Кіріспе

Мьянмадағы ханьқытай текті адамдар – Қытай-бірмәліктер, сондай-ақ Сино-бірмәліктер немесе Тайокелер – ханьқытай ұлтының бірмә азаматтары. Олар Мьянмада (Бірма) туған немесе өскен, шетелдегі қытайлардың тобы. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, бірмәлік қытайлардың саны ел халқының 3 пайызына дейін жетеді деп есептеледі. Бірмәлік қытайлар Бірманың бизнес секторында жетекші рөл атқарады және Бірма экономикасын бағалап басқарады. Сонымен қатар, бірмәлік қытайлар Бірманың саяси аренасында Сан Ю, Хин Нюнт және Не Вин сияқты маңызды саяси тұлғалардың қатарында болды.

Этимология

Бірман тілінде қытайлар Тайоке ( , tarut, ) деп аталады, бұрынғыда (tarup) деп жазылған. Бұл терминнің ең ерте кездегі дәлелі Баган дәуіріне, 13 ғасырға дейін жетеді, ол кезде ол Мьянманың солтүстігі мен солтүстік-шығысындағы аумақтар мен түрлі халықтарды білдірген. Әртүрлі ғалымдар бұл сөздің «түрік» деген қытай терминінен (突厥, Tūjué / tú jué); Нанжао патшалығының астанасы Дали (大理國, Dàlǐguó) атауынан; немесе Даюэжи (大月支 немесе 大月氏) терминінің қытайша бұрмалануынан шыққандығын жорамалдайды, бұл термин моңғол тілдес Кушан тайпаларын білдіреді. Тайоке терминінің Хан қытайларына қатысты сыртқы атау ретінде қолданылуы 19 ғасырға дейін орныққан жоқ. Дәлелдерге сүйенсек, бұл термин қытай және бірмалық халықтардың ажыдаһар ханшайымы мен күн құдайының ұрпақтары екендігі туралы бірмалық мифтен пайда болған. Шань тілінде оларды Khe ( , ) деп атайды. Юньнань провинциясы мен Шан штатының шекарасында сөйлейтін ва тілінде қытай тіліне арналған сөз Хокс/Хокс, ол деп айтылады.

Ата-бабалар тегі

Хакка, Хокки және кантондықтар этникалық қытай халқының 45 пайызын құрады. Юньнаньдықтар этникалық қытай халқының 30-40 пайызын құрады.

Хоккиан

Хоккиендер (бирманша: эйнгий шай, немесе лет шай,) Фуцзянь провинциясынан шыққан. Көптеген хоккиендер саудагерлер болған.

Кантон тілінде

Кантон (Бирма: эйнgyi то, немесе лет то, ) Орталық Гуандун провинциясынан. Гуандун провинциясынан көшіп келгендердің көп бөлігі шеберлер болған.

Хаккалар

Хака (бирман: zaka, ,) Фуцзянь және Гуандун провинцияларынан шыққан. Хакалар одан әрі Фуцзянь провинциясынан және Гуандун провинциясынан шыққан тектік ата-бабаларына қарай еңгйи шаи хака және еңгйи то хака деп екіге бөлінеді.

Көкжан

Жоғарғы Мьянма және Шан төбелерінде Коканг халқы көптеп қоныстанған.

Пантай

Пантайлар ұзақ жылдардан бері хан қытай диаспорасынан ерекшеленеді деп есептеледі. Олар Қытайда Хуэй деп аталатын қытай мұсылмандары. Сонымен қатар, қытай және бірмалықтардың аралас нәсілді тайоке кабялары да бар. Кабьялар (мағынасы "араластырылған") бірмалықтардың қарапайым әдеттеріне қарағанда қытайлықтардың дәстүрлерін ұстануға көбірек бейім. Шындығында, бірмалықтардың салтын ұстанатын тайоке кабялары бірмалық қоғамның бағытынан ажыратылмайды, олардың арасын ажырату қиын. Бірмалық қытайлардың көп бөлігінің қанында кабялық қана бар деп есептеледі, себебі көшіп келгендер жергілікті бірмалықтармен неке қию арқылы бірмалық азаматтығын алуға мүмкіндік алған.

Жұмыспен қамту

Тарихи тұрғыдан алғанда, бірмалық қытайлар саудагерлер, көпестер және дүкен иелері ретінде, сондай-ақ жалдамалы жұмысшылар (нақтырақ айтқанда, "кули" деп кемсітетін еді), порты жұмысшылары, қалалық қызметкерлер, рикшашылар және ат арба жүргізушілер болып күнкөріс жасады. Олар сонымен қатар мемлекеттік қызметкерлер, университет оқытушылары, фармацевттер, оптиктер, заңгерлер, инженерлер және дәрігерлер сияқты белгілі бір мамандықтарда көп кездесті.

Сауда және өнеркәсіп

Оңтүстік-Шығыс Азияның көп бөлігі сияқты, Мьянма саудасында да қытай кәсіпкерлері қоғамның барлық деңгейінде басымдық құрады. Бірмалық қытайлар жергілікті бірмалықтарға қарағанда зор экономикалық күшке ие және елдің экономикалық тұрақтылығы мен өркендеуін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. 1988 жылы Мемлекеттік заң мен тәртіпті қалпына келтіру кеңесі (SLORC) билікке келгеннен кейін, үкіметтің экономикадағы рөлін біртіндеп азайтып, жеке сектордың дамуы мен шетелдік инвестицияларды ынталандырды. Экономикадағы мемлекеттік реттеуді жеңілдету, қытай меншікті Мьянма бизнестеріне кеңейіп, экономикалық ықпалын арттыруға мүмкіндік берді. Бүгінде Мьянмадағы бөлшек сауданың, көтерме сауданың және тасымалдау қызметтерінің көп бөлігі қытайларға тиесілі. 1980-ші жылдардың соңында Мьянманың еркін нарық экономикасын қабылдауынан кейін, жаңадан көшіп келген хань қытайлары өздерінің мамандану салаларындағы жаңа бизнес мүмкіндіктерін пайдалана бастады. Қытай стиліндегі кондитерлік және нан пісіру орындары, лапша дүкендері, сағат жөндеу шеберханалары, косметика дүкендері және азық-түлік дүкендері сияқты түрлі бизнес түрлері пайда болды, олар көп ұзамай Мьянманың шағын қалаларындағы экономикалық өмірдің орталықтарына айналды. Уақыт өте келе, қытай иммигранттары бизнесте табысқа жеткен соң, олар алкогольдік сусындар сататын дүкендер мен ломбардтар сияқты белсенді кәсіпкерлік және инвестициялық қызметтерге көшті. Бүгінде Мьянманың қытай қауымдастығы ел экономикасын шетелдік бизнеске және тікелей инвестицияларға ашуда жетекші рөл атқарады, әсіресе материктік Қытай және басқа да қытайлардың бизнесмендері мен инвесторларына бағытталған. Қытай үкіметі қытайлардың шетелдегі бизнес қауымдастығымен тығыз байланыста болып, Қытайдың «жұмсақ күшін» пайдаланып, Мьянмадағы қытай қауымдастығының тамырларымен байланысын сақтап, бизнес байланыстарын дамытуға көмектеседі. Басқа Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріндегі қытай текті бизнес сияқты, Мьянмадағы қытай бизнесі де жаңа бизнес мүмкіндіктерін пайдалану үшін басқа қытай және шетелдегі қытай бизнесмендерімен серіктестікке түседі. Дегенмен, көптеген бірмалық бизнесмендер мен инвесторлар Бірмада қалуды немесе Малайзия, Сингапур және Таиланд сияқты аймақтық нарықтарға, сондай-ақ материктік Қытай, Гонконг, Макао және Тайваньды қамтитын Үлкен Қытай нарығына күш-жігерін жұмылдыруды жөн көреді. Көптеген қытай текті бірмалық кәсіпкерлердің Қытайда достары мен туыстары бар, өйткені Қытайдың 1970-ші жылдардың соңындағы экономикалық реформасы, Қытайда жасалған өнімдердің көтерме сауда нарығын Бірма және басқа да Оңтүстік-Шығыс Азия нарықтарына енгізу арқылы байлық жинақтауға жағдай жасады.

Қытайлық компаниялар

Қытайлық анклавтар ірі қалаларда, әсіресе Мандалайда пайда болды. Мандалай қазір Жоғарғы Мьянманың экономикалық және қаржылық орталығы болып табылады және Мьянмалық қытай бизнес мәдениетінің эпицентрі саналады. Мандалайдағы 1980 жылғы өрттен кейін, өрттен бос қалған кең аумақтар, көбінесе этникалық хан қытайлары сатып алды, олардың көпшілігі Юньнаннан жақында көшіп келгендер еді. Бұл көшпенділік Мандалайды қытайлар салған және қытайларға тиесілі жоғары ғимараттарымен гүлденген бизнес орталығына айналдырды. Кәсіпкерлік қабілетімен белгілі қытай азшылығының арқасында Мандалай шетелдік бизнес пен асыл тастар саудасы орталықтарына толы, қарқынды дамитын қалаға айналды. Қытайларға тиесілі және басқарылатын көптеген мьянмалық бизнес, мысалы, сауда кооперативтері, базар дүкендері, тағамдық орындар, дәріханалар, қонақүйлер және асыл тастар дүкендері де өркендеді. Бүгінде қала халқының 50% этникалық хан қытайларынан тұрады деп есептеледі (ал юньнаньдықтар Мандалай халқының шамамен 30% құрайды). Сонымен қатар, материктік Қытайдың ықпабы қаланың барлық жерінде сезіледі, жергілікті тұрғындар Мандалайды ашуланып "қытай қаласы" деп атайды. Мьянмадағы көптеген қытайлар жақсарып келе жатқан төзімділік пен наразылық білдіретін бамар халқының арасында тепе-теңдік сақтайды, сонымен қатар жергілікті тілдерді үйреніп, ассимиляцияға ұмтылады. АҚШ пен Еуропалық Одақ 1990 жылдары санкциялар салғаннан кейін қытай кәсіпкерлері Мандалай экономикасында маңызды рөл атқара бастады. 1990 жылдары Мьянма ашық иммиграциялық саясатты ұстанған кезде Мандалай қытайлардың көптеп көшіп келуіне және жаңадан қоныстанған хан қытай иммигранттары үшін ең тартымды орынға айналды. Юньнаннан келген хан қытай иммигранттары қара нарықта жеке куәлік алып, бір түндік Мьянма азаматы бола алды. Жеке куәліктер жаңа қытай иммигранттарына бекітілген мерзімге тұруға ғана емес, сонымен қатар қонақүйлер, дүкендер және мейрамханалар сияқты бизнестің шетелдік меншігіне қатысты заңдық кедергілерді айналып өтуге де мүмкіндік берді. Экономикалық либерализацияның басталуымен және Бирмада еркін нарықтық капитализмнің өркендеуімен, қытай қауымдастығының мүшелері бизнеске және байланыстар, қарым-қатынастар мен желілердің маңыздылығына негізделген қытайлық гуаньси парадигмасына ұмтылды, бұл кәсіпкерлік және инвестициялық табысқа жетудің кілті саналды. Қытай кәсіпкерлері бөлшек сауда дүкендерін ашты, олардың бизнес мүдделері цемент қосудан бастап қаржылық қызметтерге дейін жетеді. Амбициялы қытай кәсіпкерлері мен инвесторлары Янгон мен Мандалай экономикасына үстемдік етіп, оларды бүгінгідей гүлденген бизнес және қаржы орталықтарына айналдырды. Мандалай экономикалық және мәдени тұрғыдан синизацияланды, бұл жергілікті бірмалықтардың наразылығын тудырды.

Қытай өнеркәсібі Мьянмада

Бүгінде Мандалай мен Янгонның дерлік барлық сауда дүкендері, қонақүйлер, мейрамханалар, қаржы қызметтерін ұсынатын мекемелер, сондай-ақ ең жақсы тұрғын үйлер мен коммерциялық жылжымайтын мүліктер бірмалық қытайлардың бақылауында. Мандалайдың ең маңызды аймақтарындағы жылжымайтын мүліктің барлығы бай қытай бизнесмендері мен инвесторлар сатып алған. Бирма тауар нарығында сатылатын көптеген тауарлардың ішінде асыл тастар мен алтын таяқшалары бар, олар көптеген қытай экспаттарының кәсіпкерлік және инвестициялық қызметіндегі басты құнды тауар болып табылады. 19 ғасырдың соңғы онжылдықтарында қытайлар ауылдық жерлерде ақша берумен айналысып, осы арқылы қосымша табыс көзін құрды. Қытай тегінен шыққан бірмалық кәсіпкерлер заңсыз опиум мен құмар ойындарына арналған орындарды, шайханаларды, спирттік ішімдіктер сататын дүкендерді ұйымдастырды, сондай-ақ мұнай және табиғи газ өнімдерін өндіру, сату және экспорттау бойынша агенттік қызметтер көрсетті. Бұрын жергілікті бірмалықтар жасаған қолөнер бұйымдарының орнына, текстиль, машиналар және электроника сияқты арзан қытай тұтыну тауарлары сапасы мен бағасы тұрғысынан басымдыққа ие болды. Бамар халқының кілем тоқу, алтын жапырақпен әшекейлеу, жиһаз жасау және асыл тастарды жылтырату сияқты дәстүрлі кәсіптері қазіргі қытай тұтыну тауарларының өсуімен салыстырғанда жеткілікті жалақы бере алмайды. Сонымен қатар, қолөнер бұйымдары арзан қытай импортымен және жоғары сапалы қытай өнімдерімен ығыстырылды. Қытай тегінен шыққан бірмалық кәсіпкерлер жібек тоқу, кілем тоқу, жаде кесу және жылтырату, тас және ағаштан ою, мәрмәр және қоладан Будда мүсіндерін жасау, азық-түлік өнімдері, храмдарға арналған әшекейлер мен жабдықтар, алтын және күміс жапырақтарын өндіру, киім, фармацевтика, спирттік ішімдіктер мен сірке су шығару сияқты барлық ірі бірмалық қолөнер кәсіптері мен өнеркәсіп салаларын бақылайды. Қытай тегінен шыққан бірмалық кәсіпкерлер көптеген ірі материктік Қытай конгломераттарымен бірлескен ауыр өнеркәсіп кәсіпорындарын құрды. Мысалы, тиек ағашын өңдеу саласы қытай-бірмандық конгломераттарға үлкен пайда әкелді, ал бамар және шан халықтары үкіметтік салық жеңілдіктері, төмен еңбекақысы және экспортқа бағытталған саясаттың салдарынан аз табысқа ие болды. Қытайда жасалған тұтыну электроникасы, сыра және сән индустриясы да маңызды сала болып табылады. Янгонда Хоккиен қауымы тиек ағашын кесу, күріш, бұршақ және бақша өнімдері саудасы, тамақ майы өндірісі сияқты шағын және орта отбасылық бизнестерде үстемдік танытқан, ал Кантон қауымы қолөнер бұйымдарын және осыған ұқсас қолөнер өнімдерін шағын көлемде өндіруде белгілі.

Қытай саудасы Мьянмада

Бірма мен материктік Қытай арасындағы заңды екітаралы сауда 2021 жылға қарай жылына 12 миллиард АҚШ долларына жетті. Бирма экономикасын жандандыру және дамыту үшін Қытайдан қосымша сауда, инвестициялар, экономикалық және әскери көмек ізделіп отыр. Жеке кен өндіру Бирмадағы маңызды сала, оның көптеген концессионерлері қытай тегінен шыққан Бирма кәсіпкерлерінің бақылауында. Қазіргі уақытта Бирманың қарқынды дамып келе жатқан асыл тастар индустриясына қаржыгерлерден бастап, концессия операторларына дейін, сондай-ақ жаңадан ашылған көптеген асыл тастар нарықтары мен дүкендеріне иелік ететін бөлшек саудагерлерге дейін қытайлықтардың қатысы бар. 2003 жылы бір қытайлық зергер 100 кен орнында жұмыс істеп, жылына 2000 килограмнан астам шикі рубин өндіргені хабарланды. Бұл сұранысқа ие, қымбат зергерлік бұйымдар көбінесе Гонконг және Тайвань тұрғындарына арналған. Қытайлар опиум және басқа да заңсыз есірткі бизнесіндегі заңды және өте табысты емес саудада да үстемдік танытады. Кокангтағы бизнесмен Ло Хсинг Хан және саясаткер Кяу Вин сияқты қытайлық бизнес элитасының қатысуымен жоғары деңгейдегі істер болды. Заңды экономикада екеуі де Бирманың ірі банктеріне, әуе компанияларына, ағаш өңдеу компанияларына және асыл тастар өндіруге арналған концессияларды бақылауын жалғастыруда. Лоның ұлы Стивен Лоу да Бирманың ең ірі конгломераты Asia World компаниясының басшысы ретінде танымал бизнесмен. Оның инвестицияларына контейнерлік тасымалдау операторы, порттық ғимараттар және жол төлемі алынатын магистральдар кіреді. Лоу спорт саласында да мүдделі, ол Бирма футбол командасы "Магвей" клубының көпшілік үлесіне ие және Бирманың асыл тастар индустриясындағы шамамен 600 миллион АҚШ долларына бағаланған активтерге ие. Оның басқа да активтеріне көптеген құнды рубин кен орындары, сондай-ақ Бирманың Пхакент қаласының жанындағы кен орынындағы үлес кіреді. Лоудың Бирма бизнес айналымындағы танымалдылығын ескеретін болсақ, оның конгломераты Бирманың жеке асыл тастар индустриясына инвестиция салуды көздеген шетелдік инвесторлар үшін ең танымал серіктес болып табылады. Қытай тегінен шыққан Бирма кәсіпкерлері материктік Қытайдың мемлекеттік кәсіпорындарымен бірлесіп мұнай құбырларын салу үшін көптеген бірлескен кәсіпорындар мен корпоративтік серіктестіктер құрды.

Мьянмалықтардың көзқарасы мен реакциясы

Қытайдың экономикалық ықпалы артып келе жатқандықтан, бамар халқының көп бөлігі біртіндеп нашар жерлерге – төбелерге, ірі Мьянма қалаларының шеткеріне немесе тауларға тығылып кетті. Кедейленген мьянмалық көпшіліктің наразылығы мен ашуы жиналып келеді, себебі Мьянмадағы бизнесте маңызды үлеске ие болған жергілікті мьянмалықтардың болғаны жоқ. Мьянмадағы қытайлардың күшейген экономикалық беделі жергілікті мьянмалықтардың арасында сенімсіздік, қызғаныш, реніш және қытайларға қарсы жаулық сезімдерін тудырды. Он жылдықтар бойы еркін нарыққа көшу жергілікті мьянмалық көпшілікке ешқандай экономикалық пайда әкелмеді, керісінше, олардың көпшілігі әлі де жеңіл жұмыспен, шаруашылықпен немесе заңсыз ағаш контрабандасымен айналысып, күн көріп жатыр. Бұл жағдай, олардың заманауи, бай және әлемдік көзқарастағы қытай әріптестерімен күрт экономикалық және әлеуметтік контраст құрайды.

Дін

Бірмалық қытайлардың көпшілігі Тхеравада буддизмін ұстанады, сонымен қатар кейбір Махаяна буддистік және даосистік нанымдарды, оның ішінде ата-бабаларға табынуды да қамтиды. Қытай тегінен шыққан Саядав У Теджания сияқты танымал Тхеравада буддалық медитация ұстаздары да бар. Янгонда Фушан ғибадатханасы (Қыңшуй Жушиге арналған), Кхен Хок Кёнг ғибадатханасы (Мазуға арналған) және Гуанин Гумияо ғибадатханасы (Гуаниндік) сияқты бірнеше маңызды қытай ғибадатханалары орналасқан. Азшылықты құрайтын Пантайлар немесе қытай мұсылмандары (回教華人; , "кішкентай гүлдер" мағынасында) негізінен мұсылман дінін ұстанады және Юньнань провинциясынан шыққан.

Колонияға дейінгі кезең

Қазіргі Мьянмаға қытайлардың көшіп келуінің ең ерте жазбалары Сун және Мин династиялары кезінде кездеседі. Британдық үкіммет тұсында қытайлар мен бірмалықтар арасындағы некелер, әсіресе қытай ерлер мен бірмалық әйелдер арасындағы некелер, Бірмадағы аралас некелердің ең көп таралған түрі болды, бұл Бірма буддалық заңнамасы бойынша қытай-бірма некелерінің құқықтық мәртебесі туралы Жоғарғы сот шешімімен дәлелденген. 1935 жылдан британдық үкіммет аяқталғанға дейін қытайлар колониялық заң шығару органында, Өкілдер палатасында өкілдік етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Біріккен Ұлттар Ұйымының Көмек және қайта құру басқармасының мәліметтері бойынша, Бірмадағы үйлері болған соғыстан бұрынғы бірмалық қытайлар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Бірмаға оралуға өтініш білдірген ең көп санды қытайлар тобы болды.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

1950 жылдары Бирма Қытай Халық Республикасын мемлекет ретінде таныған алғашқы елдердің бірі болды. Дегенмен, өз қытай халқы шетелдіктер сияқты қарастырылды. Бирмалық қытайларға тәуелсіздік алғаннан кейін қабылданған, азаматтықтың сатылы жүйесі бойынша шетелдік тіркеу карточкалары (ШТК) берілді. Қытай коммунистері Гоминьданды қуғанда, көптеген адамдар Юньнань провинциясының шекарасы арқылы Мьянма мен Таиландқа қашып кетті. Бирма үкіметі қарулы КМТ-ны жойып, Тайваньға қуды; қалуға үміткерлер өркендеді. 1950 жылдары шетелдегі қытайларға қатысты кемсітушілік саясат азаматтық, мемлекеттік қызметке орналасу, бизнес ережелерін және лицензияларды бекіту, несиелерді ұзарту және ақша жіберуге рұқсат беруді қамтыды. 1952 жылы Хенг Хок Кёнг ғибадатханасының жарияланымдарында Синодан, Лата және Маунг Кхаинг көшелері бойындағы аймақтағы анклавтарда тұратын этникалық қытайлар (көбінесе кантондықтар Маха Бандула көшесінен жоғары, ал Хоккиендер төменгі жағында тұрады) Янгон халқының 9,5 пайызын құрады деп есептелді. Осы кезеңде Бирмада жеке қытай тіліндегі мектептердің саны, негізінен мандарин тілін оқытатын, 1935 жылы 65-тен 1953 жылы 259-ға дейін, ал 1962 жылы 259-ға дейін күрт өсті, олардың көптегені ұлтшыл (аталған "Ақ қытайлар") немесе коммунистік (аталған "Қызыл қытайлар") қозғалыстарымен байланысты болды. Алайда, мектеп жасындағы Бирмалық қытайлардың 10 пайызынан да аз қытай тіліндегі мектептерге қатысты. Сонымен қатар, 1950 жылдары 80-ге жуық рулық бірлестіктер жұмыс істеді.

Социалистік билік

1962 жылы Не Вин Социалистік төңкеріске жетекшілік етіп, Бірманың социализмге жолымен Революциялық кеңес құрды. 1963 жылғы ақпан айында Кәсіпорындарды ұлттандыру туралы заң қабылданды, ол барлық ірі өнеркәсіптерді ұлттандырып, жаңа фабрикалар ашуға тыйым салды. Бұл заң көптеген өнеркәсіпшілер мен кәсіпкерлерге, әсіресе толыққанды азаматтығы жоқтарға кері әсер етті. Үкіметтің экономиканы ұлттандыру бағдарламасы шетелдіктерге, соның ішінде азамат емес қытайларға жер иеленуге, ақша жіберуге, бизнес лицензия алуға және медициналық қызмет көрсетуге тыйым салды. Мұндай саясат Бірмалық қытайлардың көптеп басқа елдерге қоныс аударуына әкелді – шамамен 100 000 қытай Бірманы тастап кетті. Қытайлық дүкендер тоналып, өртке тоғыстырылды. Не Вин халықтың назарын бақылаусыз инфляциядан, тұтыну тауарларының тапшылығынан және күріш бағасының өсуінен аударды. 1982 жылғы Азаматтық туралы заң Бірмалық қытайлардың Бірма азаматтығын одан әрі шектеді (ол азаматтықты үш санатқа бөлді: толық, серіктес және натурализацияланған) және Бірмалық қытайларды, әсіресе толыққанды азаматтығы жоқтарды және FRC куәліктері барларды медициналық, инженерлік, ауыл шаруашылығы және экономикалық институттарды қоса алғанда, кәсіби жоғары оқу орындарына қабылданудан қатты шектеді. және Качин штаттары. Қазіргі уақытта этникалық қытайлар Мандалай халқының шамамен 30-40 пайызын құрайды. Қала орталығындағы өрттен бос қалған үлкен жер участақтары кейіннен, көбінесе этникалық қытайлар тарапынан, олардың көпшілігі Юньнаньнан келген заңсыз көшіп келгендер болды, заңсыз түрде сатып алынды. 1990 жылдарда ғана шамамен 250 000-300 000 юньнаньдық Мандалайға көшіп келген деп есептеледі. Мьянмадан тыс, әсіресе Тайвань, Макао, Гонконг, Сингапур, АҚШ (мысалы, Нью-Йорк қаласының Генри көшесі) және Австралияда да Бірмалық қытайлардың көптеген қауымдастықтары бар. Тайбэйге жақын Чжунхэ ауданында 2008 жылы 40 000 Бірмалық қытай тұрды, бұл Мьянмадан тыс ең ірі қауымдастықтардың бірі.