Кіріспе

1830 жылдардағы Карл Брюлловтың суреті

"Помпеяның соңғы күні" – Карл Брюлловтың 1830-1833 жылдары Везувий тауының 79 жылындағы атқылауы туралы тақырыпта салған ірі тарихи суреті. Ол сол кездегі Ресейдегі басты стиль – неоклассицизм мен Францияда кеңінен дамыған романтизм арасындағы кезеңді бейнелейді. Сурет дүниежүзінде зор құрметке ие болды және Брюлловты халықаралық деңгейде танымал болған алғашқы орыс суретшісі етті. Ресейде бұл орыс өнерінің Еуропаның басқа елдеріндегідей сапалы екенін көрсетті. Ол Эдвард Бульвер-Литтонның әйгілі "Помпеяның соңғы күндері" романына әсер етті. Франция мен Ресейдегі сыншылар классикалық стильде бейнеленген денелердің әсемдігі олардың қиын жағдайына және суреттің жалпы мағынасына сай келмейтінін айтты, себебі сурет табиғаттың адамның құрылыстарын жоюға қабілетті күші туралы романтикалық ойды жеткізеді.

Тақырыбы мен құрамы

Тақырыбы – 79 жылы Весувий тауының атқылауы, салдарынан Помпеи қаласы жанартау күлімен жабылып, тұрғындарының көпшілігі қаза тапты. Бұл ежелгі әлемнің көрінісі болғандықтан, тарих суретіне лайықты тақырып еді, сол кезде сурет салудың ең жоғары жанры саналған. Оқиғаның масштабы Брюлловқа барлық шеберлігін көрсетуге мүмкіндік беретін үлкен холстқа да ылайық болды. Ол Ренессанс шеберлері қолданған классикалық формаларды пайдаланды, бірақ оларды романтизм суретінің ерекшеліктерімен – драмалық түс гаммасы, кьяроскуро және жоғары эмоционалдық мазмұнмен үйлестірді. Брюлловқа әсер еткен туындылардың арасында Рафаэльдің «Боргодағы өрт» (1514–17 жж.) және Никола Пуссеннің «Азот обасы» (1630 ж.) бар. Розалинд Блейксли бұл сәл қалыптан қалған сезімді, он тоғызыншы ғасырдың басынан бері француз өнерінің соңғы жетістіктерінен орыс өнері оқытуының оқшаулануымен және неоклассицизм мен романтизм арасындағы кернеумен байланыстырады. Брюллов академияның құрметті мүшесі болып сайланды және үшінші дәрежелі Әнне орденімен марапатталды. Санкт-Петербургтегі академияда профессор болып тағайындалды және тарих суреті кафедрасын басқарды. Ол патшамен кездесті. Иван Тургенев бұл суретті «Ресей мен Италияның даңқы» деп сипаттады, ал ол Александр Пушкинге Помпеидің қирауы туралы өлең жазуға шабыт берді. Ал Александр Герцен бұл суретті еуропалық монархиялардың құлауы туралы аллегория ретінде қарастырды.

«Помпеидің соңғы күні» атты үлкен жетістігінен кейін, Брюлловтан осындай ауқымды тарихи туындылар жасау күтілді, бірақ көптеген әрекеттері аяқталмай қалды. Ол 1834 жылы 17 күнде аяқталған «Инес де Кастроның өлтірілуі» (Брюллов) үшін сынға ұшырады. Оның орнына ол Ресей элитасының, соның ішінде патша отбасының портреттерін салуда табысқа жетті.