Қоғамдық нормадан тыс қалу және тазалықсыздық сезімі

Кіріспе

Нормалардан және ережелерден айырылу күйі

Сыни теорияда, абъекция – қоғам мен мораль деңгейінде нормалар мен ережелерден бөлініп, шеттетілу күйі. Бұл термин постструктурализмде дәстүрлі идентичность пен мәдени ұғымдарды бұзатын нәрсе ретінде зерттелді. Джулия Кристава 1980 жылы жариялаған "Үрейдің күштері: Абъекция туралы эссе" атты еңбегінде осы тұжырымдаманы терең зерттеп, субъективті үрейді (абъекцияны) жеке адамның Кристава "денелік шындық" деп атап, әдетте жасырып қоятын нәрсеге тап болғанда немесе оны сезінгенде туындайтын сезім ретінде сипаттайды, немесе Символикалық тәртіпке Шындықтың енуі. Криставаның абъекция туралы түсінігі танымал мәдениеттегі қорқыныш сюжеттерін және әйелдерге деген жеккөрушілік, гомофобия және геноцид сияқты кемсітушілік мінез-құлықтарды талдау үшін жиі қолданылады. Абъекция ұғымы Зигмунд Фрейд пен Жак Лаканның дәстүрлі психоаналитикалық теорияларына негізделген, олардың зерттеулері көбінесе Фрейдте невроз, ал Лаканда психоз арқылы жеке ерекшеліктердің жойылу тәжірибесіне назар аударды.

Әдебиеттік сын теориясында

Француз дәстүріне сүйене отырып, жауыздыққа деген қызығушылықты (мысалы, романшы Луи Фердинанд Селин) және "ластыққа" негізделген субъектіні (мысалы, психоаналитик Жак Лакан) зерттей отырып, Джулия Кристава жағымсыздықты әлеуметтік сананың жоққа шығаратын немесе алаңдататын нәрсесі ретінде дамытты – әлеуметтік тәртіптің негізін құрайтын қоғамдық келісім. Сәйкесінше, "жағымсыз" объекті мен субъекті ұғымдарының арасында, шекаралық кеңістікте мүсіркеумен бөлінген өзіндіктің тыйым салынған элементтерін білдіреді. Криставаның сөзіне сүйенсек, адам өзінің субъектісі және объектісі ретінде анықтаған нәрселерінің ішінде – өзінен тәуелсіз болатын нәрселер, бұрын өзінің бір бөлігі немесе жекелігі саналған, бірақ кейіннен жоққа шығарылған жағдайлар бар. Дегенмен, Кристава жағымсыздықтың нағыз мағынасын ажыратып былай дейді: "Сондықтан жағымсыздық – тазалық немесе денсаулықтың жоқтығынан туындамайды, ол жекелік, жүйе және тәртіпті бұзатын нәрсе. Шекараларды, позицияларды, ережелерді құрметтемейтін нәрсе. Аралық, екіұшты, күрделі". Жағымсыздық символдық тәртіптен тыс орналасқандықтан, оған бетпе-бет келу – өзінен-өзіне жасалған жарақатты тудыратын тәжірибе, себебі ол ластық, қалдықтар немесе мәйітпен бетпе-бет келуден туындайтын теріс сезімге ұқсас – бұл мәдени әлемнен зорлықпен шығарылған, бұрын субъекті болған объект. Осылайша, жағымсыздық сезімі мәдениеттің, символдық тәртіптің өкілі – суперэгоның болуын толықтырады: Криставаның афоризмі бойынша, "әрбір эгоға өз объектісі, әр суперэгоға өз жағымсыздығы". Криставаның психоаналитикалық тұрғысынан алғанда, жағымсыздық – бізді шеттетуге ұшыраған өзіміздің бір бөлігімізге жасалады: анамызға. Біз өзімізді құру үшін аналықты, бізді жаратқан объектіні жоққа шығаруымыз керек. Жағымсыздық түсінігі көбінесе таңғажайып идеямен (немесе кейде шатастырылады) байланыстырылады – "адам сипатына сай келмейтін" немесе бөтен, бірақ таныс нәрсе туралы түсінік. Жағымсыздық таңғажайып болуы мүмкін, себебі біз оның "бөтен" болғанына қарамастан, оның кейбір аспектілерін тани аламыз: мәйіт, символдық тәртіптен шығып, өзінің жағымсыздығы арқылы танымдық диссонанс тудырады.

Drawing on the French tradition of interest in the monstrous (e. g., novelist Louis Ferdinand Céline), and of the subject as grounded in "filth" (e. g., psychoanalyst Jacques Lacan), Julia Kristeva developed the idea of the abject as that which is rejected by or disturbs social reasonthe communal consensus that underpins a social order. The "abject" exists accordingly somewhere between the concept of an object and the concept of the subject, representing taboo elements of the self barely separated off in a liminal space. Kristeva claims that within the boundaries of what one defines as subjecta part of oneselfand objectsomething that exists independently of oneselfthere reside pieces that were once categorized as a part of oneself or one's identity that has since been rejectedthe abject. However, Kristeva created a distinction in the true meaning of abjection: "It is thus not the lack of cleanliness or health that causes abjection but what disturbs identity, system, and order. What does not respect borders, positions, rules. The in between, the ambiguous, the composite." Since the abject is situated outside the symbolic order, being forced to face it is an inherently traumatic experience, as with the repulsion presented by confrontation with filth, waste, or a corpsean object which is violently cast out of the cultural world, having once been a subject. Thus the sense of the abject complements the existence of the superegothe representative of culture, of the symbolic order: in Kristeva's aphorism, "To each ego its object, to each superego its abject." From Kristeva's psychoanalytic perspective, abjection is done to the part of ourselves that we exclude: the mother. We must abject the maternal, the object which has created us, in order to construct an identity. The concept of abjection is often coupled (and sometimes confused) with the idea of the uncanny, the concept of something being "un home like", or foreign, yet familiar. The abject can be uncanny in the sense that we can recognize aspects in it, despite its being "foreign": a corpse, having fallen out of the symbolic order, creates abjection through its uncanninesscreates a cognitive dissonance.

Ұйымдастырушылық зерттеулер

Ұйымдық теория әдебиетінде абыжу туралы жазылған еңбектер институттардың жұмыс орнындағы сезімдерді, амалдарды, топтарды немесе ой-пікірлерді қалай үнсіз қалдыратынын, шеттетуге тырысатынын немесе жоққа шығаратынын ашуға ұмтылды. Зерттеулер адамдардың әлеуметтік және ұйымдық абыжудың салдарынан қашу үшін қандай рөлдерді, жеке есімдерді және ой-пікірлерді қабылдайтынын қарастырып, көрсетті. Мұндай зерттеулерде көбінесе ұйымның немесе мекеменің нормасынан шығып кеткен адамдар тобына назар аударылады, осылайша Кристава оларды "абыжу тудыратын" немесе "абыжылған" адамдар деп атады. Институттар мен ұйымдар әдетте символдық элементтерді семиотикалықтан қорғау үшін рәсімдер мен басқа да құрылымдық тәжірибелерге сүйенеді, бұл саясатты қалыптастырудың маңызды рөлін атап көрсететін үлкен ұйымдық көзқарас ретінде де, әлеуметтік шеттетуді ерекше атап көрсететін кішігірім жеке қарым-қатынас деңгейінде де көрінеді. Ұйымдық және жеке деңгейлер ұйымдық нормаларға қарсы тұратын қызметкерлер үшін "өмір сүруге жарамсыз аймақ" құратын шеттету амалдарын тудырады. Мұндай әдістердің бірі – "ұжымдық нұсқау", ол ұйымның ыңғайсыз "қарсы бетін" кейінге жылдыру, абыжға айналдыру және жасыру үшін жиі қолданылатын стратегияны білдіреді, оны корпоративтік күштер арқылы көзден тасалауға тырысады. Бұл – қабылданатын, біртұтас мағынаның құрылуы, мысалы, корпорацияның немесе ұйымның миссиялық мәлімдемесі. Ақпаратты және сенімді немесе наразылық білдіретін мәлімдемелерді бақылау арқылы адамдар бірте-бірте оқиғаның немесе жағдайдың фирманың көндіретін түсіндірмесіне бейімделеді, бұл абыжға айналуы мүмкін. Фирма жасаған бұл өңделген мағына қоғамда кеңінен таралады. Оқиға немесе жағдай көптеген адамдар тарапынан біртұтас көзқараспен түсіндіріліп, қарастырылады, біртұтас, қабылданған мағынаны құрайды. Мұндай стратегиялардың мақсаты – абыжылған идеяларды әр жеке естеліктерден шығарып, оларды анықтау және бақылауға тырысу. Мысалы, ауруханалар символдық пен семиотикалық арасындағы қақтығысты ерекше шешуі керек. Медбикелер, мысалы, ауру, жарақат алған және өлімге бет қарайтын науқастарға жақын болғандықтан, абыжға нақтырақ, физикалық жағынан жиі тап болады. Олар аурухана әкімшілері мен басшылары көбінесе кездеспейтін өлім мен азаптың шындығына бетпе-бет келеді. Медбикелер өлім, өлімге бет қарайтын жағдайлар мен азаптың жағдайларынан өздерін және эмоциялық жағдайларын ажыратуды үйренуі керек. Ауруханаларда өте қатаң рәсімдер мен билік құрылымдары қолданылады, бұл абыжу динамикасы денсаулық сақтау тобы мен ұйымның жұмысына қалай әсер ететінін және аурухана саясаты деңгейінде қалай жүзеге асырылатынын түсінуде маңызды рөл атқаратынын көрсетеді.

Organizational theory literature on abjection has attempted to illuminate various ways in which institutions come to silence, exclude or disavow feelings, practices, groups or discourses within the workplace. Studies have examined and demonstrated the manner in which people adopt roles, identities and discourses to avoid the consequences of social and organizational abjection. In such studies the focus is often placed upon a group of people within an organization or institution that fall outside of the norm, thus becoming what Kristeva terms "the one by whom the abject exists," or "the deject" people. Institutions and organizations typically rely on rituals and other structural practices to protect symbolic elements from the semiotic, both in a grander organizational focus that emphasizes the role of policy making, and in a smaller interpersonal level that emphasizes social rejection. Both the organizational and interpersonal levels produce a series of exclusionary practices that create a "zone of inhabitability" for staff perceived to be in opposition to the organizational norms. One such method is that of "collective instruction," which refers to a strategy often used to defer, render abject and hide the inconvenient "dark side" of the organization, keeping it away from view through corporate forces. This is the process by which an acceptable, unified meaning is createdfor example, a corporation's or organization's mission statement. Through the controlled release of information and belief or reactionary statements, people are gradually exposed to a firm's persuasive interpretation of an event or circumstance, that could have been considered abject. This spun meaning developed by the firm becomes shared throughout a community. That event or circumstance comes to be interpreted and viewed in a singular way by many people, creating a unified, accepted meaning. The purpose such strategies serve is to identify and attempt to control the abject, as the abject ideas become ejected from each individual memory. Organizations such as hospitals must negotiate the divide between the symbolic and the semiotic in a unique manner. Nurses, for example, are confronted with the abject in a more concrete, physical fashion due to their proximity to the ill, wounded and dying. They are faced with the reality of death and suffering in a way not typically experienced by hospital administrators and leaders. Nurses must learn to separate themselves and their emotional states from the circumstances of death, dying and suffering they are surrounded by. Very strict rituals and power structures are used in hospitals, which suggests that the dynamics of abjection have a role to play in understanding not only how anxiety becomes the work of the health team and the organization, but also how it is enacted at the level of hospital policy.

Әлеуметтану зерттеулерінде

Жәбірленушілік – адам өзінің жеке ерекшеліктерін сақтап қалу үшін жиренішті немесе ұятты деп санайтын денелер мен заттарды сипаттауға жиі қолданылатын ұғым. Имоген Тайлер бұл ұғымды әлеуметтік тұрғыдан қарастырып, оны әлеуметтік және өмірлік процесс ретінде талдауға, сондай-ақ күштілердің бейнесі мен қысымға ұшырағандардың қарсылығы арасындағы байланысты зерттеуге тырысты. Тайлер қазіргі Ұлыбританиядағы белгілі бір топтарды, әсіресе азшылық топтарын, жек көрінуге лайық тұлғалар деп қалай белгіленгенін және осы адамдардың өздерінің қорқынышты жағдайына, сондай-ақ шеттеу, айыптау және/немесе әлеуметтік оқшаулану сияқты жағдайларға қарсы қалай күресетінін зерттеді. Адамдардың денсаулығының нашарлауы, жарақат алуы немесе туа біткен кемістіктері салдарынан сыртқы түрі әдеттен өзгеше болатын басқаларға қалай қарайтыны да зерттелді. Франсис сияқты зерттеушілер осы қараудың тудыратын жеке қарым-қатынастардың маңыздылығын атап көрсетеді. Мүгедек адам, мүмкіндігі бар адамдармен ұқсас болғанымен, сонымен бірге ерекшеленеді, жәбірленушілік құбылысының өзі болып табылады. Адамдар осы адамды көргенде, оны елемеуге тырысады немесе оған қызығушылық танытып, оның жағдайына ден қояды. Франсис бұл жағдайда, біріншісі көзбен байланысудан бас тарту арқылы, ал екіншісі үнемі қадала қарау арқылы көрінеді дейді. Бұл оқиғаның салдары мүгедек адамды "өзге" деп санап, оны елемеуге немесе оны жәбірленуші ретінде анықтап, белгілі бір жағдайға түсіру болуы мүмкін.

Психотерапияда

Психотерапевтер бейбастық сияқты ұғымдарға назар аудару арқылы, нақты психопатологиялардың дамуында өмірлік тәжірибе мен мәдени құрылымдар арасындағы байланысты зерттеуге мүмкіндік береді. Бруан Сеу Фуконың өзін-өзі бақылау және дискурстағы орналасу туралы идеяларын психодинамикалық теориямен біріктірудің маңыздылығын көрсетті, бұл ұят сияқты психологиялық факторлардың толық мәнін түсіну үшін қажет. Дене дисморфиялық бұзылысы (ДДБ) сияқты психопатологияларға қатысты, басқа адамның – нақты, қиялдағы немесе елестететін – рөлі маңызды, ал ұяттан туған денеге деген екіұштылық осы динамиканың кілті болып табылады. Паркер ДДБ-мен ауыратын адамдардың қараудың күшіне, ләззатына және ауырсынуына сезімтал екенін атап өтті, себебі олардың объективті өзілік сезімі кез келген субъективті сезімнен басым. Басқа адамның рөлі қазіргі психоанализдегі даму теорияларында маңыздырақ болып келеді және дене бейнесінің қалыптасуында анық көрінеді, ол сәйкестендіру, проекция және интроекция арқылы жүзеге асырылады. ДДБ-мен ауыратын адамдар өз денелерінің бір бөлігін тартымсыз немесе қажетсіз деп санайды, және бұл сенім ұятпен күшейеді, сондай-ақ басқалар физикалық кемшілікті байқап, теріс бағалайды деген оймен күшейеді, бұл оқиға тізбегін тудырады. Уақыт өте келе, ДДБ-мен ауыратын адам денесінің осы бөлігін өзінен бөлек деп қарастырады – ол «шеттен шыққан» дене мүшесіне айналады, ол бейбас етуге ұшыраған. Сонымен қатар, әлеуметтік алаңдаушылықты сезінетін адамдар да ДДБ-мен ауыратын адамдарға ұқсас, бірақ әртүрлі жолмен, бейбас болу сезімін бастан өткереді. Мұндағы бейбас – бұл жалпы қоғамға толыққанды жатпайтын, шектеулі түрде жағымсыз материал, ал оның жаттығының нақты немесе қиял болғаны маңызды емес, тек оның сезілуі ғана маңызды. Әлеуметтік алаңдаушылықты сезінетін адамдар үшін олардың бүкіл әлеуметтік өзілік қалыпты әлеуметтік ритуалдар мен қабілеттерден алыстап, бейбас болып көрінеді. Бейбастықты зерттеу өзін-өзі және денесін жек көру динамикасын қарастыру үшін пайдалы және жемісті болып табылды. Бұл ажырасуды уайымдау, биологиялық орталықталған фобиялар және посттравматикалық стресс бұзылысы сияқты бұзылыстарды зерттеу үшін қызықты салдарын береді.

By bringing focus onto concepts such as abjection, psychotherapists may allow for the exploration of links between lived experience and cultural formations in the development of particular psychopathologies. Bruan Seu demonstrated the critical importance of bringing together Foucauldian ideas of self surveillance and positioning in discourse with a psychodynamic theorization in order to grasp the full significance of psychological impactors, such as shame. Concerning psychopathologies such as body dysmorphic disorder (BDD), the role of the otheractual, imagined or fantasizedis central, and ambivalence about the body, inflated by shame, is the key to this dynamic. Parker noted that individuals suffering from BDD are sensitive to the power, pleasure and pain of being looked at, as their objective sense of self dominates any subjective sense. The role of the other has become increasingly significant to developmental theories in contemporary psychoanalysis, and is very evident in body image as it is formed through identification, projection and introjection. Those individuals with BDD consider a part of their body unattractive or unwanted, and this belief is exacerbated by shame and the impression that others notice and negatively perceive the supposed physical flaw, which creates a cycle. Over time, the person with BDD begins to view that part of their body as being separate from themselves, a rogue body partit has been abjected. There are also those who experience social anxiety, who experience the subjectification of being abject in a similar yet different way to those with BDD. Abject, here, refers to marginally objectionable material that does not quite belong in the greater society as a wholewhether this not belonging is real or imagined is irrelevant, only that it is perceived. For those with social anxiety, it is their entire social self which is perceived to be the deject, straying away from normal social rituals and capabilities. Studying abjection has proven to be suggestive and helpful for considering the dynamics of self and body hatred. This carries interesting implications for studying such disorders as separation anxiety, biologically centered phobias, and post traumatic stress disorder.

Өнер саласында

Өнердің тамыры тереңде жатыр. Тейт мұражайы жағымсыз өнерді «тазалық және әдептілік сезімін бұзатын, қауіп төндіретін тақырыптарды зерттейтін, әсіресе дене мен дене функцияларына қатысты» деп анықтайды. Суретшілер қанға деген қызығушылықты Ренессанстан бұрын көрсеткен, бірақ Дада қозғалысы ғана трансгрессия мен табуға деген құштарлықты тудырып, жағымсыз өнердің қозғалыс ретінде пайда болуына жағдай жасады. Оған Антонин Артаудтың «Зұлымдық театры» әсер еткен. 1993 жылы Нью-Йорктегі Уитни мұражайы жағымсыз өнерді бөліп көрсетті. Оған виеналық акционистердің фильмдері мен қойылымдары, әсіресе Герман Нич, Швиттердің gesamtkunstwerk (жалпы өнер туындысы) идеясына қызығушылығы оның «Оргиен Мистериен Театры» деп аталатын радикалды театр тобын құруына себеп болды. Топ мал өліктерін және қанды ритуалдық түрде пайдаланды. Нич 1968 жылы Джонас Мекастың шақыруымен Нью-Йоркке келгенге дейін, құдайды қорлағаны үшін түрмеде отырды. Нич Нью-Йорктің радикалды өнер ортасына әсер еткен бірқатар қойылымдар ұйымдастырды. Веналық акционистердің басқа мүшелері, суретші ретінде бастаған Гунтер Брус және Отто Мюль қойылымдарда бірлесіп жұмыс істеді. Гюнтер Брюстің қойылымдары көпшілік алдында зәр тастау, дәрет жасау және қырғышпен өзін кесуді қамтыды. Рудольф Шварцкоглер жағымсыздық туралы фотосуреттерімен танымал. 1960 жылдардың соңында Нью-Йоркте перформанс өнері, соның ішінде Кароли Шниманнның өнері танымал болды. Мэри Келли, Жаратылыс П. Оридж және Г.Г. Аллин осы өнер түрін жасады. 1980 және 1990 жылдары Джулия Криставаның «Қорқыныштың күші» атты кітабына деген қызығушылық Рон Ати, Франко Б, Ленни Ли және Кира О’Райли сияқты дене сұйықтықтарымен жұмыс істейтін радикалды перформанс өнершілерінің екінші толқынына әкелді. Кристава өзі көркемдік және әдебиет сияқты жағымсыздың эстетикалық тәжірибесін поэтикалық катарсиспен – таза емес процесспен байланыстырды, бұл суретшіге немесе авторға өзін қорғау үшін оның ішінде батыруға мүмкіндік береді. 1990 жылдардың соңында жағымсыздық қытай перформанс өнершілері Жу Ю және Ян Жичао үшін тақырыпқа айналды. Бұл өнер стилі де негізгі ағымдағы суретшілерге әсер етті, соның ішінде Луиза Буржуа, Хелен Чадвик, Гилберт және Джордж, Роберт Гобер, Кики Смит және Джейк пен Динос Чепмен, олардың барлығы 1993 жылғы Уитни көрмесіне қатысты. Жағымсыздықпен жұмыс істейтін басқа суретшілердің қатарында Нью-Йорк фотографтары Джоэл Питер Виткин, оның «Сүйіспеншілік және құтқарылу» кітабы және Андрес Серрано, оның «Писс Христос» атты туындысы 1989 жылы дау тудырды.

The roots of abject art go back a long way. The Tate defines abject art as that which "explore themes that transgress and threaten our sense of cleanliness and propriety, particularly referencing the body and bodily functions." Painters expressed a fascination for blood long before the Renaissance but it was not until the Dada movement that the fascination with transgression and taboo made it possible for abject art, as a movement, to exist. It was influenced by Antonin Artaud's Theatre of Cruelty. The Whitney Museum in New York City identified abject art in 1993. It was preceded by the films and performances of the Viennese actionists, in particular, Hermann Nitsch, whose interest in Schwitter's idea of a gesamtkunstwerk (total artwork) led to his setting up the radical theatre group, known as the Orgien Mysterien Theater. The group used animal carcasses and bloodshed in a ritualistic way. Nitsch served time in jail for blasphemy before being invited to New York in 1968 by Jonas Mekas. Nitsch organised a series of performances which influenced the radical New York art scene. Other members of the Viennese Actionists, Gunter Brus, who began as a painter, and Otto Muehl collaborated on performances. The performances of Gunter Brus involved publicly urinating, defecating and cutting himself with a razor blade. Rudolf Schwarzkogler is known for his photos dealing with the abject. In the late 1960s, performance art become popular in New York, including by Carolee Schneemann. Mary Kelly, Genesis P. Orridge and GG Allin did this type of art. In the 1980s and 1990s, fascination with the Powers of Horror, the title of a book by Julia Kristeva, led to a second wave of radical performance artists working with bodily fluids including Ron Athey, Franko B, Lennie Lee and Kira O' Reilly. Kristeva herself associated aesthetic experience of the abject, such as art and literature, with poetic catharsisan impure process that allows the artist or author to protect themselves from the abject only by immersing themselves within it. In the late 1990s, the abject became a theme of radical Chinese performance artists Zhu Yu and Yang Zhichao. The abject also began to influence mainstream artists including Louise Bourgeois, Helen Chadwick, Gilbert and George, Robert Gober, Kiki Smith and Jake and Dinos Chapman who were all included in the 1993 Whitney show. Other artists working with abjection include New York photographers, Joel Peter Witkin, whose book Love and Redemption and Andres Serrano whose piece entitled Piss Christ caused a scandal in 1989.