Францияның Окситания облысындағы Арье департаменті

Кіріспе

Францияның Окситаниядағы департаменті

Арьеж (а́ри́ж; ) – Францияның оңтүстік-батысындағы департамент, Окситания аймағында орналасқан. Ол Арьеж өзенінің атымен аталған және оның астанасы Фуа қаласы. Арьеж өзінің табиғи ауылдық ландшафтымен танымал, 2019 жылғы мәліметтер бойынша халық саны 153 287 адамды құрайды. INSEE коды мен пошта индексі 09, сондықтан департаменттің бейресми атауы "le zéro neuf" деп аталады. Департаменттің тұрғындары Арьежуа немесе Арьежуаз деп аталады.

География

Департамент қазіргі Окситания аймағының құрамына кіреді. Ол батыста және солтүстікте Жоғарғы Гароннамен, шығыста Аудамен, оңтүстік-шығыста Шығыс Пиренеймен шектеседі. Оңтүстікте Андорра және Испанияның Ллейда провинциясымен шекаралас. 4890 км² аумақты қамтитын департамент үш округке бөлінеді: Фуа, Памье және Сент-Жирон. Ол 13 кантоннан, 21 қауымдастықтан және 326 коммунадан тұрады. 2009 жылы Арийж-Пиреней аймақтық табиғи паркі құрылды, ол Арийж департаменті аумағының шамамен 40% құрайды.

Тарих

Арийе – француз төңкерісі кезінде 1790 жылғы 4 наурызда 1789 жылғы 22 желтоқсандағы акт бойынша құрылған бастапқы 83 департаменттің бірі. Ол Фуа (Лангедок) және Кузеран (Гасконь) округтерінен құрылды. Мемлекеттік кеңеске департаменттің атын Арийе-Пиреней деп өзгерту туралы өтініш берілді. Бұл жобаны қолдағандардың пікірінше, «Пиреней» сөзі департаменттің бүкіл Францияда өзін танытуына қолайлы жағдай жасайды. Бұл талап қабылданбады. Фуа – Арийе департаментінің әкімшілік орталығы. Бұл – төбеде орналасқан ежелгі ортағасырлық қала, басында қамал болған. Қалаға көп рет шабуыл жасалған, бірақ ешқашан басып алынбаған, соның ішінде Симон де Монфорттың да әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ол түрме ретінде де пайдаланылған, камера қабырғаларында әлі күнге дейін ағылшын әскерінен тұтқынға алынғандардың есімдерін көруге болады. Арийедегі тағы бір танымал қамал – Монтсегур, 1200 метр биіктіктегі жартасты үстінде орналасқан. Альбигендік крест жорығы және 1244 жылғы қоршау кезінде қамал көбінесе қиратылды, екі жүзден астам катарлық дін қызметкері еретиктер ретінде өртеліп өлтірілді. Келесі үш жүз жыл ішінде қала Роялистер тарапынан біртіндеп қайта жаңартылды. XVII ғасырдың басында аймақ протестанттардың католиктерге қарсы көтерілістерінен зардап шекті. 1621 жылы гугеноттар Ла-Тур-дю-Криеудағы шіркеуді қиратты. 1629 жылы Генрих Конде Памьерді шабуылдады, нәтижесінде қалада бірнеше жүз адам қаза тапты. Осы кезеңде Фуа, Тараскон-сюр-Арийе, Сен-Жирон, Савердун және Ле-Мас-д’Азилдегі аббаттықтар өртеніп, жойылды. XIX ғасыр – Арийеде су энергиясының мол болуымен қолдау көрсетілген, өнеркәсіптік өсімнің күшті кезеңі. Департамент темір кенінің қорын да пайдаланды. Темірге негізделген өнеркәсіптің дамуы осы кезеңнің ерекшелігі болды, 1817 жылы Памьерде болат өндіру зауыты құрылды. Осы уақыттан бері бұл жергілікті экономиканың басты қозғаушы күші болып табылады. Арийеде XIX ғасырда дамыған темірге негізделген өнеркәсіптің басқа да мысалдары – Монгейярдтағы балқыту пештері және Тараскон-сюр-Арийедегі домендік пештер. Департаменттің XIX ғасырдағы өнеркәсіптік дамуының қосымша бөлігі Сен-Жирондағы қағаз өнеркәсібі және Ольме аймағындағы тоқыма өнеркәсібі болды. 1829 жылы орман шаруашылығы заңдарына енгізілген өзгерістер «Қыздар соғысына» әкелді, бұл орманды пайдалану құқығынан айырылған шаруалардың көтерілісі. Олар көтеріліс кезінде әйелдер кейпіне түсіп, бүлік шығарды. Департаменттегі ерекше тарихи қызығушылық тудыратын қалалар: ірі сауда орталығы және үш шіркеуі бар Памьер; ортағасырлық Мирепои; және бұрылысқан көшелері, әдемі көріністері және ерекше шіркеуі бар төбеде орналасқан Сент-Лизер. Сен-Жирон – сенбі күні базар өткізілетін ауыл шаруашылығы орталығы.

Ariège is one of the original 83 departments created during the French Revolution on 4 March 1790 under the Act of 22 December 1789. It was created from the counties of Foix (Languedoc) and Couserans (Gascogne). A request was made to the Council of State to rename the department Ariège Pyrénées. According to the proponents of this project, the word "Pyrenees" would better position the department to promote itself throughout France. The demand was rejected. Foix is the administrative capital of the Ariège. It is an ancient medieval town with a fortress, Chateau de Foix, perched on a hill overlooking it. The fortress has been attacked many times without being captured including an attempt by Simon de Montfort. It has also been used as a prison, and the names of English prisoners of war can still be seen on the cell walls. Another famous castle in the Ariège is Montségur, located on a rocky outcrop at a height of 1200 metres. During the Albigensian Crusade and siege in 1244 the castle was largely destroyed, with more than two hundred Cathar priests burnt at the stake as heretics. The castle was gradually rebuilt by Royalists over the next three hundred years. The start of the seventeenth century saw the area ravaged by the Huguenot rebellions of Protestants against Catholics. In 1621 the Huguenot forces ruined the church at La Tour du Crieu. In 1629 Pamiers was sacked by Henry of Condé following uprisings that left several hundred dead in the city. This was also the period during which the abbeys at Foix, Tarascon sur Ariège, Saint Girons, Saverdun and Le Mas d'Azil were torched and destroyed. The nineteenth century was a time of strong industrial growth, supported in Ariège by an abundant supply of water power. The department also benefited from its significant reserves of iron ore. The growth of iron based industries was a feature of the period with the establishment, in 1817, of a steel manufacturing plant at Pamiers. This has been the principal driver of the local economy ever since. Other representative examples of the iron based industries that developed in Ariège during the nineteenth century include the forges at Montgaillard and the blast furnaces at Tarascon sur Ariège. An additional part of the department's industrial development during the nineteenth century was the paper industry at Saint Girons and the textile industry in the Pays d'Olmes. Changes in forest laws in 1829 resulted in the War of the Maidens, a revolt by peasants who resisted losing their rights to use the forests. They disguised themselves as women while performing acts of rebellion. Towns of particular historical interest in the department include Pamiers, which hosted a large commercial centre and three churches; Mirepoix, a medieval town; and Saint Lizier, which is situated on a hilltop with winding streets, fine views, and a church with cloisters that are noteworthy. Saint Girons is an agricultural centre with a Saturday market.

Арийждің әнұраны

"Ариехо о мун паис" патриоттық әнін 1 наурыз 1863 жылы Сигер аңғарындағы Гестиес қаласында туған Сабас Мори әке жазған. Ол Миглос және Варильх приходтарының пасторы болды. Бұл ән Арийж департаментінің әнұранына айналды.

Экономика

Арийж департаменті – Окситания аймағының оңтүстік-батыс бөлігінде, Од департаментіне жақын орналасқан, көпшілікке беймәлім департамент. Ол Од, Андорра, Жоғарғы Гаронна және Шығыс Пиреней департаменттерімен шекаралас. Топырағы құнарлы болғандықтан, негізгі шаруашылық саласы – ауыл шаруашылығы. Арийждің 50%-дан астамы таулы аймақтарды құрайды, оның 490,965 гектары орманмен жабылған. + Экономикалық белсенділік Экономикалық деректер Мөлшері Күні Бизнес құрылысы 814 2005 Жыл Кәсіпорындар саны 15 қараша 2006 жыл Бизнес құру деңгейі 10,4% (Арийж) 9,3% (Миди-Пиреней) 9,3% (Франция) 2003 жыл Жұмыссыздық деңгейі 10,4% (Арийж) 9,1% (Миди-Пиреней) 9% (Франция) 2006 жылдың қыркүйегі Экспорт €450 млн 2005 жыл Импорт €368 млн 2005 жыл Дереккөзі: Арийж кеңейтуі Акс аңғарларында талк кеніші ең көп таралған қызмет. Лузенак талк өңдеу зауытын аймақтағы ең ірі өндіруші – Trimouns талк кеніші (жылына 400 000 тонна) қамтамасыз етеді. Бұл сала туризммен толықтырылады. Ax 3 Domaines, Ascou Pailhères, Plateau de Beille, Le Chioula және Goulier Neige қысқы спорт курорттарында демалуға болады. Лавеланет аймағында тоқыма өнеркәсібі бұрын маңызды болған, бірақ көптеген кәсіпорындар елден және шетелден шығып кетті. Бірнеше компания Шығыс Еуропа мен Азиядағы төмен құнмен жұмыс істейтін жұмыс күшінің бәсекесіне қарсы тұруға тырысты. Жаңа шеберлер тасталған зауыттарда орналасты, мысалы, Le Grand Bison сыра зауыты, ол бірнеше жылдан бері жұмыс істеп, сыралары үшін алтын және күміс жүлделерді жеңіп алды. Памиер аймағында металлургия, авиация және химия салалары дамыған. Aubert & Duval зауытындағы металлургия, аэроғарыш және энергетика салалары үшін металл өнімдері шығарылады. Recaero және Maz'Air сияқты бірнеше компания авиациялық аутсорсингпен айналысады және ұшақ өндірушілермен серіктес. Химия саласын Alliance Maestria бояу өнеркәсібі ұсынады, ол ғимараттардан ұшақтарға дейін барлық заттарға арналған бояу шығаратын бірнеше компанияны біріктіреді. Осы салада Мазер коммунасындағы Этьен Лакруа негізінен фейерверктер мен пиротехникалық өнімдерді өндіреді. Сен-Жирон аймағында өнеркәсіп дамуы төмендеп келеді. Ол негізінен қағаз өндірісімен ұсынылған. Арийжтегі су электр станциялары Пиренейдегі өндірістің шамамен бес бөлігін құрайды. Астон гидроэлектр станциясы Пиренейдегі ең үлкен жылдық өндірістік қуатына ие (392 млн кВт/сағ). Орлу және L'Hospitalet près l'Andorre гидроэлектр станцияларымен бірге бұл үш станция департаменттегі ең үлкен қуатқа ие. Арийждегі гидроэлектр станциялары 600 000 тұрғыны бар қаланы қуатпен қамтамасыз ете алады. Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар Лакк табиғи газымен бірге өндірілген энергияны пайдаланады. Арийж сауда-өнеркәсіп палатасы Фуа қаласында орналасқан. Департаменттің экономикалық даму агенттігі ("Арийж кеңейтуі") Верниоль қаласында орналасқан. Департамент Арийжде кәсіпкерлікті қолдау үшін үш "бизнес-инкубатор" құрды.

The Ariège department is a largely unknown department which is situated next to Aude in the southwestern part of the Occitanie region. It shares its borders with Aude, Andorra, Haute Garonne and Pyrénées Orientales. It is predominantly a farming area, as the soil is rich and fertile. More than 50% of Ariège is mountainous, with 490,965 hectares being covered by forests. + Economic Activity Economic Data Value Date Business Creation 814 2005 No. of Businesses 15 Nov 2006 Rate of Business Creation 10.4% (Ariège) 9.3% (Midi Pyrénées) 9.3% (France) 2003 Unemployment Rate 10.4% (Ariège) 9.1% (Midi Pyrénées) 9% (France) Sep 2006 Exports €450m 2005 Imports €368m 2005 source : Ariège expansion

In the Ax valleys, the mining of talc is the most typical activity. The processing plant for talc at Luzenac is supplied by Carrière de talc de Trimouns, which is the largest producer in the region (400,000 tonnes per year). This industry is supplemented by tourism. Winter sports resorts are located at Ax 3 Domaines, Ascou Pailhères, Plateau de Beille, Le Chioula, and Goulier Neige. In the Lavelanet area, the textile industry used to be significant, but much of the industry has moved out of the country and offshore. A few companies have tried to persist in the face of competition from lower cost labor in Eastern Europe and Asia. New craftspeople installed themselves in the abandoned factories, like the brewery Le Grand Bison, now active for several years and counting gold and silver rewards for their beers. In the Pamiers area metallurgy, aeronautics, and chemistry are the main industries. Metallurgy, at the Aubert & Duval factory, produces forgings for the aerospace and energy industries. Several companies are in the aeronautics outsourcing industry, such as Recaero and Maz'Air, partners with aircraft manufacturers. Chemistry is represented by the paint industry with the Alliance Maestria, which includes several companies making paint for anything from buildings to aircraft. In the same sector, Etienne Lacroix in the commune of Mazères, mainly manufactures fireworks and pyrotechnics. For the Saint Girons area, industry is in decline. It is represented mainly by the production of paper. Hydroelectric production from Ariège is about one fifth of Pyrenean production. The hydroelectric plant at Aston has the largest annual production capacity in the Pyrenees (392 million kWh). With Orlu and L'Hospitalet près l'Andorre, these three plants have the largest capacity in the department. The hydroelectric developments in Ariège can support a city of 600,000 inhabitants. Large industrial plants use the energy produced together with the natural gas from Lacq. The Ariège Chamber of Commerce and Industry is situated at Foix. The department's Economic Development Agency ("Ariège Expansion") is at Verniolle. The department has established three 'business incubators' to support enterprise in Ariège.

Көлік

Арийе департаменті көбінесе таулы және ауылдық жерлерді қамтиды, ол негізгі аңғарлар мен жағалауларды байланыстыратын маңызды көлік бағыттарынан шалқары орналасқан. Темір жол 1861 жылы Тулуза – Пучсерда бағытымен келді, және бүгінгі күнге дейін ашық болып табылатын жалғыз желі осы бағыт. TER Occitanie аймақтық пойыздарынан өзге, бұл бағытқа Париж Остерлицтен халықаралық пойыздар да қызмет көрсетеді. 2002 жылдан бері Арийе A66 тас жолы арқылы ұлттық тас жол желісіне қосылды, ол Вильфранш-де-Лорагейде A61 тас жолымен бірігіп, Памьеден оңтүстікке қарай NR20 ұлттық тас жолымен екі қатарлы жол ретінде Тараскон-сюр-Арийеге дейін жалғасады.

Мәдениет

Бұл аймақ бастапқыда Аквитанияның бір бөлігі болған және гаскон мәдениетінің және гаскон тілінің көптеген ерекшеліктерін сақтап қалған.

Гастрономия

Ариеждің гастрономиясы Пиреней аймағының тағамдарына, атап айтқанда таулы өңірден келген ірімшік пен шаруашылық өнімдеріне негізделген. Азинат – Ариеждің жергілікті және ерекше тағамы. Бұл департамент сонымен қатар органикалық егіншілік саласында да жетілген.

Театр

МиМа – Мирепоиста әр жазда өткізілетін марионетка өнерінің халықаралық фестивалі. Әр жыл сайын фестивальдің басты тақырыбы белгіленеді. Фестиваль бағдарламасында объект театры, қолғап қуыршақтар, ішек қуыршақтар және басының артына тіркелген тұтқасы бар марионеткалар сияқты әртүрлі техникалар ұсынылады.

Өнер

Жозеф Берге (1878–1956), Сен-Жирон қаласында туған суретші. Рене Гастон Лагор (1913–2004) – Кусеранда шеберханасы болған және Сейде тұрған суретші. Пьер Дабоваль (1918–2015) – суретші. Ол 1998 жылдан өмірінің соңына дейін Мирепоиста тұрды. Мади де Ла Жиродьер (1922–2018) – Лавеланетте туған суретші. Роджер Батай (1926–1962), Фуа қаласында туған суретші. Кристиан д’Оргей (1927–2019), сюрреалистік суретші, Фуада дүниеге келді.

Ғылым

Реймонд Августин Майлхат (1862–1923) Сауратта дүниеге келген, телескоптар мен дәл оптикалық құралдар өндірушісі болған.