Кіріспе

Роберт Грейвстің 1948 жылғы "Ақ құдай: поэтикалық мифтің тарихи грамматикасы" кітабы – ағылшын жазушысы Роберт Грейвстің поэтикалық миф құру табиғаты туралы кітап көлеміндегі зерттемесі. Алғаш рет 1948 жылы жарық көрген бұл кітап, "Уэльс" журналында жарияланған алдыңғы мақалаларға негізделген; 1948, 1952 және 1961 жылдары түзетілген, қайта қаралып, толықтырылған басылымдары жарық көрді. "Ақ құдай" мифологияны ерекше шығармашылық және ерекше көзқараспен зерттеуге ұсыныс жасайды. Грейвс Еуропалық құдайдың, "Туу, махаббат және өлімнің Ақ құдайы" бар екенін айтады, ол Ай фазаларынан шабыттанып, бейнеленген және түрлі еуропалық және жазықша мифологиялардағы әртүрлі құдайлардың кейпінің артында жатқан Ана құдайға ұқсас. Грейвс "шынайы" немесе "таза" поэзияның, оның ұсынған Ақ құдайы мен оның ұлының ежелгі культ ритуалдарымен тығыз байланысты екенін дәлелдейді.

Тарих

Грейвс бұл кітапты алғаш рет "Алтын қалыңдық" кітабын аяқтағаннан кейін бір ай өткен соң, 1944 жылдың қаңтарында үш апта ішінде "Қоршақтағы Робак" деген атпен жазды. Содан кейін ол кітапты қалдырып, Иса Мәсіхтің өмірі туралы "Патша Иса" тарихи романына көшті. "Қоршақтағы Робак" кітабына қайта оралғанда, ол оны "Үштік Муза" деп атады, содан кейін аяқтап, "Ақ Құдай" деп өзгертті. 1946 жылдың қаңтарында ол кітапты баспагерлерге жіберді, ал 1948 жылдың мамырында Ұлыбританияда, 1948 жылдың маусымында АҚШ-та "Ақ Құдай: Поэзиялық мифтің тарихи грамматикасы" деген атпен жарияланды. Грейвс өлең оқығанда Ақ Құдайдың нағыз бейнесін сезінуге болатынына сенді, бірақ оның пікірінше, мұны тек жабайы, шынайы ақын ғана істей алады, классикалық немесе тіпті романтикалық ақын емес, олар туралы ол сыни пікір білдірді: "19 ғасырдың әдеттегі ақыны физикалық жағынан әлсіз немесе ауру, есірткі мен қайғыға құмар, психикалық тұрақсыздыққа бейім, және тек Құдайды өзінің тағдырын билейтін сүйіктісі ретінде қарастыруда ғана шынайы ақын болатын".

Кельт ағашының күнтізбесі

Грейвс сондай-ақ, Ирландия мен Ұлыбританияның кейбір аймақтарында қолданылған огам әріптерінің атауларында қасиетті патшаның құрбандыққа шалынуын қамтитын ежелгі діни рәсімдердің кілті бар күнтізбе жасырылғанын, ал осы әріптердің атаулары қасиетті құдайды сипаттайтын ежелгі грек гексаметрінің жолдарынан тұратынын айтады. Грейвстің "Ағаштар күнтізбесі" ешқандай тарихи кельт күнтізбесімен байланысты емес. Оның түсіндірмелері 17 ғасыр бард Родерик О'Флаэртидің "Огигия" кітабына негізделген.

Друантия

Ақ құдайда Грейвс гипотетикалық галлдық ағаш құдайы Друантияны ұсынды, ол қазіргі заманғы неопагандықтардың арасында белгілі бір дәрежеде танымал болды. Друантия – мәңгілік ананың архетипі, ол мәңгі жасыл жапырақтарда көрініс береді. Оның аты кельт тіліндегі емен ағаштарын білдіретін *drus немесе *deru сөздерінен шыққан деп саналады. Ол "Друидтар патшайымы" деп танылады. Ол өсімдіктер мен адамдардың құнарлылығын қамқорлайтын құдай, жыныстық белсенділік пен құмарлықты басқарады. Сондай-ақ, ол ағаштарды, білімді және шығармашылықты қорғаумен айналысады.

Стипендия және сын-пікірлер

Ақ құдай поэзиялық туынды ретінде қарастырылды, онда Грейвс махаббаттағы әйелдерге ер адамның бағынуы туралы түсінігін «антропологиялық ұлылық» деңгейіне көтеріп, барлық әйелдерді (соның ішінде Грейвстің бірнеше сүйіктілерін) үш жақты ай құдайының моделіне енгізеді. Грейвстің ақын ретіндегі құндылығы ерекше қалса, оның ғылымындағы кемшіліктер – нашар филология, жеткіліксіз мәтіндерді пайдалану және көне археология сынға ұшырады. Кейбір ғалымдар, әсіресе археологтар, тарихшылар мен фольклоршылар Т.С. Элиоттың «ұлы, құбылмалы, таң қалдыратын, суреттеуге келмейтін кітап» деп атаған осы еңбекті қабылдамады. Грейвс өзінің жұмысын көптеген келт ғалымдарының «көзге түспегеніне» ренжіді. Дегенмен, «Ақ құдай» көптеген оқырман тарапынан тарихи шығарма ретінде қабылданып, Рональд Хаттонның сөзімен айтқанда, «ежелгі келттер туралы сан алуан түсініксіздіктердің басты көзіне» айналды және келт діні туралы ғылыми емес көзқарастарға ықпал етті. Хильда Эллис Дэвидсон Грейвсті «көптеген адал оқырманды ерте кельт әдебиетіндегі тұманды құдай туралы әдемі, бірақ адастыратын мәлімдемелерімен жаңылыстырды» деп сынап, оның ұсынған тақырыбында «біліктілігі жоқ» екенін айтты. Грейвс құдайлар мен ай арасындағы байланысты «табиғи» етіп көрсеткенімен, бұл келттер мен басқа да ежелгі халықтар үшін олай болған жоқ. немесе көпшілік пікіріне қарсы шығуға өздерінің беделін сақтаумен асығалды. Кейбір неопагандар соңғы жылдары «Ақ құдайға» қатысты сынға ұшырағанына таңырқап, ашуланды, ал басқалары оның поэтикалық түсінігін бағалап, оны тарихи шындық емес деп қарады. Сол сияқты, кейбір ғалымдар Грейвстің идеяларында қандай да бір құндылықты көреді; Майкл В. Фаранд бұрынғы сынды еске алып, «Грейвстің теориялары мен қорытындылары, оның замандастарына (немесе бізге) ерекше көрінгенмен, мұқият байқаудың нәтижесі болды» деді. Грейвстің өмірбаяуын жазған Ричард Персевал Грейвс Лора Райдингтің «Ақ құдайды» жазу кезінде Грейвстің ойларын дамытуда маңызды рөл атқарғанын айтты, тіпті олар сол кезде алыс болса да. Кітапты қарап шыққан Райдинг ашуланып: «Бір кезде мен билік еткен жерде, енді жек көрінішті жаратылыс өмірге келді, менің өмірім мен ойларымның сынықтарынан құрастырылған Франкенштейн» деді.

Әдебиетке әсері

Кітап ақын Тед Хьюз бен Сильвия Платтың ой-өрісіне зор ықпал етті, ал соңғысы өзін белгілі бір шамада осы құдайша кейіппен байланыстырды. Дегенмен, Жаклин Роуз "мифтің артындағы қалыпты бейне – әйелді шабыттандырушы, әйелді еңбекке салушы" деп атаған нәрсе Платтың өмірі мен шығармашылығына теріс әсер етті.