Кіріспе

1977 жылғы тыңшылық фильм

«Телефон» – Дон Сигелдің режиссерлік еткен, Чарльз Бронсон, Ли Ремик және Дональд Плесенс бас рөлдерде ойнаған 1977 жылғы тыңшылық фильм. Сценарийін Питер Хаймс пен Стирлинг Силлифант жазған, ал оның негізінде Уолтер Вагердің 1975 жылғы романы жатыр.

Сюжет

Куба зымыран дағдарысынан кейін Кеңес Одағы АҚШ-тың барлық жеріне ұзақ мерзімді, жасырын ұйықтаған агенттерді орналастырды, олардың санасы соншалықты өзгертілгендіктен, тіпті олар өздері агент екенін білмеді. Оларды тек арнайы кодтық фраза – Роберт Фросттың «Қарлы кеште орман ішінде тоқтағанда» өлеңінен алынған бір жол, содан кейін агенттің нағыз есімі арқылы ғана белсендіруге болатын. Олардың міндеті – соғыс жағдайында азаматтық және әскери инфрақұрылымның маңызды бөліктерін саботаж жасау. 20 жылдан астам уақыт өткен соң, суық соғыс біртіндеп ымыраласуға жол ашты. КГБ штаб-пәтерінің кызметкері Николай Далхимский Америкаға сапар шегіп, өзімен бірге «Телефон кітабын» алып келеді, онда барлық ұйықтаған агенттердің аттары, мекенжайлары және телефон нөмірлері тіркелген. Ол оларды бірінен соң бірін белсендіруге кіріседі. Американың қарсы барлау қызметі, бұрын маңызды болған, бірақ қазірде құндылығы жоқ нысандарды қарапайым азаматтардың жарқындатқанын көргенде, шатасқалы жатады. Агенттер өз-өзіне қол жұмсайды немесе оқиға орнында қаза табады. КГБ желіні деактивацияламағаны үшін саяси жетекшілеріне, тіпті американдықтарға да мойндауға батыл болмайды. КГБ майоры Григорий Борзов, фото жадысы үшін таңдалған, «Телефон кітабының» жалғыз данасының мазмұнын жаттап алып, екі тарап оқиғаны біліп соғыс бастамас бұрын Далхимскийді іздеп тауып тоқтатуға жіберіледі. Борзовқа Америкада жылдар бұрын орналастырылған Барбара атты бір ғана агент көмектеседі. Соңында Борзов Далхимскийдің шабуылдарының әдісін түсінеді: ол Америкадағы агенттердің туған қалаларының бас әріптерін пайдаланып, саботаж арқылы Америкаға өзінің атын «жазып» агенттерді таңдаған. Осылайша Борзов Далхимскийдің келесі таңдалған агентін болжайды және Далхимскийді өлтіреді. Алайда, бірнеше күтпеген жағдайлар орын алады. Барбараға КГБ-дан Борзовты өлтіру туралы бұйрық берілген, ол қауіпті күдікті жойғаннан кейін. Сонымен қатар, ол қос агент және Америка үшін жұмыс істейді. Ол американдық басшысы Сандбургқа хабарлағанда, ол да Борзовты өлтіруді бұйырады, осылайша КГБ-ның сенімін сақтап қалады. Бірақ Барбара нысанасы болған Борзовқа ғашық болып қалған. Ол Борзовқа хабарлайды, екеуі бірге екі тарапты да қалған «Телефон» агенттерінің қаупімен шантаж жасайды, оларды жалғыз қалдыруға мәжбүрлейді.

Даму

1974 жылы қазанда MGM романына кино құқығын сатып алды. Роман 1975 жылы сәуір айында жарық көрді. "Нью-Йорк Таймс" газеті романды "керемет триллер" деп атады. Питер Белвуд – алғашқы автор болды. Содан кейін Питер Хаймс сценарий жазды. Хаймс айтуынша, MGM басшысы Дэн Мелник оған жазу мен режиссураны тапсырғысы келген, бірақ оның соңғы фильмі "Peeper" сәтсіз аяқталды, сондықтан Хаймс "ол маған режиссерлікке мүмкіндік бермейтінін білдім" деді. Олар сценарийді ұнатып, бірақ режиссер ретінде Ричард Лестерді шақырды. Хаймс Лестер үшін сценарийді қайта жазды, бірақ ол жобадан бас тартып, Дон Сигел келді. Хаймс "Бірінші қашар" фильмін түсіруге кетті, ал Стерлинг Силлифант сценарийді қайта жазды. 1976 жылдың тамызында Дон Сигел режиссер болады және Чарльз Бронсон басты рөлде ойнайды деген хабар тарады. Сигел 50-ші жылдардың соңында Бронсонды телеарнада режиссерлік еткен және "Мен оны Бронсонның арқасында жасағым келді. Біз табиғи түрде үйлесетін командамыз деп ойлаймын" деді.

Түсірілім

Негізгі суретке түсіру 1977 жылдың қаңтарында басталды. Фильмнің бір бөлігі Финляндияда түсірілді, ол Ресей рөлін сомдады. КСРО-дағы бір журнал фильмді сынап, оның дау-дамай тудыруға және ресейліктерді жамандауға бағытталғанын мәлімдеді. Дон Сигел бұған қарсы шығып, фильмнің «Ресейді және бейбітшілікті» қолдайтынын айтты. «Оқиғаның ең болмағанда абсурд екенін мойндауым керек», - деді Сигел. «Сондықтан фильмге шынайылық сезімін беру үшін ерекше күш салып жұмыс істедім». Оқиғаның бір бөлігі орын алған Хьюстон қаласының көрінісі шын мәнінде Монтана штатының Грейт-Фолс қаласының көрінісі, онда фильмнің көп бөлігі түсірілді. Суретке түсіру кезінде экипаж сахналардың бірі үшін екі жүк машинасы қар жеткізуге мәжбүр болды, себебі аймақтағы чинук желдері қарды ұшырып әкетті. Қар таудан әкелінді. Грейт-Фолс қаласының орталық бөлігінде де түсіру жұмыстары жүргізілді. Бір көріністегі жарылысқа ұшыраған ғимарат – бұл ескі Paris Gibson орта мектебінің бақылаулы түрде жарылуы. Жарылыс көрінісі 1977 жылдың 20 ақпанында түсірілді. Қазіргі Париж Гибсон алаңы зақымданбады, бірақ жарылыстан жақын жердегі бірнеше үйдің шатырында өрт шығып, кинокомпания жалдаған өрт сөндірушілер оны жылдам сөндірді. Хьюстон көріністері Голливудтағы студияда түсірілді, ал Хьюстон Хайатт Регенси ішкі көрінісі Сан-Францискодағы (Калифорния штаты) 5 Embarcadero Center-де түсірілді – бұл орын «Мұнарадағы от» (The Towering Inferno) фильмінде де қолданылған. Ракеталық қозғалтқыштарды сынақтан өткізу алаңындағы өрт пен жарылыс көріністері Лос-Анджелестің солтүстік-батысындағы тауларда орналасқан Rocketdyne компаниясының Санта-Сусана зертханасында түсірілді. Режиссер Сигелдің сөзіне сүйенсек, актриса Ли Ремик Чарльз Бронсоннан қорқып, бір көріністе оның бетіне тиіп беруді сұрағанда: «Мен оған батыл бола алмаймын. Ол мені шағар!» деді. Фильмнің бір бөлігі Финляндияда түсірілгендіктен, фин киножұлдыздарының, әсіресе Анса Иконеннің көптеген эпизодтық рөлдері бар.

Сыни жауап

Винсент Канби, The New York Times газеті үшін жазған мақаласында: «Телефон» фильмінде әрекетке толы сахнелер болғанымен, олар ешқашан жалғаспайды, ал сценарий жоқ нәрсенің орнын толтыру үшін тапқыр шешімдерді сирек ұсынады. Дегенмен, «Телефонды» жасанды деп сипаттау – оған қатысы барлардың ешқайсысы оны қабылдағаннан да маңыздырақ қарауға бару болар еді». Variety журналынан Артур Д. Мерфи бұл фильмді «жағымды ойын-сауық» деп атады, оның оқиғасы «қызықты болғанымен, болжамды аяқталады, соңында жұлдыздар өз жұмыс берушілерінен бейбіт өмір сүруге рұхсат етуді сұрайды, шамалы да болса жақсы және көркем жерде, бұл көрермендерден тым көп сұрау болар еді». Chicago Tribune газетінен Джин Сискел фильмге 4 жұлдыздың 3-ін берді және «бұл еш жағдайда ұлы картина емес – жарылыстар тізбегімен байланыстырылған мықты әрекет ғана. Басқаша айтқанда, попкорн жеп көруге жарайтын фильм» деді. Los Angeles Times газетінің жазушысы Кевин Томас бұл фильмді «кәдімгі телефильмнен артық ештеңе жасамайтын жылдам ойын-сауық» деп атады. The Washington Post газетінен Гари Арнольд былай деді: «Нағыз мәселе – фильм жасаушылар бұл сюжеттің жоспарын тым жақсы жасайды, сондықтан көрермендер олардан 25 беттік әңгімелерге дейін алдын ала біледі. «Телефонды» бақылау күнің көп бөлігін күтіп отырумен тең». The Monthly Film Bulletin журналынан Ричард Комбс: «Бұл шпиондық жанрда өзгерістер енгізуге жасалған сәтсіз әрекет – басты кейіпкер КГБ агенты, оның миссиясы Шығыс пен Батыс арасындағы достықты сақтау – таңқаларлықтай жылы сюжеті мен бейтарап кейіпкерлері және оның жаңартылуының ескіргендігі, орыс-американ қарым-қатынасындағы жарылыстардың көп болуы себебінен сәтсіз аяқталады» деп жазды. Джеймс Монако «Телефон» параноямен ойнаудан басқа ештеңе істемейді деп жазды. «Бұл Сигелдің әдеттегі фильмі еді», - деді Сигел кейін. «Бұл мүлдем түсініксіз болды. Мен фильмді түсірдім, себебі мен жезөкшемін». Фильм Rotten Tomatoes сайтында 18 рецензияға негізделген 44% рейтингке ие. Квентин Тарантино кейінірек «жаман идеяның жаман екенімен байланысты емес. Шын мәнінде, ол өте ерекше, дұрыс қолда бар болса, керемет болатын еді. Бірақ бұл дұрыс қолдар ескі Сигелге тиесілі емес, ол фильмнің сәтті болу мүмкіндігін көңілді элементтерді баса көрсетпей, жаман элементтерді баса көрсету арқылы жойды. Сигел уақытын ғана емес, сонымен қатар Стерлинг Силлифант пен Питер Хаймс (режиссер болуы керек) сценарийін де ысырап етті».