Кіріспе

Ацтек мифологиясындағы жүгері құдайы

Ацтек мифологиясында Centeōtl (Centeocihuatl немесе Cinteotl деп те аталады) жүгері құдайы болып табылады. "Cintli" сөзі "сабақтағы құрғақ жүгері" дегенді білдіреді, ал "teōtl" – "құдай". Флоренция кодексінде айтылғандай, Centeōtl – жер анасы Тлазольтеотл мен күн құдайы Пилтцинтекухтлидің (Меркурий планетасы) ұлы. Ол 1 Xochitl күні дүниеге келген. Тағы бір аңыз оны Xochiquetzal құдайының ұлы деп есептейді. Centeōtl туралы жиналған көптеген мәліметтер оның көбінесе жас жігіт ретінде бейнеленгенін көрсетеді (бірақ пікірталас әлі де жүріп жатыр), денесі сары түсті. Centeōtl шаруашылық құдайы Чикомекоатлмен байланысты.

Дін

Тоналпохуаллиде (көптеген ежелгі мезоамерикалық мәдениеттерде қолданылатын 260 күндік қасиетті күнтізбе) Центеотл жеті саны бар күндердің Күн Иесі және ол Түннің төртінші Иесі. Ацтек мифологиясында жүгері (ацтек тілінде сөйленетін науатль тілінде Цинтли деп аталатын) бұл дүниеге Кетцалькоатль әкелген және ол бүгінде жалпыға белгілі Плеядалар деп аталатын жұлдыздар тобымен байланысты. Жыл басында (әдетте, ақпан айларында) ацтектер жас жүгеріні отырғызған. Бұл жас жүгері өсімдіктері әдемі құдайдың символы ретінде қолданылған, әсіресе піспеген жүгері ханшайымы Чикомекоатль. Чикомекоатль әдетте қолдарына жас жүгері ұстап, жалаңаш кеудесімен, қарапайым отырып бейнеленген. Бір қызығы, кейбір тарихшылар "құйрықты" деп аталатын Чикомекоатль мен Центеотлдың бір құдай екеніне сенеді. Тұқым отырғызылған кезде Жер Анаға және әсіресе Центеотлға алғыс айту үшін ырымдық би өтетін. Бұл билер күннің жылысы ацтектерге жүгері сабақтарының өсіп-өнуі арқылы молшылық әкелген сайын танымал бола түсті. Бұл фестиваль мейрамдардың ұқсастығына байланысты батыс майағалымен салыстырылды (көктемге арналған би, тойлау және т.б.). Бұл мерекелер ацтектерге өте ұнайтын, басқа өркениеттердегі ұқсас мерекелер арқылы бағаланады. Мексикада бұл мерекенің басты дәстүрі - әйелдер, некеде тұрғанына қарамастан, панчоларын шешіп, шаштарын босату еді. Олар жүгері далаларында Центеотлға оның еңбегі үшін алғыс білдіру үшін жалаңаш кеудесімен би билейтін. Содан соң әр әйел даладан бес қабат жүгері жинап, ән-жыр айтып, би билеп, үлкен шерумен әкеліп беретін. Бұл процессиялардағы әйелдер ацтектер әлемінде азық-түлік пен өмірдің кепілі болды. Әдетте адамдар бір-бірін гүл тозаңына немесе хош иісті жүгері ұнына батырып, қатты ұрысып кететін. Сондай-ақ, жүгері бауларын көтеріп жүргендерге гүл жапырақтары лақтырылып, салтанатты түрде тойланатын. Жүгері ацтектер үшін өте маңызды болғандықтан, Центеотлдың маңыздылығын елемеуге болмайды. Сансыз тарихи деректерге сүйенсек, ацтектер өсіретін жүгерінің көп бөлігі құдайларға құрбандыққа шалынатын. Әдетте ацтек әйелдері жаңа піскен жүгеріден кем дегенде бес қабатты жинап алатын. Сосын оларды мұқият орап, анасы жаңа туған сәбиін орағандай, анасының арқасында алып жүретін. Алдымен, олар үйдің сыртында арнайы себетке салынып, келесі жылға дейін сонда сақталатын. Бұл жүгері дәнінің келесі егін жинау кезеңіне дейін тынығып тұрғанын білдіреді. Бұл бес қабат сонымен қатар бір-бірінен бөлек тәңірдің белгісі болды. Бұл құдайға көп табынған халық оны "жеті жылан" деп атаған. Ол жер рухы және құнарлылық пен өмірдің әйелі, ацтек әлемінде ана фигурасы ретінде қарастырылды және Центеотлдың серігі болды.