Кіріспе

Чили қаласы және муниципалитеті

Чили саяси қайраткері

Педро Абелино Агире Серда (; 6 ақпан 1879 жыл – 25 қараша 1941 жыл) – Чили саяси қайраткері, педагог және заңгер, 1938 жылдан 1941 жылы қайтыс болғанға дейін Чилидің 22-ші президенті болды. 1906 жылдан бері Радикалдық партияның мүшесі болған ол солшыл «Халықтық фронт» коалициясы тарапынан 1938 жылғы президенттік сайлауға кандидат ретінде таңдалып, жеңіске жетті. Бұрын ол 1915-1918 жылдары Сан-Фелипе, Путаендо және Лос-Андес округінен депутат, 1918 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында президент Хуан Луис Санфуэнтес үкіметінде ішкі істер министрі, 1918-1921 жылдары Сантьягодан депутат, 1920-1921 жылдары президент Артуро Алессандри үкіметінде әділет және білім министрі, ал 1921-1927 жылдары Консепсьоннан сенатор болып сайланған. Ол президенттік қызметін атқарып жүрген кезінде, екі жыл мен он бір айдан кейін, 1941 жылдың 25 қарашасында 62 жасында туберкулезден қайтыс болды. TOC

Ерте өмір

Педро Агирре Серда 1879 жылғы 6 ақпанда Чилидің Лос-Андес қаласына жақын орналасқан Покуро деген шағын ауылда дүниеге келді. Ол Хуан Баутиста Агирре Кампос пен Клариса Серда Эскудероның он бір баласының жетіншісі болған. Оның әкесі, шаруа, 1887 жылы сегіз жасында қайтыс болды, содан кейін жесір қалған анасы ферманы басқарып, он бір баланы өзі тәрбиелеуге мәжбүр болды. Оның отбасы басктар тегінен шыққан. Ол Чили университетінің Сантьягодағы педагогикалық институтында алғашқы жоғары білімін аяқтап, испан тілінің мұғалімі болды. Университеттің құқық факультетінде оқуын жалғастырып, 1904 жылы заңгер атанды. 1910 жылы Париждегі Сорбоннада әкімшілік және қаржы құқығын, ал Колледж де Франста саяси экономика мен әлеуметтік заңнаманы оқу үшін үкіметтік грант алды. 1914 жылы Чилиге оралып, Instituto Nacional-да мұғалім болып жұмыс істеді және Ұлттық мұғалімдер қоғамының президенті болып сайланды. 1916 жылы ол өзінің туысы Хуана Роза Агирре Лукоға үйленді, бірақ олардан бала болмады. Ол өте белгілі ұстаз, адвокат, депутат және сенатор болды. Сонымен қатар, Чили университетінің жаңа экономика мектебінің алғашқы деканы болды. Радикалдық партияның мүшесі ретінде Хуан Луис Санфуентес пен Артуро Алессандри басқарған кезеңде Мемлекеттік білім беру және Ішкі істер министрі қызметін атқарды. Әскери үстемдік тұсында қуғынға ұшырап, генерал Карлос Ибанес дель Кампо үкіметіне қарсы белсенді оппозициялық көшбасшысы болды. 1938 жылғы Чили президенттік сайлауында солшыл партиялар мен кәсіподақтардың «Халықтық фронт» коалициясы оны үміткер етіп ұсынды, онда ол оңшыл үміткер Густаво Росты 4111 дауыс айырмасымен жеңіске жеткізді.

Төрағалық

Агирре Серда 1938 жылғы 25 желтоқсанда «Gobernar es educar» («Басқару – білім беру») ұранымен президенттік міндетін атқара бастады. Мұғалім болғандықтан, үкіметтегі басты басымдығы білім беру болды. Осыған байланысты ол елдің жаңадан басталып келе жатқан индустрияландыруы үшін техниктер даярлау мақсатында техникалық-кәсіптік училищенің дамуын итермеледі. Ол мыңдаған жаңа мектептер ашып, университет жүйесін елдің барлық аймақтарына таратуға ұмтылды. Агирре үкіметі сондай-ақ кейбір жерлерді қайта бөлісті, ауылшаруашылық кооперативтерін құруға көмектесті, қолжетімді бағадағы тұрғын үйлер мен мектептер салды және марксистік партияларды саяси жүйеге интеграциялады. Өзінің алғашқы жылында ол жоспарларына қарсы әскери оппозицияға тап болды, бұл «Ариостазо» деп аталатын қақтығысқа әкеп соқты. Ол сонымен қатар Габриела Мистральға Нобель сыйлығын беруді қолдады және осы мақсатта үгіт жүргізді, бірақ бұл оның ізбасары Хуан Антонио Риос кезінде ғана іске асты. Экономикалық жағынан, және 1939 жылғы құрылыс қиратушы жер сілкінісіне байланысты, ол өндірісті дамыту корпорациясын (Corporación de Fomento de la Producción – CORFO) құрды, ол субсидиялар мен тікелей инвестициялар арқылы импортты алмастыру индустрияландыруының амбициялық бағдарламасын қолдады. Бұл Чилинің индустрияландыруының негізі болды. Осыдан болат, өндіріс және қант өнеркәсібі пайда болды. 1941 жылы денсаулығы күрт нашарлағандықтан ол өзінің ішкі істер министрі Джеронимо Мендесті вице-президенттік лауазымына тағайындады. Ол көп ұзамай, 1941 жылғы 25 қарашада Чилидің Сантьяго қаласында туберкулезден қайтыс болды. Мендес 1942 жылғы 1 ақпанда сайланған Хуан Антонио Риос 2 сәуірде қызметке кіргенге дейін міндетін атқарушы президент болды.

Мұра

1950-1951 жылдарғы Чилидің Антарктика экспедициясында саяхатшылар Лемэр аралы мен Данко жағалауы арасындағы Агирре бұғазын Дон Педро Агирре Серданың құрметіне атады. Агирре Серданың жақын достасы және оның президенттігі кезіндегі Денсаулық сақтау министрі болған Сальвадор Альенде 1970 жылы президент болды.