Француз тарихшысы Альбер Матье және Француз революциясының марксистік түсіндірмесі

Кіріспе

Француз тарихшысы Альберт Ксавье Эмиль Матиз (Albert Xavier Émile Mathiez; 10 қаңтар 1874 - 25 ақпан 1932) – француз тарихшысы, ең алдымен француз революциясын марксистік тұрғыдан түсіндіруімен белгілі. Матиз таптық қақтығысты баса көрсетті. Ол 1789 жылғы оқиғаларда буржуазияның аристократияға қарсы күрескенін, ал революция барысында буржуазияның пролетариатқа айнала бастаған сан-кулоттарға қарсы күрескенін айтты. Матиз Жорж Лефевр мен Альберт Соболға революцияның ортодоксалды марксистік түсіндірмесін қалыптастыруда зор ықпал етті. Матиз Максимилиан Робеспьерді құрметтеді, Террор билігін жоғары бағалады және пролетариаттың күресіне толыққанды қолдау көрсетпеді.

Мансап

Матиз Францияның шығысындағы шаруа отбасында дүниеге келді, ол Ла-Брюйер, От-Сон қаласында туған. Жас студент кезінде жоғары интеллектісімен және тарихқа деген қызығушылығымен көзге түсті. 1894 жылы École Normale Supérieure мектебіне түсті, ол кезде дін қызметкерлеріне қарсы бейімділігі байқалды. Бітірген соң тарихтан аггрегацияны тапсырып, әскери қызметтен кейін ұстаздыққа кірісті. Докторлық диссертациясын жазу үшін жергілікті лицейлерде сабақ берді, оның жетекшісі Франсуа Виктор Альфонс Олард болды, ол Революция тарихының жетекші маманы және Жорж Дантонды құрметтеді. Матизге Жан Жорес үлкен әсер етті, ол радикалды экономикалық және әлеуметтік түсініктерді ұсынды. Алғашында Олардтың жақын досы болған Матиз 1907 жылы ұстазымен арасын үзді және өзінің Société des études robespierristes қоғамын құрды, оның органы Annales révolutionnaires журналы болды. Ол лицейден университет деңгейіне көтеріліп, Безансон мен Дижонда сабақ берді. Бұрын бейбітшіл болған Матиз 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ұлтшыл және якобин болып қалыптасты. Ол Революция бойынша білімін 1790 жылдары Революциялық Франция одақтас коалицияны жеңгендей, Үшінші Республика Императорлық Германияны жеңетінін көрсету үшін пайдаланды. Соғыстың азық-түлік тапшылығы және нормалау сияқты экономикалық және әлеуметтік қиындықтары оны Революция кезіндегі ұқсас жағдайларды зерттеуге итермеледі. Соның нәтижесінде оның ең маңызды еңбектерінің бірі – «La Vie chère et le mouvement social sous la Terreur» (1927) жарық көрді. «Француз революциясы» (3 том, 1922–1924) атты шедевр еңбегінде Матиз Максимилиан Робеспьерді батыр ретінде көрсетті. Эмиль Дюркгеймнің дін социологиясы жөніндегі еңбектері оның 1790 жылдарды түсінуіне әсер етті. Матиз Француз революциясын пролетариаттың 1848 жылғы төңкерістерде, 1871 жылғы Париж коммунасында және 1905 жылғы орыс көтерілістерінде күш жинаған және 1917 жылғы Ресейдегі Большевик революциясындағы ең жоғары нүктесіне жеткен, пролетариат атынан диктатура құрған алғашқы кезеңі деп қарады. Матиз Робеспьерді демагог, диктатор және фанатик деп санаған жалпы пікірмен келіспеді. Ол Робеспьердің кедейлер мен қысымға ұшырағандардың сөзін жеткізуші, роялистік интригалардың жауы, адал емес және жемқор саясаткерлерге қарсы тұрушы, Француз Республикасының қорғаушысы, Француз революциялық үкіметінің батыл көшбасшысы және әлеуметтік жауапты мемлекеттің болашағын көруші екенін айтты. Матиз француз революциялық зерттеулері кафедрасын Сорбоннада басқарды және 1908 жылы құрылған, өте беделді Annales révolutionnaries журналының негізін қалаған Société des Etudes Robespierristes қоғамын құрды, ол 1924 жылы Annales historiques de la Révolution française болып өзгерді. Матиз 1920 жылдан бастап Француз Коммунистік партиясында белсенді болды, бірақ 1922 жылы партиядан шықты. Ол Социалистік Коммунистік одаққа қосылды, бірақ көп ұзамай одан да шығып, SFIO-ға жақындап, Cartel des Gauches-ті қолдады. 1930 жылы сталиндік тарихшылар Матизге шабуыл жасады, олар Матизді және оның якобиншілігін пролетариат революциясының қарсыластары деп айыптады. Ол өткір пікір таластырушы болды. 1930 жылдан кейін өзін қорғап, қарсыластарын сынады. 1932 жылдың 25 ақпанында Сорбоннаның Мишеле амфитеатрында студенттерінің алдында миға қан құйылды, жедел түрде ауруханаға жеткізілді, бірақ есін жимай кешке қайтыс болды. Оның бейнесі салынған ескерткіш тақта әлі күнге дейін Сорбонна амфитеатрында сақталған.

Mathiez came from a peasant family in Eastern France, being born in La Bruyère, Haute Saône. He showed high intelligence as a young student, with a strong interest in history. He entered the École Normale Supérieure in 1894, by which time he had already displayed a strong anti clerical bias. After graduation, he passed the aggregation in history and after doing his military service entered the teaching profession. He taught at a variety of local lycèes until he completed his doctorate which he wrote under the direction of François Victor Alphonse Aulard, then the leading historian of the Revolution, who admired Georges Danton. Mathiez was greatly influenced by Jean Jaurès, who propounded a more radical economic and social interpretation. At first a good friend of Aulard, he broke with his mentor in 1907, founding his own society, the Société des études robespierristes, with its journal, the Annales révolutionnaires. He also moved up from the lycée to the university level, teaching at Besançon and Dijon. Earlier a pacifist, Mathiez developed into a nationalistic Jacobin after the World War I erupted in 1914. He used his scholarship on the Revolution to demonstrate that just as Revolutionary France had defeated the allied coalition in the 1790s, so too the Third Republic would triumph over Imperial Germany. With its serious economic and social stresses such as shortages of food and rationing, the war prompted him to study similar conditions during the Revolution. The eventual result was one of his most original works, La Vie chère et le movement social sous la Terreur (1927). In his masterwork La Révolution française (3 vol. 1922–1924), Mathiez boldly made Maximilien Robespierre the hero. Émile Durkheim's work in the sociology of religion influenced his interpretation of the 1790s. Mathiez saw the French Revolution as the critical first stage in a proletarian advance that would gather strength in the revolutions of 1848, the Paris Commune of 1871 and the Russian revolts of 1905 and reached its highest point during the 1917 Bolshevik Revolution in Russia which created a dictatorship in the name of the proletariat. Mathiez rejected the common view of Robespierre as demagogic, dictatorial and fanatical. Mathiez argued he was an eloquent spokesman for the poor and oppressed, an enemy of royalist intrigues, a vigilant adversary of dishonest and corrupt politicians, a guardian of the French Republic, an intrepid leader of the French Revolutionary government and a prophet of a socially responsible state. Mathiez held the highly prestigious Sorbonne chair in French Revolutionary Studies and was the founder of the Societe des Etudes Robespierristes which led to the creation in 1908 of the highly regarded journal Annales révolutionnaries that became Annales historiques de la Révolution française in 1924. Mathiez was active in the French Communist Party from 1920 but resigned in 1922. He joined the Socialist Communist Union but left it shortly after, becoming closer to the SFIO and supporting the Cartel des Gauches. By 1930, he was attacked by Stalinist historians, who condemned Mathiez and his Jacobinism as adversaries of the proletarian revolution. He was a vigorous polemicist. In his own defense after 1930, he mounted a sharp critique of his detractors. On February 25, 1932, he suffered a cerebral hemorrhage in the presence of his students, in the Michelet amphitheater of the Sorbonne; quickly hospitalized, he died in the evening without having regained consciousness. A commemorative plaque in his likeness is still to this day in the amphitheater of the Sorbonne.