салынды. Ол сондай-ақ орталық үкіметті Ескі Батавиядан Велтевреденге көшіріп, Парадеплацта сарай салуға бұйрық берді. Оның ең танымал жетістігі – Аньерден Панаруканға дейін Жаваның солтүстігін кесіп өтетін Ұлы пошта жолы еді. Бүгінде бұл жол Жалур Пантура деп аталатын аралдың басты тас жолы болып табылады. Қызығы, осы мың шақырымдық жолды бір жылдың ішінде салуға көптеген явандықтардың қаза болуына себеп болды. Дэндельс явандық билеушілерге қатаң талаптар қойды, олар голландтарға қарсы британдықтармен одақтасуға мәжбүр болды. Ол сондай-ақ Ява халқына мәжбүрлі еңбек (Роди) жүктеді, бұл Батыс Явадағы Кадас-Пранган сияқты көтерілістерге әкеп соқты. Дэндельс жергілікті бюрократияның тиімділігін арттырды ма және сыбайлас жемқорлықты шектеді ме деген мәселеде пікірлер екіұшты, бірақ ол қызмет еткен кезеңде жеке байлық жинады. Қорғанысты күшейтуге бағытталған күш-жігеріне қарамастан, Дэндельс 1810 жылы британдықтардың Дәмдеуші аралдарға басып кіруін тоқтата алмады.
Louis Bonaparte appointed Daendels as colonel general in 1806 and Governor general of the Dutch East Indies in 1807. Daendels arrived in Batavia (now Jakarta) on 5 January 1808 after a lengthy voyage, assuming the role previously held by Albertus Henricus Wiese. His primary objective was to expel the British Army from Java. During his tenure, Daendels undertook various infrastructure projects. He established new hospitals and military barracks, constructed arms factories in Surabaya and Semarang, and founded a military college in Batavia. The Castle in Batavia was dismantled and replaced by a new fort in Meester Cornelis (Jatinegara). At the same time, Fort Lodewijk (Fort Ludwig) was built in Surabaya. Additionally, he relocated the central government from Old Batavia to Weltevreden and commissioned the construction of a palace in Paradeplaats. His most renowned achievement was the Great Post Road that spanned northern Java from Anyer to Panarukan. Today, this road serves as the main thoroughfare on the island, known as Jalur Pantura. Notably, the construction of this thousand kilometer road in a single year resulted in the deaths of numerous Javanese forced laborers. Daendels adopted a stern stance towards Javanese rulers, causing them to align themselves with the British against the Dutch. He also imposed forced labor (Rodi) on the population of Java, which sparked rebellious incidents like the ones in Cadas Pangeran, West Java. Opinions differ regarding the extent to which Daendels improved the efficiency of the local bureaucracy and curbed corruption, although he accumulated personal wealth during his time in office. Despite his efforts to bolster defenses, Daendels was unsuccessful in halting the British invasion of the Spice Islands in 1810.
Наполеонның әскерінің генералы
1810 жылы Голландия Корольдігінің Францияға қосылуы кезінде Даендельс Голландияға оралып, 1811 жылдың қарашасына дейін Парижде тұрды. Ол дивизиондық генерал (генерал-майор) болып тағайындалды және Ұлы Армияның (Grande Armée) 26-дивизиясының қолбасшылығын қабылдады. Бұл дивизия Баден, Гессен-Дармштадт және Берг елдерінен келген әскерлерден құралды. 1812 жылдың наурыз айының ортасында Даендельс 26-дивизияның қолбасшысы болып тағайындалды, ол маршал Виктордың басқаруындағы IX корпус құрамында, резервтік күш ретінде қызмет етті. Тамыз айында Виктор 1812 жылғы Ресей жорығында бадендіктерге қосылып, шығысқа қарай жорыққа шығу туралы бұйрық алды. Даендельс 8 және 15 қыркүйекте Вильнюске келді, содан кейін Минскіге жетті. 11 қазанда оның дивизиясы Бабиновичиге көшті, ал 20 қазанда Витебскіге бару туралы бұйрық алды. 27 қазанға дейін олар жақын маңдағы Бесханковичи қаласын басып алды. Келесі күні температура нөл градустан төмен түсті. Витебскідегі жабдықтау Ресей әскері қаланы басып алған кезде жоғалып кетті, ал 29 қазанда қар жауа бастады. 11 қарашада Даендельс және артынан келген әскер бұрынғы орналасқан жерінен оңтүстік-батысқа қарай 90 шақырым жердегі Чашникиге жетті. 14 қарашада Смолиани шайқасында француздар генерал Питер Витгенштейнге қарсы 3000 сарбаз жоғалтты, сол күні шамамен 1,5 метр қар жауды. Төрт күннен кейін Минскідегі жабдықтау да жоғалып кетті, өйткені қаланы Павел Чичагов басып алды. 24 қарашада Даендельс ресейліктермен шайқасқа түсті, бірақ Бобр маңында француз армиясының қалған бөлігімен қайта қосылды. Содан кейін француз әскері Борисовке бет алды, онда ресейлік әскер Березина өзенін кесіп өтетін маңызды көпірді қиратты. Даендельс дивизиясы, 4000 сарбаздан тұрады, Березина шайқасында шешуші рөл атқарды. 1813 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін генерал Даендельс Варшаваның солтүстік-батысында орналасқан Модлин бекінісін қорғаған поляк әскерлеріне басшылық етті. Бұл Висла өзені бойындағы француздардың берілген соңғы бекінісі болды.
During the incorporation of the Kingdom of Holland into France in 1810, Daendels returned to Holland and resided in Paris by November 1811. He was appointed as a divisional general (major general) and assumed command of the 26th Division of the Grande Armée. This division consisted of troops from Baden, Hesse Darmstadt, and Berg. In mid March 1812, Daendels was appointed as the commander of the 26th Division, serving under Marshal Victor as part of IX Corps, which acted as a reserve. In August, Victor received orders to march eastward, joining the Badeners in the Russian campaign 1812. Daendels arrived in Vilnius on 8 and 15 September, subsequently reaching Minsk. On 11 October, his division moved to Babinovichi, and on 20 October, they received orders to proceed to Vitebsk. By 27 October, they had occupied the nearby town of Beshankovichy. The following day, temperatures dropped below zero. The supplies in Vitebsk were lost when the Russian army captured the city, and it began to snow on 29 October. On 11 November, Daendels and the rearguard arrived in Chashniki, approximately 90 km southwest of their previous location. On 14 November, during the battle of Smoliani, the French suffered the loss of 3,000 men against General Peter Wittgenstein, and heavy snowfall of about 1.5 meters occurred that day. Four days later, the supplies in Minsk were also lost when Pavel Chichagov captured the city. On 24 November, Daendels skirmished with some Russians but reunited with the rest of the French army near Bobr. Subsequently, all the French soldiers proceeded to Borisov, where the Russian army destroyed a crucial bridge crossing the Berezina River. Daendels' division, consisting of 4,000 men, played a decisive role in the Battle of Berezina. From February 1813 until December 1813, General Daendels commanded Polish forces defending the Modlin Fortress, located northwest of Warsaw. It was the final French stronghold along the Vistula to surrender.
Голландияның Алтын жағалауы генерал-губернаторы
Наполеонның құлдырауынан кейін Голландия үкіметі, соның ішінде король Вильгельм I, Даенделстің ықпалы мен оппозициялық көшбасшылығына қатысты алаңдаушылық білдірді. Осыған жол бермеу үшін ол Голландияның Алтын жағалауының (қазіргі Гананың бөлігі) генерал-губернаторы болып тағайындалды және Нидерландқа қайтуына тиым салынды. Атлантикалық құл саудасы жойылғаннан кейін, Даенделс қарастырылмаған голланд аймақтарын заңды бизнеске бағытталған африкалық плантациялық колонияға жаңартуды көздеді. Шығыс Үндістандағы тәжірибесіне сүйене отырып, ол Элмина мен Ашантидегі Кумасині байланыстыратын басты жолды қамтитын, кең ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды жоспарлады. Голландия үкіметі оған жоспарларын іске асыру үшін маңызды тәуелсіздік пен жеткілікті бюджет берді. Сонымен қатар, Даенделс губернаторлық лауазымын Голландияның Алтын жағалауындағы бизнеске жеке монополия құру мүмкіндігі ретінде қарастырды. 1817 жылы британдықтар Даенделсті құл саудасын қолдау және оңайлатуда айыптады, бұл британдық және голланд билігі тарапынан тыйым салынған болатын, ол сол кезде голландтар бақылауындағы Элмина бекінісінен жасады. 1817 жылғы 5 наурызда Кейп-Косттың британдық губернаторы Джон Смит Лондондағы Парламенттегі Африка комитетіне былай деп хабарлады: «Генерал Даенделс өзінің үкіметінен тәуелсіз әрекет ететіні туралы сіздерге хабарлауды міндетіміз деп санаймыз. Португалиялық кемелерге каноэлер берілді, ал испандықтар сумен қамтамасыз етілді. Өткен айдың басында үлкен испандық кеме төрт күн бойы Элмина жолында тұрып, су алып, құлдарды сатып алуға қолайлы тауарлар үшін доллармен сауда жасады». Даенделстің инфрақұрылымдық жоспарларының ешқайсысы іске аспады, өйткені ол 1818 жылғы 2 мамырда Голландия үкіметінің резиденциясы болған Сент-Джордж-д'Эльмина сарайында маляриядан қайтыс болды. Оның денесі Элминадағы голланд зиратындағы орталық қабірге жерленді. Ол елде екі жылдан да аз уақыт болды.
Following the downfall of Napoleon, concerns arose within the Dutch government, including King William I, regarding the potential influence and oppositional leadership of Daendels. To prevent this, he was appointed as the Governor general of the Dutch Gold Coast (now part of Ghana) and effectively prohibited from returning to the Netherlands. After the abolition of the Atlantic slave trade, Daendels aimed to revitalize the neglected Dutch territories into an African plantation colony focused on legitimate business. Leveraging his experience from the East Indies, he devised ambitious infrastructure projects, such as a comprehensive road network with a primary route connecting Elmina and Kumasi in Ashanti. The Dutch government granted him considerable autonomy and a substantial budget to execute his plans. Simultaneously, Daendels viewed his governorship as an opportunity to establish a personal monopoly on business in the Dutch Gold Coast. In 1817, the British accused Daendels of supporting and facilitating the slave trade, despite its prohibition by both the British and Dutch authorities, from his position at the Elmina fort, which was then under Dutch control. On 5 March 1817, the British governor of Cape Coast, John Smith, wrote to the African Committee in Parliament in London, stating, "We deem it our duty to inform you of the conduct of General Daendels, who is acting independent of his Government. Portuguese vessels were furnished with canoes, and Spaniards were supplied with water. At the beginning of last month, a large Spanish ship was four days at anchor in Elmina roads, receiving water and bartering dollars for goods suited for the purchase of slaves." None of Daendels' infrastructure plans came to fruition, as he succumbed to malaria on 2 May 1818 while in the castle of St. George d'Elmina, which served as the Dutch seat of government. His body was interred in the central tomb at the Dutch cemetery in Elmina. He had been in the country less than two years.