Кіріспе
Буддизм ғалымы Васубандхудың мәтіні – Абхидхармакошабхашья (лит. Абхидхарма қазынасына түсініктеме), қысқаша Абхидхармакоша (немесе жай ғана Коша немесе АКБ) – IV немесе V ғасырларда Үндістанның буддалық ғалымы Васубандхудың санскрит тілінде жазған Абхидхармаға арналған маңызды мәтін. Коша сегіз тарауда Сарвастивадин Абхидхармасын шамамен 600 тармақпен қорытындылайды, содан кейін оған түсініктеме береді (көбінесе сынға алады). Бұл мәтін Үндістан, Тибет және Шығыс Азиядағы буддизм мектептерінде кеңінен құрметке ие болды және қолданылды. Уақыт өте келе Абхидхармакоша кейінгі Махаяна буддистері үшін Абхидхарма және Шравакаяна буддизмінің негізгі көзіне айналды. Кошада Васубандху Абхидхармаға қатысты түрлі көзқарастарды ұсынады, негізінен Сарвастивада Вайбхасика мектебінің пікірлерін, оларды Саутрантика тұрғысынан жиі сынға алады. Кошада Пудгалавада мектебінің кейбір буддистері бағалайтын "адам" (пудгала) тұжырымын жоққа шығаратын прозалық қосымша тарау бар. Вайбхасика шебері Самгхабхадра Васубандхудың Кошада Вайбхасика Абхидхармасының көптеген маңызды тұстарын дұрыс емес көрсеткенін айтты және Васубандхуды Саутрантика (сутраларды қолдайтын) деп есептеді. Дегенмен, Васубандху кейде белгілі бір мәселелер бойынша Вайбхасика Абхидхармасының позициясын ұсынады және қорғайды (Саутрантикаға қарсы).
The Abhidharmakośabhāṣya (, lit. Commentary on the Treasury of Abhidharma), Abhidharmakośa for short (or just Kośa or AKB), is a key text on the Abhidharma written in Sanskrit by the Indian Buddhist scholar Vasubandhu in the 4th or 5th century CE. The Kośa summarizes the Sarvāstivādin Abhidharma in eight chapters with a total of around 600 verses and then comments on (and often criticizes) it. This text was widely respected and used by schools of Buddhism in India, Tibet and East Asia. Over time, the Abhidharmakośa became the main source of Abhidharma and Sravakayana Buddhism for later Mahāyāna Buddhists. In the Kośa, Vasubandhu presents various views on the Abhidharma, mainly those of the Sarvāstivāda Vaibhāṣika, which he often criticizes from a Sautrāntika perspective. The Kośa includes an additional chapter in prose refuting the idea of the "person" (pudgala) favoured by some Buddhists of the Pudgalavada school. The Vaibhāṣika master Samghabhadra considered that Vasubandhu had misrepresented numerous key points of Vaibhāṣika Abhidharma in the Kośa, and saw Vasubandhu as a Sautrāntika (upholder of the sutras). However, Vasubandhu often presents and defends the Vaibhāṣika Abhidharma position on certain topics (contra Sautrāntika).
Өмірбаян
Абхидхармакошабхашья (АКБ) – Абхидхарманың еңбегі, буддалық философия саласы, ол негізінен Сарвастивада Абхидхарма дәстүріне сүйенеді. Бұл дәстүрге әртүрлі топтамалар немесе "мектептер" кіреді, олардың екі бастысы – Вайбхасика және Саутрантика. Вайбхасика дәстүрінің (Кашмирде негізделген) басты көзі – Абхидхарма Махавибхаша Шастра. Сарвастивада философиясының тағы бір маңызды дәстүрін "батыстықтар" (Пашкатия) немесе "сырттан келгендер" (Бахияка) деп аталатын ұстаздар құрады, олар негізінен Гандарада шоғырланған. К. Л. Дхаммаджотидің сөзіне сәйкес, АКБ-да Васубанду дау туған кезде көбінесе Саутрантика мектебінің пікірін Сарвастивада Вайбхасикаларына қарсы қолдайды. Мысалы, ол үш уақыттың (өткен, қазіргі, болашақ) болуы туралы доктринаны сынап, осылайша Сарвастиваданың орталық доктринасын сынға алады.
Мазмұнның жалпы көрінісі
Мәтін келесі тарауларға бөлінген.
1: Элементтер туралы баяндама (dhātu-nirdeśa)
Өмірдің негізгі санаттарын, негізінен бес жиынтық, сезімдер саласы және "он сегіз дхату" арқылы талдайды. Сондай-ақ, қай элементтердің таза немесе таза емес екенін сараптайды.
2: Факультеттер туралы баяндама (индрия-нирдеша)
Бес сезім қабілетін (көру, есту, иіс сезу, дәм сезу, денелік сезіну және сана қабілеті) түсіндіреді. Циттавипрайуктасамскараларды ("ойдан ажыратылған шартталулар" немесе "ойдан бөлінген факторлар") талқылайды. Сондай-ақ, түрлі себептердің (хету), нәтижелердің (фала) және шарттардың (пратья) түрлерін қарастырады. Соңында, саналық құбылыстардың (цитталардың) себептік байланыс бойынша қалай бір-бірінен кейін келетінін түсіндіреді.
3: Әлем туралы көрініс (лока-нирдэша)
Бұл тарауда қайта туу болатын өмір салалары түсіндіріледі: құштарлық саласы, форма саласы және формасыздық саласы. Аралық жағдай (антарбхава) және қайта туу да түсіндіріледі. Сонымен қатар, тәуелді пайда болу, буддалық космология, кальпалар (уақыт космологиясы) және әлемнің жаратылуы туралы да мәлімет беріледі.
4: Карма туралы баяндама (карма-нирдеша)
Кошаның төртінші тарауы карманы зерттеуге арналған, ал екінші және бесінші тараулары жеміс пісу және жаза механизмі туралы түсіндіреді.
Баспалық көздер
Валле Пуссен, Луи де ла, ауд. (1923–1931). Васубандхудың «Абхидармакошасы», Париж: Пол Гютнер, 1-том, 2-том, 3-том, 4-том, 5-том, 6-том. Пруден, Лео М. (1991), «Абхидармакошабхашьям», Луи де ла Валле Пуссеннің француз тілінен аудармасы бойынша, Азия гуманитарлық баспасы, Беркли.