Кіріспе
Ай таулары (лат. Montes Lunae; جبال القمر, немесе Jibbel el Kumri) – Шығыс Африкадағы, Ніл өзенінің бастауында орналасқан аңызға толы тау немесе таулар тізбегі. Қазіргі кезде оны анықтауға қатысты әртүрлі пікірлер бар, ең белгілісі – Уганда мен Конго Демократиялық Республикасының Рвензори таулары.
Mountains of the Moon (Latin: Montes Lunae; جبال القمر, or Jibbel el Kumri) is a legendary mountain or mountain range in east Africa at the source of the Nile River. Various identifications have been made in modern times, the Rwenzori Mountains of Uganda and the Democratic Republic of the Congo being the most celebrated.
Ежелгі куәлік
Ежелгі замандағы адамдар, әсіресе ежелгі грек географтары, Нілдің бастауын білуге ұзақ уақыт бойы қызығушылық танытты. Нил өзенінің бастауын табуға бағытталған бірнеше экспедиция сәтсіз аяқталды. Соңында, Диоген есімді саудагер Шығыс Африкадағы Раптадан ішке қарай жиырма бес күн саяхат етіп, Нілдің бастауын тапқанын хабарлады. Ол өзеннің қармен жабылған алып таулардан басталып, бірнеше үлкен көлдерге құятынын айтты. Жергілікті тұрғындар осы тау жотасын қарлы ақ таулар деп атағанын жеткізді. Бұл хабарлама грек және рим географтарының көпшілігі, әсіресе Птолемей тарапынан шындық деп қабылданып, таулардың көрсетілген орналасқан жерін көрсететін карталар жасалды. Кейінірек араб географтары, Африка туралы одан да көп білімі болғанына қарамастан, бұл хабарламаны факті деп есептеді және Птолемей көрсеткен осы тауларды сол жерге енгізді.
Қазіргі заманғы идентификациялар
Еуропалықтар тек қазіргі заманда ғана Нил өзенінің бастауын іздеуді қайтадан бастады. 1770 жылы Эфиопияның Годжам аймағына сапар шеккен шотланд зерттеушісі Джеймс Брюс Көк Нілдің бастауын зерттеді. Ол «Ай тауларын» Амедамит тауымен теңестірді, оны Кіші Абай өзенінің бастауын «жаңа ай тәрізді екі жартылай шеңбермен қоршап тұрғандай» деп сипаттады және олардың пішіні ай таулары деген атқа лайық екенін айтты, өйткені ежелгі дәуірде Нил өзені осы таулардан басталады деп есептелген. Джеймс Грант пен Джон Спейк 1862 жылы Ұлы көлдер аймағында Ақ Нілдің бастауын іздеді. Генри Мортон Стэнли 1889 жылы мұздықтармен жабылған тауларды тапты, олар Диогеннің сипаттамасына сай келуі мүмкін (бұл таулар жиі тұманға оранғандықтан еуропалық зерттеушілерден ұзақ уақыт бойы жасырынып келді). Бүгінде Рвензори таулары деп аталатын бұл шыңдар Нил өзенінің суларының бір бөлігінің көзі болып табылады, бірақ жалпы көлемнің шағын бөлігі ғана, ал Диоген оларға жету үшін Виктория Нилін кесіп өтуге тиіс болған. Көптеген қазіргі ғалымдар Диоген сипаттаған Ай тауларының осы таулар екеніне күмәнданады, ал кейбіреулері оның хабарлары толығымен ойдан шығарылған деп санайды. Г. В. Б. Хантингфорд 1940 жылы Ай тауларын Килиманджаро тауымен теңестіруге болатынын ұсынды (Килиманджаро тау тізбегі емес, жалғыз тау және Нилді сумен қамтамасыз етпейді), бірақ бұл идея «1948 жылы жарық көрген Дж. Оливер Томпсонның Ежелгі география тарихында сыналып, мазаққа түсті». Хантингфорд кейіннен бұл теорияда ол жалғыз емес екенін атап өтті, 1911 жылы сэр Гарри Джонстон және 1963 жылы доктор Герваз Мэтью да осылай деп мәлімдеген. О. Г. С. Кроуфорд бұл жотаны Эфиопияның Амхара аймағындағы Абуна Йосеф тауымен байланыстырды.
Кино және теледидар
1965 жылы Х. Райдер Хаггардтың "Ол" романы негізінде түсірілген фильмнің оқиғасы Ай тауларындағы Египеттің жоғалған колониясында өтеді. "Ай таулары" (1990) көркем фильмі 1850 жылдары Нил өзенінің бастауын іздеген сэр Ричард Фрэнсис Бертон және Джон Ханнинг Спек туралы әңгімелейді. Ай таулары 2013 жылдың қаңтар айында BBC 1 арнасында Дэвид Аттенбороның "Африка" деректі фильмдер сериясында көрсетілді. Камалешвар Мукерджи режиссерлік еткен "Чандер Пахар" романы бойынша түсірілген фильмнің түсірілімі 2013 жылдың ақпан айында басталуға жоспарланған. Фильмді Shree Venkatesh Films компаниясы продюсерлік етті және Африкада түсірілді. Фильм 2013 жылдың 20 желтоқсанында көрсетілімге шықты.