Кіріспе
Ацтектердің от, күн және жылу құдайы. Ацтек мифологиясында, Xiuhtēcuhtli ("Түркіз Иесі" немесе "От Иесі") от, күн және жылу құдайы болған. Тарихи дереккөздерде ол көптеген аттармен аталады, олар оның ғаламның үш бөлігіндегі әртүрлі жақтары мен тұрақтарын көрсетеді. Ол жанартаулардың иесі, өлімнен кейінгі өмірдің бейнесі, суықта жылу (от), қараңғыда жарық және ашаршылықта тағам болды. Ол сондай-ақ Cuezaltzin ("жалын") және Ixcozauhqui деп аталды, және кейде Huehueteotl ("Ескі Құдай") сияқты саналады, бірақ Xiuhtecuhtli көбінесе жас құдай ретінде бейнеленеді. Оның әйелі Chalchiuhtlicue болды. Xiuhtecuhtli кейде дуализмнің Иесі Оmetecuhtli-нің бір көрінісі деп есептеледі, ал Флоренция кодексінде Xiuhtecuhtli жердің ортасындағы түркіз қоршауда тұратын құдайлардың әкесі деп саналады. Xiuhtecuhtli Huehueteotl - ежелгі және аса құрметті жергілікті пантеон құдайларының бірі. От, жыл және түркіз құдайына табыну, мүмкін, Преклассика кезеңінің ортасынан бастау алған. Түркіз ацтек жұбылары үшін оттың символдық теңдесі болған. Әрбір ацтек үйінің қасиетті орталығында Xiuhtecuhtli құрметіне шағын от тұрақты түрде жандырылып тұрды. "Жыл Иесі" тұжырымы ацтектердің Xiuhtecuhtli-ді Солтүстік Жұлдызы деп санауынан туындаған. 260 күндік ритуалдық күнтізбеде бұл құдай Atl ("Су") күнінің және 1 Coatl ("1 Жылан") треценасының қамқоршысы болды. Ғалымдар бұл от құдайының су сипаттары да бар екенін ұзақтан бері атап көрсеткен. Ол үйдің немесе ғибадатхананың ортасында от жағуға арналған ошақ сияқты, бағыттарға қатысты оттың құдайы. Xiuhtecuhtli ацтек императорларының қамқоршы құдайы болды, олар таққа отырғанда оның тірі бейнесі ретінде қарастырылды. Бұл құдай сондай-ақ похтека саудагерлер тобының қамқоршы құдайларының бірі болды. Xiuhtecuhtli-нің тас мүсіндері құрбандық ретінде жерленген, ал Теночтитланның Ұлы ғибадатханасындағы қазба жұмыстары кезінде әртүрлі мүсіндер табылды, ол осы құдаймен тығыз байланысты болды. Ғибадатханадан табылған мүсіндерде отырысқан, қолын кесіп ұстаған ер адам бейнеленген. Xiuhtecuhtli ғибадатханаларында киелі от әрқашан жандырылып тұрды. Оттың сыйына алғыс айту үшін, әр тағамнан алғашқы қабық отқа лақтырылатын.
In Aztec mythology, Xiuhtēcuhtli ("Turquoise Lord" or "Lord of Fire"), was the god of fire, day and heat. In historical sources he is called by many names, which reflect his varied aspects and dwellings in the three parts of the cosmos. He was the lord of volcanoes, the personification of life after death, warmth in cold (fire), light in darkness and food during famine. He was also named Cuezaltzin ("flame") and Ixcozauhqui , and is sometimes considered to be the same as Huehueteotl ("Old God"), although Xiuhtecuhtli is usually shown as a young deity. His wife was Chalchiuhtlicue. Xiuhtecuhtli is sometimes considered to be a manifestation of Ometecuhtli, the Lord of Duality, and according to the Florentine Codex Xiuhtecuhtli was considered to be the father of the Gods, who dwelled in the turquoise enclosure in the center of earth. Xiuhtecuhtli Huehueteotl was one of the oldest and most revered of the indigenous pantheon. The cult of the God of Fire, of the Year, and of Turquoise perhaps began as far back as the middle Preclassic period. Turquoise was the symbolic equivalent of fire for Aztec priests. A small fire was permanently kept alive at the sacred center of every Aztec home in honor of Xiuhtecuhtli. The Lord of the Year concept came from the Aztec belief that Xiuhtecuhtli was the North Star. In the 260 day ritual calendar, the deity was the patron of the day Atl ("Water") and with the trecena 1 Coatl ("1 Snake"). Scholars have long emphasized that this fire deity also has aquatic qualities. He is the god of fire in relation to the cardinal directions, just as the brazier for lighting fire is the center of the house or temple. Xiuhtecuhtli was the patron god of the Aztec emperors, who were regarded as his living embodiment at their enthronement. The deity was also one of the patron gods of the pochteca merchant class. Stone sculptures of Xiuhtecuhtli were ritually buried as offerings, and various statuettes have been recovered during excavations at the Great Temple of Tenochtitlan with which he was closely associated. Statuettes of the deity from the temple depict a seated male with his arms crossed. A sacred fire was always kept burning in the temples of Xiuhtecuhtli. In gratitude for the gift of fire, the first mouthful of food from each meal was flung into the hearth.
Атрибуттары
Әр төрт жылда бір рет Теночтитлан қаласындағы Сиутекутли ғибадатханасында император мен оның ақсүйектерінің қатысуымен одан да салтанатты мереке тойланатын. Құлдар мен тұтқындар осы құдайдың кейпінде киіндіріліп, оның құрметіне құрбандыққа шалынатын. Осы күні балаларға тәрбиешілер тағайындалып, олардың құлақтары салт бойынша тесілетін. Содан кейін балалар, олардың ата-аналары мен тәрбиешілері бірге тамақ ішіп, бірге уақыт өткізетін.
Танымал мәдениетте
2003 жылы Royal Mail британдық мұражайдың 250 жылдығын еске алу үшін шығарған алты почта маркасы жиынтығында Сюхтекухтли маскасы, сондай-ақ Саттон Ху шлемі және Хоа Хакананайа сияқты музейдің басқа да экспонаттары бейнеленген.