Кіріспе
Манхэттендегі шеңбер, Нью-Йорк, АҚШ.
Колумб шеңбері – Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданындағы қозғалыс шеңбері және өте қарбалас қиылыс. Ол Сегізінші авеню, Бродвей, Орталық парк Оңтүстік (Батыс 59-шы көше) және Орталық парк Батыс көшелерінің қиылысында, Орталық парктің оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Бұл шеңбер – Нью-Йорк қаласынан ресми тас жол қашықтығын өлшеу нүктесі, сондай-ақ C-2 виза иелері үшін 25 миль (40 км) радиустағы шектеулі аймақтың орталығы. Шеңбер ортасында орналасқан Христофор Колумб ескерткішінің құрметіне аталған, ол Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. Бұл атау шеңберді қоршап жатқан, әр бағытта бірнеше блокқа созылған ауданды да белгілейді. Хеллз Китчен, сондай-ақ Клинтон деп те аталады, оңтүстік-батыста, ал Театр ауданы оңтүстік-шығыста, ал Үстіңгі Батыс жағының Линкольн сквері бөлімі солтүстік-батыста орналасқан.
Дөңгелек
Сегізінші даңғыл / Орталық парк батысында, Бродвей және 59-шы көше / Орталық парк оңтүстігінде орналасқан айналма жол, Фредерик Лоу Ольмстедтің 1857 жылғы Орталық паркке жасаған жоспарының бір бөлігі ретінде салынды, онда парктің оңтүстік-батыс бұрышында айналымдық жол қарастырылған. Ол парктің он сегіз маңызды қақпасының бірі – Саудагерлер қақпасына іргелес орналасқан. Парктің оңтүстік-шығыс бұрышында (қазіргі Гранд Арми алаңы), солтүстік-шығыс бұрышында (Дьюк Эллингтон алаңы) және солтүстік-батыс бұрышында (Фредерик Дуглас алаңы) ұқсас алаңдар салу жоспарланған. Айналма үшін жерді дайындау жұмыстары 1868 жылы басталды. Колумб алаңы бастапқыда жай ғана "The Circle" деп аталды. 1892 жылы алаңның ортасына Колумб бағанасы орнатылғаннан кейін, ол "Колумб алаңы" деп атала бастады, бірақ 1900 жылдарға дейін оның басқа да аттары қолданыста болды.
Метро құрылыстары
1901 жылға қарай Интербороу жылдам транзит компаниясының (қазіргі IRT Бродвей–Седьмая авеню желісі) бірінші метро желісін салу үшін шеңберді қазу қажет болды, ал аймақтағы бағаналар мен трамвай жолдары уақытша ағаш тіреулерге орнатылды. Метро желісін салу барысында 59-шы көше–Колумбус шеңбері станциясы шеңбердің астында салынды. Құрылыс кезінде шеңбердегі қозғалыс соншалықты қауіпті болғандықтан, Муниципалды өнер қоғамы айналма жолды қайта жоспарлауды ұсынды. 1904 жылдың ақпан айына қарай төменгі станция жартылай дайын болды, ал метро желісі 1904 жылдың 27 қазанында жұмыс істеуге кірісті. Станция тек аймақтық пойыздарға қызмет көрсетті; экспресс пойыздар станцияны айналып өтті. IRT метро станциясының платформалары 1957–1959 жылдары ұзартылды, бұл Колумбус шеңберінің маңында қосымша қазба жұмыстарын жүргізуді талап етті. 1925 жылдан бастап қазіргі күні қызмет ететін Тәуелсіз метро жүйесінің (IND) Сегізінші даңғыл желісі қосымша метро желісі салынды. Колумбус шеңбері аумағында жұмысшылар IRT Бродвей–Седьмая авеню желісіне немесе Колумбус шеңберінің үстіндегі құрылымдарға зиян келтірмеу үшін сақ болу керек еді. Колумб ескерткіші құрылыс кезінде нығайтылды, ал қозғалысқа кедергілер ең төменгі деңгейде ұсталды. 1932 жылы ашылған желіде 59-шы көше–Колумбус шеңберінен 4 жолды, 3 платформалы экспресс станциясы бар, ол бастапқы IRT станциясының астында орналасқан. IND станциясы Колумбус шеңберінің астында біртұтас транзиттік орталық ретінде жобаланған.
Eno-ның жол қозғалысы жоспары
1904 жылғы қарашада дөңгелек арқылы өтетін көліктердің жоғары жылдамдығына байланысты Нью-Йорк қаласының полиция департаменті бағананы қоршап тұрған дөңгелектің ішкі жағында тығыз орналасқан электр шамдарын қосты. Қазіргі шеңберді 1905 жылы Уильям Фелпс Ино қайта жобалады, ол жол қауіпсіздігі мен көлік қозғалысын бақылауда көптеген алғашқы жаңалықтарды енгізген кәсіпкер. Қайта жобалау Евгений Хенардтың идеяларын жүзеге асыра отырып, кез келген жерде салынған алғашқы біржақты қозғалыс шеңберін белгіледі. Бұл екінші схемада ескерткіштің айналасындағы шеңбердегі қоғамдық кеңістік ескерткіштің негізіне шамамен теңдей кішкентай болды. Айналма жол қозғалысы жоспары сәтті болмады. 1929 жылдың маусым айында New York Times газетінде «Кристофер Колумб ескерткіші қауіпсіз және тыныш, бірақ ол Circle-дегі жалғыз мұндай нәрсе» делінген. Сол кезде Колумбус шеңберіне кіру және шығу үшін сегіз нүкте болды: 59-шы көше / Орталық парк Оңтүстікке батыс және шығысқа қарай; Бродвей солтүстік-батыс және оңтүстік-шығысқа қарай; Сегізінші авеню / Орталық парк Батыс оңтүстік және солтүстікке қарай; және Орталық парктің ішінде солтүстік-шығысқа қарай. Сонымен қатар, бұрынғы үш көшедегі трамвайлар айналманы сағат тіліне қарсы бағытта айнала алмады, керісінше, барлық үш трамвай маршрутының екі жолағы да ескерткіштің бір жағымен айналып өтетін, бұл трамвайлар мен айналманы қарсы бағытта пайдаланатын автомобильдер арасында жиі қақтығыстарға себеп болды. Полиция қызметкерлері дөңгелекті қарауылдап, әр 12 сағат сайын Колумбус шеңберіне кіретін 58 000 көлікті басқаруға тиіс болды. Колумбус шеңберінен тікелей өтетін көліктер ескерткіштің сол жағымен айналып өтуге мәжбүр болды, ал шеңберден бұрылыс жасайтын көліктер оң жағын пайдалана отырып, айналманың айналасын сағат тіліне қарсы бағытта айналуы керек еді.
20-ғасырдың ортасындағы конфигурациялар
Колумбус шеңбері арқылы екі бағытты қозғалыс жүйесі тығырындарды жоюға көмектеспеді. 1941 жылы Нью-Йорк қаласының саябақтар департаменті мен Манхэттен округі әкімінің кеңсесіндегі инженерлер Колумбус шеңберін тағы да қайта жоспарлау туралы шартты келісімге келді. "Жергілікті" және "экспресс" қатарлары шеңбер ішінде өтетін солтүстік-оңтүстік бағытты бөліп тұрады. Жергілікті солтүстік-оңтүстік және барлық шығыс-батыс қозғалысы 45 фут (14 метр) енді жолмен шеңбердің шетімен сағат тіліне қарсы бағытта жүреді. 59-шы көшедегі троллейбус жолдары алынып тасталды. Бұл шеңберді қайта ұйымдастыру үшін маңызды болды, себебі троллейбус бұрын тоқтатылған еді. Колумбус шеңберін қайта ұйымдастыру жоспары азаматтық ұйымдар мен қалалық шенеуніктер тарапынан кеңінен мақтауға ие болды. Алайда, Уильям Фелпс Ино 1905 жылғы бастапқы ұсынысына оралуды жақтады. Бірақ жоспарда әлі де мәселелер болды, олардың ең ірісі – Бродвей көшесінде кез келген бағыттағы қозғалыс Сегізінші авенюге немесе Орталық паркке бағытталатын, және керісінше. Колумбус шеңбері арқылы жүретін троллейбус маршруттары 1946 жылы тоқтатылды, бірақ троллейбус желілерін алмастырған автобус маршруттары шеңбер арқылы сол қиын жолдармен өтті. Қолданыстан шығарылған троллейбус жолдарының демонтаждалу жұмыстары тамыз айында басталды. Колумбус шеңберінің жаңғырту жұмыстарымен бірге Нью-Йорк қаласының көлік департаменті шеңбер үшін өзгермелі шамдар жүйесін жобалады. Жобаның бастапқы жоспары бойынша 1949 жылдың қараша айына дейін аяқталып, құны 100 000 долларға бағаланған еді. 1950 жылы Колумбус шеңберінен оңтүстікке қарайғы Сегізінші авенюдің барлық бөлігі тек солтүстікке қарай қозғалысқа арналды. 1956 жылы Колумбус шеңберінің батыс жағындағы Нью-Йорк Колизейінің ашылуына дайындық ретінде Орталық парк батысы мен Бродвейдегі қозғалыс қайта ұйымдастырылды. Орталық парк батысы шеңбердің солтүстігіндегі қысқа бөлікте тек солтүстікке бағытталды, ал шеңбердің оңтүстігіндегі Бродвейдің екі блогы тек оңтүстікке бағытталды. Ескерткіш орналасқан орталық аралдың оңтүстік ұшынан Сегізінші авенюден шығысқа қарай жаңа солтүстікке бағытталған жол салынды. Сонымен қатар, шығыс бөлігі де тек солтүстікке бағытталды.
1990 және 2000 жылдардағы қайта жаңарту
20 ғасырдың соңына қарай, ол қаланың ірі қиылыстарының ең қолайсызсызы саналды, себебі ішкі шеңбер мотоциклдерді тұрақтап қоюға пайдаланылып, ал шеңбердің өзі жаяу жүргіншілерге қиындық тудыратын. 1979 жылы танымал сәулет сыншысы Пол Голдбергер бұл қиылысты "шамамен 50 түрлі жолмен кесіп өтуге болатын, барлығы да қате болатын, дүрмек көшелер жиынтығы" деп сипаттады. Шеңберді толықтай қайта жаңарту жобасы 2001 жылы аяқталды. Жоба 2003 жылы басталды және 2005 жылы аяқталды. Оған Белладжио фонтандарын да жасаған Water Entertainment Technologies компаниясының жаңа су тасқыны, ипе ағашынан жасалған орындықтар және ескерткішті айнала қоршаған жасыл жеңілдер кірді.
Ескерткіш
Колумб ескерткіші – Колумб шеңберінің ортасына орнатылған 76 фут (23 метр) биіктіктегі бағана. Ол Колумбтың 14 фут (4 метр) биіктіктегі мәрмәр мүсінінен және төрт қадамды гранит тұғырдың үстіндегі 27,5 фут (8 метр) биіктіктегі граниттік рустральді бағанадан тұрады. Ескерткішті итальян мүсінші Гаэтано Руссо жасаған, ол 1892 жылы шеңбердің ортасына орнатылды.
Көршілес
Дөңгелектен сәулеленетін бес көше жақын маңдағы аумақты бес бөлек аймаққа бөледі. 20-ғасырдың басында Колумбус шеңберінің айналасындағы дамудың көп бөлігін журнал баспасының иесі Уильям Рэндольф Херст ынталандырды. Ол 1928 жылы Сегізінші авеню мен 57-ші көшеде Херст Журналдары ғимаратын салудан бұрын бірнеше жер участақтарын сатып алды. Сегіз жылдан кейін Херст Колумбус шеңберінің солтүстік жағында жер сатып алды. Алайда, осы құрылыстардың ешқайсысы, солтүстік участақтағысынан басқасы салынбады. 1920-жылдардың соңында Херст Колумбус шеңберінің жанында «Херст алаңы» құру мақсатымен аймақта көп мөлшерде жер сатып алды. Херст Журналдары ғимараты, кейіннен Херст мұнарасына дейін кеңейтілді, осы жобаның жалғыз қалдығы болды, ал ұсыныстың қалған бөліктері Ұлы депрессия кезінде күйреп кетті. 1901 жылы Колумбус шеңбері аумағында салынған алғашқы театр – «Шеңбер театры» болды. 1902 жылдан 1954 жылға дейін «Majestic» театры екі блоктан оңтүстік жаққа орналасқан. Роберт Мозес 1954-1956 жылдары «Нью-Йорк Колизейі» құрылысы кезінде 59-шы көшенің бұл блогын жауып, жойды. Бұл құрылыс жобасы, өз кезегінде, сол жерде орналасқан Сан-Хуан төбесінің, шалапты ауданының жойылуын күшейтті. 1980-жылдары Хеллз Китченде Джейкоб К. Джавиц конгресс орталығы салынғанға дейін Колизей Нью-Йорк қаласы үшін негізгі іс-шаралар өткізілетін орын болды. Көптеген кешігулерден кейін, 2000 жылы Колизей бұзылды. 2003 жылдан бері бұл жерде «Deutsche Bank Center» (бастапқыда «Time Warner Center») орналасқан. Орталық 229 метрлік, 53 қабаттан тұратын екі мұнарадан тұрады. Кешенде сонымен қатар «Columbus Circle» сауда орталығы, «Jazz at Lincoln Center», CNN-нің Нью-Йорктегі студиялық штаб-пәтері және «Mandarin Oriental, New York» қонақ үйі орналасқан. «Per Se» және «Masa» да бар.
Солтүстік
Колумбс шеңберінің солтүстік жағы Бродвей, Орталық парк батысы және 61-ші көшемен шектелген. 1914 жылға дейін Чарльз Э. Бирдж жобалаған үш қабатты ғимарат салынып, жер учаскесі дамытылды. Оның құрылымы ешқашан салынбаған 30 қабатты мұнараның салмағын көтеруге арналған. Ол 1991 жылы компания банкротқа түскенше осы қызметті атқарды. 1995 жылы жаңарту жұмыстары басталды және 1997 жылы аяқталды. Ғимараттың болат қаңқасы бұрынғы қасбетінен ажыратылып, жаңа қасбетпен жаңартылды, нәтижесінде Trump International Hotel and Tower аталды. Ғимараттың сыртындағы болат шар осы жаңарту кезінде орнатылды.
Солтүстік-шығыс
Солтүстік-шығысында Орталық саябаққа қарайтын Саудагерлер қақпасы орналасқан, оны USS Maine ұлттық монументі биіктеп тұр. USS Maine монументін Гарольд Ван Бурен Магонигл жобалап, Атиллио Пичирилли мүсіндемесін жасады, ал Чарльз Кек "In Memoriam" тақтасын дайындады. Массивті Бель-Этар стиліндегі мәрмәр мен алтын жалатылған монумент, USS Maine кемесінде қаза болған теңізшілердің құрметіне орнатылған. 1898 жылы Гавана портында болған оның түсініксіз жарылысы Испан-Америка соғысының бастауы болды.
Оңтүстік
Актерлер акциясы 1913 жылы шеңбердің оңтүстік жағындағы ескі Pabst Grand Circle қонақ үйінде құрылды. 1998 жылы қалалық Мәдениет істері департаменті кеткеннен кейін ғимарат бос қалды. Сәулетші Брэд Клопфилдің жөндеу жұмыстарынан соң, 2008 жылы бұл ғимарат Өнер және дизайн мұражайының жаңа орнына айналды. Оның күрт өзгеруі қалалық Ескерткіштерді сақтау комиссиясының оны ескерткіш ретінде тануға лайықтылығын қарастыру үшін тыңдау өткізбегеніне байланысты қырқыс дау тудырды.
Оңтүстік-шығыс
Бірнеше ғимарат шеңбердің оңтүстік-шығыс бөлігімен шектесетін блокта орналасқан. Мұражайдың қарсы бетінде, Бродвейден бөлінген балконы бар, заманауи пәтерлер үйі – 240 Central Park South, шеңбердің оңтүстік-шығыс бұрышында тұр. 1939 және 1940 жылдар аралығында Альберт Майер мен Джулиан Уиттлсидің жобалары бойынша салынған 240 Central Park South-та екі тұрғын үй блогында 28 қабат бар. Ғимаратта бірнеше шатыр бақтары бар және ол бастапқыда қалалық емес, маңындағы өмір салтын қалайтын адамдарға бағытталған. Central Park South 240-тың шығысында Gainsborough студиясы орналасқан. Фасадында ағылшын суретшісі Томас Гейнсбороның бюсті, Исидор Контидің барельефі және Генри Чэпман Мерсердің плиткалық мозаикасы бар. Бұл Нью-Йорк қаласының танымал нысаны. 240 Central Park South және Gainsborough студиясының шығысында 70 қабаттан тұратын тұрғын үй-көксеуілдірі – 220 Central Park South орналасқан, оны Роберт А. М. Стерн Архитекторлары мен SLCE Архитекторлары жобалап, 2019 жылы аяқтаған. Бұл ғимарат Нью-Йорк қаласында сатылған ең қымбат тұрғын үйлердің бірі. 58-ші көшеде, 220 Central Park South-тан шығысқа қарай Нью-Йорк қаласының екі танымал нысаны орналасқан: Хелен Миллер Гулдтың ат қорасы және 23-ші құтқару бөлімінің өрт сөндіру станциясы. 1902–1903 жылдары бұрынғы ат қорасының орнында салынған қора 1950 жылдары Аллан Мюррейдің аяқ киім дүкеніне айналды, ал 1982 жылдан бері Практикалық Христиандық Орталығы ретінде қызмет етеді. 1905–1906 жылдары бұрынғы өрт сөндіру станциясының орнына салынған (қазір 240 Central Park South пәтерлер үйі орналасқан), ол 233 Батыс 58-ші көшеде орналасқан.
3, 4, 5 және 6 Колумб шеңбері
3, 4, 5 және 6 Колумб Сырк – 58-ші көшенің оңтүстік жағындағы төрт ғимаратқа берілген нөмірлер. Шығыстан батысқа қарай ғимараттар 5, 3, 4 және 6 Колумб Сырк ретімен нөмірленген. Бродвей мен 58-ші көшедің оңтүстік-шығыс бұрышында 286 фут (87 м) биіктігіндегі, 20 қабаттан тұратын мұнара орналасқан. Ол 1912 жылы Америка Құрама Штаттарының Каучук Компаниясының (U.S. Rubber) бас кеңсесі ретінде салынған. 20-ғасырдың басында ол Бродвейдің «Автомобильдер қатарының» бөлігі болды. Лоббиде Nordstrom дүкенінің флагмандық бөлігі орналасқан, ол Central Park Tower және 1776 Broadway-ге дейін созылады. Сегізінші авеню мен Бродвейдің арасында, 58-ші көшенің оңтүстік жағында 3 Колумб Сырк (сонымен қатар 1775 Бродвей) орналасқан – ол 310 фут (94 м) биіктігіндегі, 26 қабаттан тұратын мұнара. Оны Young & Rubicam, Bank of America, Chase Bank және Gilder Gagnon Howe & Co. компаниялары пайдаланады. Мұнара 3 қабаттан тұратын «Колоннадалық ғимарат» деп аталатын құрылыстың үстінде орналасқан. Алғашқы үш қабат 1923 жылы, ал қалған 23 қабат 1927–1928 жылдары салынған. Салынғанда, бастапқы ғимараттың үш қабатты ионикалық тіректері сақталды. 1968 жылға дейін. 1969 жылы Midtown Realty ғимараттың жалға алу құқығын сатып алды, ал 1980 жылы жерді сатып алды. 1980 жылдардың соңына дейін, 2006 жылға дейін ғимараттың жартысы Bankers Trust компаниясына жалға берілді. 2000 жылы Moinian Group ғимаратты сатып алғаннан кейін, ол қазіргі атауын алды; Cerberus Capital Management 2006 жылы оны 82,9 миллион долларға сатып алды. 2011 жылы ол неміс жылжымайтын мүлік фирмасы GLL Real Estate Partners компаниясына 96,5 миллион долларға сатылды. Батыс жағында 6 Колумб Сырк орналасқан – ол 88 бөлмелі, 12 қабаттан тұратын «6 Columbus» бутик-қонақ үйі. 2007 жылы Pomeranc Group сатып алған бұл қонақ үй 2015 жылдың желтоқсанында сатылымға қойылды. Бұл жерге 700 фут (213 м) биіктігіндегі мұнара салу жоспарлануда.
Көлік
Автобустардың бәрі айналма жолға қызмет көрсетеді, М5, М7, М20 және М104 айналма жол арқылы өтеді, ал оңтүстік бағыттағы М10 айналма жолдың жанында тоқтайды. Айналма жолдың астында Нью-Йорк метрополитенінің 59-шы көше – Колумбус айналы станциясы орналасқан.
Географиялық орталығы
Колумбус шеңбері – барлық ресми қалалық қашықтықтар өлшенетін дәстүрлі муниципалдық нөлдік милялық нүкте. Онжылдап Хагстром Колумбус шеңберінен 25 миль (40 км) немесе 75 миль (121 км) радиустағы аумақтарды көрсететін карталарды сатты. Біріккен Ұлттар Ұйымы штаб-пәтеріне немесе одан тікелей және үздіксіз транзит үшін берілетін C-2 визасын алған адамдардың саяхат аймағы Колумбус шеңберінен 25 миль радиусымен шектеледі. Сол шеңбер, сәйкестік бойынша, Лос-Анджелестің студиялық аймағына баламасы болып табылатын, жергілікті кәсіби одақтар жұмыс істейтін қаланың "фильм аймағын" анықтайды. Нью-Йорк қаласының мемлекеттік қызметкерлерінің нұсқаулығында Колумбус шеңберінен 75 миль радиустан асып кетуі ұзақ қашықтыққа саяхат деп есептеледі.
Сөйлеушілердің орталығы ретінде
Бұл шеңбер 20 ғасырдың ортасында Лондонның Спикерлер бұрышымен салыстыратын, тібік үстінен сөйлейтін ораторлардың орталығы ретінде танымал болды. Ол, әсіресе, Юнион-скверге қарағанда, солшыл еместер үшін мекенжайға айналды, ал 1930 жылдардың соңында бірқатар оңшыл спикерлерге пана болды. Аймақ кейде арамзалар мен көше уағыздаушылары үшін жаман даңққа ие болды, "есінен жаңылысқан шеткері топтың шулы сөздері Колумбус шеңберін қорқынышқа толы етіп жібереді" деп айыптаған Нью-Йорк апелляциялық сотының қаланың басқа бөлігіндегі бір іске қатысты шешімі ортасы 20 ғасырдың конфигурацияларына әкелді.
Танымал мәдениетте
Колумб шеңбері 1954 жылғы романтикалық комедиялық фильмде де көрсетілген. Фильмде Джуди Холлидейдің кейіпкері Глэдис Гловер, Колумб шеңберіне қарап тұрған үлкен жарнама тақтасын жалға алып, оған өзінің есімін жаздырып, атақ-даңққа ұмтылу жолын бастады. Колумб шеңбері, әсіресе USS Maine ескерткіші, 1976 жылғы «Таксиші» фильмінде көрсетілді, онда Роберт Де Нироның кейіпкері президенттікке үміткерді өлтіруге талпынды. Колумб шеңбері 1984 жылғы «Аңшылар» фильмінде «Стейп Пффт Маршмеллоу Адам» пайда болып, содан кейін Орталық парк батысқа қарай бетке алған жер ретінде бейнеленген. 1971 жылы Джером А. Джонсонның Колумб шеңберінде Джозеф Коломбоны атқан оқиғасы 2019 жылғы «Ирландиялық» фильмінде көрсетілді. «The Venture Bros» телешоуының 6-маусымынан бастап, Venture отбасы Venture Compound өртеніп, Расти Венчур ағасының бизнесін мұраға алғаннан кейін Колумб шеңберіндегі көкжайға көшіп келді.