Кіріспе

Людвиг ван Бетховеннің скрипка мен фортепианоға арналған шығармасы – скрипкалық соната № 9, А мажор, Op. 47. Людвиг ван Бетховеннің 1803 жылы жазған фортепиано мен скрипкаға арналған бұл сонатасы, техникалық қиындығымен, ерекше ұзындығымен (шамамен 40 минут) және эмоционалдық тереңдігімен ерекшеленеді. Ол Кройцер сонатасы (Kreutzer Sonate) деп кеңінен танымал, өйткені ол скрипкашы Родольф Кройцерге арналған, бірақ ол шығарманы ұнатпай, орындаудан бас тартқан.

Құрамы

Композитордың 1803 жылғы эскиз кітабында бұл шығарма "Соната для фортепиано және міндетті бір скрипка, концерт сияқты өте концертантты стильде" ("Пиано және бір скрипка үшін соната, концерттей өте концертантты стильде") деп аталған. Шығарманың соңғы бөлімі бастапқыда Бетховеннің скрипка мен фортепианоға арналған бұрынғы сонатасының бір бөлігі болған, атап айтқанда, Соната №6, Op. 30, №1, А мажорда. Бетховен шығармаға тональность белгісін қоймаған. Бұл шығарма көбінесе А мажорда деп аталғанымен, австриялық композитор және музыка теоретигі Герхард Презент негізгі тональностьтың шын мәнінде А минорында екенін көрсететін мақалалар жариялаған.

Премьера және арнау

Соната бастапқыда скрипкашы Джордж Бриджтауэрге (1778–1860) «Sonata mulattica composta per il mulatto Brischdauer [Bridgetower], gran pazzo e compositore mulattico» («Мулат Бриджтауэрге арналған мулат сонатасы, ұлы ессіз мулат композитор») деп арналды. Аяқталғаннан кейін көп ұзамай, бұл шығарманы Бриджтауэр мен Бетховен 1803 жылғы 24 мамырда Аугартен театрында сағат 8:00-де басталган концертте тұсаукесер етті. Бриджтауэр нотадан оқып орындады; ол бұрын бұл шығарманы көрген емес, тіпті репетицияға да уақыт болмады. Тұсаукесерден кейін Бетховен мен Бриджтауэр араздасып қалды: екеуі ішіп отырғанда, Бриджтауэр Бетховеннің қатты құрмет тұтқан әйелдің ар-ұятын жерден сынай бастады. Ашуға мініп, Бетховен шығарманың арнауын алып тастап, оны сол кездегі ең шебер скрипкашы деп есептелген Родольф Кройцерге арнады.

Қабылдау

1803 жылы сәтті премьерадан кейін, шығарма 1805 жылы Бетховеннің Op. 47 ретінде жарияланды және Рудольф Кройцерге қайта арналды, осы арқада композицияға есім қойылды. Кройцер бұл шығарманы ешқашан орындаған жоқ, оны "өте түсініксіз" деп есептеді. Бетховеннің музыкасын ол әсіресе ұнатпады, және олар бір рет қысқа ғана кездесті. Лев Толстойдың "Кройцер сонатасы" повесі 1889 жылы жарық көрді, ол Бетховеннің композициясына сілтеме жасайды. Бұл повесть түрлі сахналық және кино қойылымдарында қойылды, соның арқасында Бетховеннің шығармасы көпшілікке кеңінен танылды. Рита Доувтың 2009 жылғы "Мулаттика сонатасы" поэзияда сонатаның алғашқы арналушысы Бриджит Тауэрдің өмірін жаңартып бейнеледі, осылайша композитор мен оны бірінші орындаған скрипкашыны байланыстырған соната туралы жазды.

Фильмдегі сілтеме

Бернард Роуздың Бетховеннің өмірін баяндаған "Өлсіз сүйікті" атты автобиографиялық фильмінде Бетховен (Гарри Олдман сомдаған) Антон Шиндлерге (Жерун Краббе) бірінші бөлімнің "Адажио Престо" туған себебін айтады. Шиндлер Джордж Бриджетуэр мен Игнац Шуппанзигтің премьераға дейінгі репетициясын тыңдап отырғанда, Бетховен музыканың өзіне қандай мағына беретінін түсіндіреді, бұл да өз кезегінде "өлсіз сүйіктінің" кім екенін анықтауға әсер етеді.

"Енді, мен бұл музыканы жазғанда не ойладым? Бір адам сүйіктісіне жетіп алуға тырысып жатыр. Оның ат жабдығы жаңбырда бұзылып, дөңгелегі лайға батып кеткен. Ол тек белгілі бір уақытқа дейін күте алады. Міне, осы – оның алаңдауының дыбысы."