Кіріспе

Пуну немесе Бапуну (Пунгве|Пунгу|Уреве) (Сира, Бан Сира) – Габон және Конго Республикасындағы банту мета этносы.

Тарих

Маганг Ма Мбуджу мен Мбумб Бвасстің сөзіне қарағанда, пуну халқы «жагастар» деп аталатын халықтан шыққан және Касаи мен Замбезиден келген. Олардың пікірінше, 1568 жылы Конго патшалығына шабуыл жасағандар – пуну халқы, олар жагастар деп танылған. Клод Хелен Перро, бұл екі автордың (Маганг Ма Мбуджу және Мбумб Бвасс) еңбегі жарияланғанға дейін, жагастарға қатысты көптеген зерттеулер осы жауынгерлік топтың әртүрлі текті болғанын көрсеткен. Б. М. Батсикама және М. Ипари 1568 жылы Мбанза Конгоға шабуыл жасағандардың Конгоның өзінен шыққан халықтар екеніне тоқталған. Пуну халқы 16 ғасырда Конго Республикасына, ал 18 ғасырда Оңтүстік Габонға қоныс аударған.

Ақ маскалар

Пунну өнерінің танымал туындыларының бірі – маңдайында тоғыз нүктесі бар ақ маскалар, қазір Пунну маскалары деп белгілі. Маскалар адам бетінің мөлшерінде жасалған, олар адамның бетін толық жаба алады. Оларды Оңтүстік Габондағы бишілер киеді. Маскалар, қауымдық шаралар кезінде бишілерге арналған. Еуропалықтар Пунну қоғамын ұзақ жылдар бойы зерттеуге тырысты, бірақ алғашқы ақ масканы 1865 жылдың маусымында ғана таба алды. Кейін, 1925 жылы 30 еуропалық аталған қоғамдарға еркін кіре алды, ал бұрынғы құпиялылық деңгейі төмендеді.

Қара маскалар

Пуну мәдениетінде қара маскаларды бишілер жаттығу үшін киеді. Олар ақ маска киетін, тәжірибелі бишінің келуін жариялап, алдымен билейді. Егер бір топқа қайырлысыздақ орын алса, олар ақ маскаларды қараға бояп жаңадан қолданады. Мұндай маскалар тек түнде, қараңғыда ғана биленеді. Басқа екі маскадан өзгеше, бұл маскаларды мұражайларда кездестіру сирек, себебі оларды қауіпті және жаман күштерге ие деген сеніммен жақсы жасыратын.

Нанымдар

Пуннулар өздерінің Нямбе (Nyambye) құдайына сенеді, олар зұлым рухтардан қорқады. Біреу өлген соң, өлім себебін анықтау үшін хирургиялық операция жасауға тырысатын, бірақ егер марқұмның өліміне себеп табылмайтын болса, онда кінәлі деп отбасы шеңберіндегі сиқыршы (мулоси) есептелетін. Адамдар сәтті адамдарға қызғанышпен қарады және олардың қызғанышы сәтті адамға зиян келтіреді немесе өлімге себеп болады деп сенді. Ауру әрқашан зұлым рухтың салдары деп есептелді және оны емдеудің жалғыз жолы – зұлым рухтың әрекетін жою үшін арнайы рәсімдер өткізу болатын.

Диаспора

"Азаттық іздеушілер" деп аталатын құлдықтан қашқандарды ұстап, қайтару туралы газет жарнамалары 1700 жылдардың басында Шығыс Лондонда тұрып, жұмыс істеген Пуну қауымының жас әйел мүшесін анықтады. Оның маңдайы мен шақпағындағы күрделі сызықтары, алмас сияқты сипатталған, Габондағы Пуну қауымының әйелдерге арналған ата-аналық бетперделері – Мукуджда бейнеленген. Пуну шеберлері бұл маскаларды ауылдағы ең сұлу деп есептелетін әйелдердің бейнесімен жасап келеді. Масканың сыртқы түрі, идеалданған болса да, бейнеленген адамның ең жақсы қасиеттерін көрсетеді. Сызықтар жасатуға төзімділік танытқан әйелдерге құрмет көрсетіледі және олар осының нәтижесінде ерекше әдемі деп саналады. Шамамен 16 жастағы бұл қыз капитан Генри Ламли мен оның отбасымен Гудман Филдс, Олдгейттегі Прескотт көшесі, 18-үй мекенжайында тұрған. 1706 жылғы 14 қаңтар күні, түні, капитанның болмауынан пайдаланып, ол тұтқындықтан қашып, үш күннен кейін жарнама басылған кезде әлі де бостандыққа шыққан еді.