Кіріспе

Конифер түрлерінің бірі – Pinus kesiya (хаси қарағайы, бенгует қарағайы немесе үш инелі қарағай) Азияда ең көп тараған қарағайлардың бірі. Оның ареалы солтүстік-шығыс Үндістанның Мегалая штатындағы Хаси тауларынан бастап оңтүстікке және шығысқа қарай Тайландтың солтүстігіне, Филиппинге, Бирмаға, Камбоджаға, Лаосқа, Оңтүстік Қытайға және Вьетнамға дейін созылады. Бұл түр сонымен қатар Оңтүстік Африка және Оңтүстік Америка сияқты әлемнің басқа аймақтарында да маңызды плантациялық түр болып табылады. "Хаси қарағайы" деген атау Үндістандағы Хаси төбелерінен, ал "Бенгует қарағайы" Филиппиннің Лусон аймағындағы Бенгует провинциясынан алынған, онда ол Лусон тропикалық қарағай ормандарының басым түрі болып табылады (илокано тілінде – саленг деп аталады). Бенгует қарағайы кейде жеке түр – Pinus insularis ретінде қарастырылады; алайда, қазіргі талқылаулар бойынша, олар P. kesiya-мен бір түрге жатады. Багио қаласы "Карағайлар қаласы" деп аталды, себебі ол осы ағаштардың көптеген тұқымдарын қамтиды.

Сипаттама

Кесия - тік, цилиндр тәрізді діңгегі бар, биіктігі 30 метрге дейін жететін ағаш. Қабығы қалың және қара қоңыр түсті, терең бойлық жарықтары бар. Бұтақтары мықты, екінші жылдан бастап қызыл қоңыр, бұтақшалары көлденең немесе төмен қарай иілген. Жапырақтары ине тәрізді, қара жасыл, әдетте бір топқа 3 данадан, 5-12 см ұзындықта, топ қабығы 1-2 см ұзын және түрақты. Конустары жұмыртқа тәрізді, 5-10 см ұзындықта, көбінесе төмен қарай иілген, кейде сәл бұрмаланған; екінші жылғы конустардың қабықшалары тығыз, өсіндісі сәл дөңгелек, кейде өткір тікенді болады. Қабықшалардың бетінің ортасында көлденең және бойлық жоталары бар. Тұқымдары қанатты, 2-3 см ұзындықта, 1.5–2.5 см қанатты. Тозаңдану көктемнің ортасында жүреді, конустар 18-20 айдан кейін піседі. Хаси қарағайлары көбінесе таза ормандарда немесе кең жапырақты ағаштармен араласып өседі, бірақ ашық қарағай ормандарын құрамайды.

Қолданылуы

Кесия ағашының жұмсақ және жеңіл ағашы қораптар, қағаз өндірісі және уақытша электр тіректері сияқты кең ауқымды қолданыстарда қолданылуы мүмкін. Ол табиғи орман және егістік жерлерден алынатын ағаш ретінде кеңінен пайдаланылады.