Кіріспе

Солтүстік Маньчжурияда тұратын репатрианттарды кең ауқымды қуғын-сүргінге салу туралы НКВД № 00593 бұйрығы, сондай-ақ НКВД Харбин тұрғындары туралы бұйрық (приказ НКВД о харбинцах, ("Харбинский приказ") 1937 жылдың 20 қыркүйегінде Николай Ежовтың қол қойған бұйрық, 1935 жылдан кейін Харбинде тұрып, Кеңес Одағына қайта көшіп келген Қытайдың Солтүстік-Шығыс темір жолының (КВЖД) бұрынғы орыс қызметкерлерін (Харбин орыстары) қамау және қудалау мәселелерін реттеді. КВЖД 1935 жылы Жапонияның марионеттік Маньчжоу мемлекетіне сатылғаннан кейін бұл шаралар қабылданды.

Өмірбаян

Қытай шығыс темір жолы 1897–1903 жылдары салынды. Орыс-жапон соғысынан кейін теміржолдың оңтүстік бөлігі Жапонияға өткізілді, ол бұрынғы ресейлік бөлігінен Оңтүстік Маньчжурия темір жолын құрды. 1920 жылдары Маньчжурияда шамамен 120 000 орыс азаматы тұрды. Харбин халқының 64,5% құраған 43 500 адам орыс болды. Ресейдегі Азамат соғысында большевиктер жеңіске жеткеннен кейін экономикалық жағдай нашарлап, жұмыссыздық өскендіктен, орыс халқының саны азайа бастады. 1930 жылдары Солтүстік Маньчжуриядан Кеңес Одағына көшіп кету көбейді, себебі Кеңес үкіметі темір жолды Маньчжукоға сатты. 1935 жылы ғана Маньчжуриядан Кеңес Одағына 19 570 адам көшіп кетті.

No 00593 бұйрығы

1935 жылы НКВД Харбиннен оралғандарды белсенді түрде қуғындауды бастады. Ежовтың Харбин тұрғындарын қамау және ату туралы бұйрығында 25 мың тіркелген "Харбин тұрғынының" көп бөлігі бұрынғы Ақ гвардияшылар, "эмигранттық тыңшылық фашистік ұйымдар", бұрынғы полиция қызметкерлері және т.б. болғандығы, сондай-ақ Жапон құпия қызметіне жұмыс істегендері айтылды. 13 алдын ала белгіленген санатқа жататын барлық Харбин тұрғындарын қамауға алуға (1 қазан 1937 жылдан 25 желтоқсан 1937 жылға дейін) бұйрық берілді. Тізімдегі ешбір санатқа жатпағандар көлік және өнеркәсіп салаларындағы барлық қызметтен дереу шеттетілуге тиіс болды. Кеңес құпия қызметі Воронеж облысына жақында оралған Харбин эмигранттарын тексеру жүргізді. Тексерілген 2500 адамның ішінде 248-і Ақ әскердің немесе құпия қызметтердің бұрынғы мүшелері, ал 108-і шетелдегі саяси ұйымдардың мүшелері болып шықты.

Іске асыру

Операция 25 желтоқсан мерзімінен кейін аяқталды. "Мемориал" жинаған мәліметтерге сәйкес, 48 133 харбиниттік тұрғын қуғынға ұшырады, олардың 30 992-сі атып өлтірілді. №00593 бұйрық тұтқынға алынғандардың отбасы мүшелерін "Отанға қиянат жасағандардың" отбасы мүшелері туралы №00486 НКВД бұйрығына сәйкес қарауды тапсырды.