Кіріспе

Мүше-қимыл аппаратының аурулары мен қабілетсіздікті емдеу үшін қолданылатын физикалық емдеу. Мануалды терапия немесе манипуляциялық терапия – физикалық терапевтер (физиотерапевтер), еңбек терапевтері мүше-қимыл аппаратының ауруларын және қабілетсіздікті емдеу үшін негізгі қолданатын физикалық емдеу түрі. Ол көбінесе бұлшықеттерді иелену және манипуляциялау, буынды орынға келтіру және буынды манипуляциялауды қамтиды. Бұған қоса, рольфтер, массаж терапевтері, спорт жаттықтырушылары, остеопаттар және дәрігерлер де қолданады.

Анықтамалар

Ирвин Корр, Дж. С. Денслоу және олардың әріптестері мануальді терапия бойынша алғашқы зерттеулерді жүргізді. Корр оны "Денеге дәл анықталған және нақты бағытталған қол күшін қолдану, буындарда, дәнекер тіндерінде немесе қаңқа бұлшықеттерінде шектелген аймақтардағы қозғалғыштықты жақсарту мақсатында" деп сипаттады. Ортопедиялық мануальді физиотерапияның жоғары деңгейдегі мамандық практикасының сипаттамасына сәйкес, мануальді терапия – физиотерапевттің жұмсақ тіндер мен буын құрылымдарын диагностикалау және емдеу үшін қолданатын, манипуляция/мобилизацияны қоса алғанда, нақты қол техникаларын қолданатын клиникалық тәсіл болып табылады. Оның мақсаты – ауырсынды бақылау, қозғалыс амплитудасын (ROM) арттыру, жұмсақ тіндердің қабынуын азайту немесе жою, релаксацияны күшейте түсу, жиырылған және жиырылмаған тіндердің жаңаруын, серпімділігін және/немесе тұрақтылығын жақсарту, қозғалысты жеңілдету және функцияны арттыру. АҚШ хиропрактиктерінің консенсустық зерттеуінде мануальді терапия (кәсіпте көбінесе "хиропрактикалық түзету" деп аталады) "қолдардың тікелей денеге тию арқылы буындарды және/немесе жұмсақ тіндерді емдеу процедуралары" деп анықталды.

Пайдалануы мен әдісі

Батыс Еуропа, Солтүстік Америка және Австралияда мануалды терапияны көбінесе нақты денсаулық сақтау мамандықтарының өкілдері (мысалы, хиропрактиктер, еңбек терапевтері, остеопаттар, остеопатиялық дәрігерлер, физиотерапевтер, массаж терапевтері және физиатрлар) жүргізеді. 2007 жылы АҚШ-та массаж ең көп қолданылған толықтыратын және балама медицинаның (ТАМ) бесінші түрі болды.

Техникалар

Миофасциальді терапия бұлшықет және фасциалдық жүйелерге бағытталған, дененің дәнекер тіндерінің икемділігі мен қозғалғыштығын арттырады. Ол жабысуларды босатуға және тыртықтардың ауырлығын/сезімталдығын азайтуға көмектеседі делінеді. Сынап талдау көрсеткендей, фасцияның терапияға қатысы күмәнді. Массаж емдеудің бір бөлігі ретінде қолданылуы мүмкін. Жақтаушылар бұл қабынуды азайтуға көмектеседі деп санайды. Ғылыми жазушы Пол Инграхам мұндай мәлімдемелерді қолдайтын ешқандай дәлел жоқ екенін атап өтеді. Фрикциялық массаж фасциалдық қабаттар, бұлшықеттер, бөлімдер және басқа да жұмсақ тіндер арасындағы жабысуларды жылжытуға көмектеседі. Олар қабыну реакциясын тудырып, зақымдалған аймақтарға қызығушылықты арттырады деп есептеледі. 2002 жылғы жүйелі шолу терең тіндерді сүргілеу массажының терапиялық схемаға қосылуынан қосымша пайда болмағанын көрсетті, бірақ тұжырымдар қолданыстағы рандомизацияланған клиникалық сынақтардағы шағын үлгілермен шектелген. Жұмсақ тіндер техникасы – гипертониялық бұлшықеттерді босаңсыту және тартылған фасциалдық құрылымдарды созу үшін берілетін мықты, тікелей қысым. 2015 жылғы шолу бұл техниканың белгісіз ауырсынуға тиімді еместігін және оның тиімділігін тексеру зерттеулерінің сапасы нашар екенін көрсетті. Триггерлік нүктелер әдістері миофасциальдық триггерлік нүктелерге әсер етуді мақсат етеді, бірақ бұл қалай жұмыс істейтінін түсіндіру әлі де даулы.

Таспаға түсіру

Мануалды терапиямен айналысатын мамандар жиі жарақат алған жұмсақ тіндердегі қысымды жеңілдету, бұлшық еттердің жұмыс істеу үлгілерін өзгерту немесе қайта жарақаттанудың алдын алу үшін терапиялық таспа қолданады. Кейбір техникалар лимфа ағынының жақсаруына бағытталған. Спортпен айналысу, артық күш салу немесе қайталамалы жүктеме салдарынан бұлшықеттер мен сіңірлердің жұмсақ тіндері зақымданған кезде ісіну аймаққа қан ағынын бұғаттап, жазылу процесін баяулатуы мүмкін. Эластикалық таспа қолдану әдістері ісінген тіндердегі қысымды азайтып, зақымдалған аймаққа қан айналымын жақсартады. Медициналық қауымдастық пен күмәнданушылар пікірінше, бұл техниканың ешқандай дәлелденген пайдасы жоқ және ол жалған ғылым болып саналады.

Тиімділік

Дене мүшелерінің алуан түрлілігі, қолданылатын әртүрлі техникалар және мінез-құлықты модельдеудің жетіспеуі салдарынан, мануалды терапияның пациент үшін қаншалықты тиімді екенін анықтау қиын болуы мүмкін. Мигрень, бас ауруы және астманы емдеу нәтижелері клиникалық сынақтардың жетіспеуіне байланысты әртүрлі, алайда кем дегенде бір мақалада мануалды терапияның астмаға қарсы тиімді екендігі көрсетілген. Мануалды терапияның артқы ауырсынды емдеуде тиімді екені дәлелденді, сонда миофасциальды ауырсыну үшін триггерлік нүкте терапиясы, ал төменгі артқы ауырсыну үшін мануалды манипуляция қолданылды.