Кіріспе

Әдеби жанр

Доксография (δόξα – "пікір", "көзқарас" + γράφειν – "жазу", "сипаттау") – бұл термин, ең әсіресе классикалық тарихшылардың еңбектерінде қолданылады, бұл термин өткен философтар мен ғалымдардың көзқарастарын баяндайды. Бұл терминді неміс классигі Герман Александр Дильс ойлап тапты.

Философтардың біріне-бірі ілесуі

Философтардың мұрагерлік тізімі – әр түрлі мектептердің философтарын олар кіретін мұрагерлік тізімдер бойынша бейнелеуге арналған еңбектер. Б.з.б. 3-ші – 1-ші ғасырларда Антигон Карист, Сотион, Гераклид Лембос (Сотионның қысқаша нұсқасы), Сосикрат, Александр Полихистор, Нисалық Ясон, Родостың Антистен және Никеялық Никий жазған «Мұрагерліктер» (Διαδοχαί) болды. Диоген Лаертскийдің (б.з. 3-ші ғасыр) сақталған «Ең атақты философтардың өмірі мен ойлары» осы дәстүрге сүйенеді. Бұдан өзге, жекелеген мектептердің тарихтары да жиі жазылған. Мұндай еңбектерді Эрестің Фанасы («Сократ туралы»), Лампсақтың Идомен («Сократ туралы»), Сфер («Эретриялық философтар туралы») және Стратикл («Стоиктер туралы») жазған. Геркуланумдағы Папирустар вилласынан табылған папирустардың арасында стоиктер, академиктер және эпикурейшілердің мұрагерлік тізіміне арналған еңбектер бар. Кейінірек Плутарх «Бірінші философтар және олардың мұрагерлері туралы» және «Киреналықтар туралы» еңбектерін жазды, ал Гален «Платонның ағымы туралы» және «Гедонистік ағым туралы» (Эпикурейлер) жазды. Жеке философтардың өмірбаяндары олардың ізбасарларының қысқаша сипаттамаларымен бірге жиі кездесетін. Мұндай еңбектерге Аристоксеннің «Пифагор өмірі», Андрониктың «Аристотель өмірі», Птолемейдің «Аристотель өмірі» және Ямблихтың «Пифагор өмірі» жатады.

Парсы доксографиясы

Парсы тіліндегі "Дабистан е Мазахеб" кітабында көптеген философиялар, оның ішінде Парсы және Үндістан елдеріндегі бірнеше философия талқыланады. Авторы парсы сипасиан дәстүріне жататын сияқты, ол ортодоксалды зороастризмнен шамалы өзгеше. Кітаптың авторлығы күмәнді. Кейбір ғалымдар оны Азар Қайванның ұлы Қайы Хосров Эсфендияр жазған болуы мүмкін деп санайды.

Джайнистік доксграфия

Харибхадра (б.з. 8 ғасыры) анекантаваданың көрнекті жақтаушыларының бірі болды. Ол түрлі зияткерлік көзқарастар жинағы – доксграфияны жазған тұңғыш классикалық автор еді. Бұл джайнистік ойларды кең ауқымды аяда түсіндіруге бағытталған тытыс болды. Ол 8 ғасыр шамасындағы үнді ойшылдарының назарындағы түрлі интеллектуалдық бағыттармен байланыс жасады.

Исламдық доксография

Исламдық доксграфия – исламдық секталар мен бағыттардағы қате пікірлер туралы теософиялық еңбектердің жиынтығы (Әбу Мансур әл-Матуридидің «Китаб әл-Мақалат» кітабы сияқты).