Құдайға тілек тілеу рәсімі және діни шерулердегі дұғалар
Litany
Құдайға жалынудың христиан және еврей діндеріндегі дәстүрлі түрі – литания. Қызметтерде, шерулерде қолданылады, тілектерден тұрады. Тарихы көне Грекияға дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қызметтер мен шерулерде қолданылатын дұға түрі. Литания – христиан және кейбір еврей ғибадаттарында, қызметтер мен процессияларда қолданылатын, бірнеше тілектерден тұратын дұға нысаны. Бұл сөз латын тіліндегі litania сөзі арқылы ежегі грек тіліндегі λιτανεία (litaneía) сөзінен келген, ал ол сөз өз кезегінде λιτή (litḗ) сөзінен шыққан, яғни "тілеу, жалбарыну" деген мағынаны білдіреді.
Form of prayer used in services and processions. litanies used in the [[Eastern Orthodox Church
Litany, in Christian worship and some forms of Jewish worship, is a form of prayer used in services and processions, and consisting of a number of petitions. The word comes through Latin litania from Ancient Greek λιτανεία (litaneía), which in turn comes from λιτή (litḗ), meaning "prayer, supplication".
Батыс христиандығы
Бұл дұғаның үлгісі 136-шы Забурда келтірілген: «Жаратқан Иеге мадақ айтыңыздар, өйткені Ол жақсы, Оның мейірімі мәңгілік! Құдайлардың Құдайына мадақ! Иелердің Иесіне мадақ! Өйткені Ол ғана ұлы кереметтер жасайды. Ол аспандарды жаратты», – деген сөздермен аяқталады. Иосиф Андреас Юнгманн Кирие дұғасының Римдік әдеттегі дұға ретінде, кейбір Шығыс шіркеулеріндегідей, әдеттегі дұғаның басындағы литанияның қалдығы ретінде қарастырылатынын түсіндіреді. Бесінші ғасырда христиандық құлшылық кеңінен таралды және процессиялар жиі өткізілді. Бұл процессиялар «литания» деп аталды, олардың ішінде суреттер және басқа да діни белгілер көтерілді. Римде Папа мен халық әр күні, әсіресе Ұлы ораза кезінде, қасиетті сырларды тойлау үшін әртүрлі шіркеулерге процессиямен баратын. Осылайша римдік «Станциялар» пайда болды, ал 25 сәуірде «Литания Майор», «Ұлы Рогация» өтті. «Рогация» сөзі латын тіліндегі *rogare* етістігінен шыққан, яғни «тілеу» дегенді білдіреді, бұл Алланың ашуын басу және апаттардан қорғау үшін жалбарынуды көрсетеді. 590 жылы Тибрдің тасып кетуінен туған эпидемия Римді қиратып жатқанда, Ұлы Григорий литанияға бұйрық берді; алдыңғы күні ол халықты ыстық дұға етуге шақырды және процессияда сақталуы тиіс ретті ұйымдастырды, оның барысында Әулиелердің литаниясы оқылды. «Кіші Литания», сондай-ақ Кіші Рогациялар немесе «Галликана» деп те аталады, Көкке көтерілуге дейінгі Рогация күндері Виенн епископы Сент Мамерт бұл күндерді жер сілкіністері мен басқа да апаттардың салдарынан енгізді (477 жыл). Ол 511 жылы Орлеан соборында бүкіл франк Галлиясы үшін міндетті деп белгіленді. Рим үшін бұл туралы 799 жылы III Лео бұйырды. Амброзиандық дәстүр бойынша бұл литания Көкке көтерілгеннен кейінгі дүйсенбі, сейсенбі және сәрсенбі күндері оқылды. Испанияда осындай литания Елуінші күнінен кейін бейсенбіден сенбіге дейін оқылады. Англияда Рогация күндерінің литаниясы ерте заманнан бері белгілі болған. Германияда бұл туралы 813 жылы Майнц синоды бұйырды. Литанияның процессияларда қолданылуының арқасында оның көптеген түрлері пайда болды, әсіресе орта ғасырларда. Әке, Ұл, Киелі Рух, Қасиетті Қан, Қасиетті Мария, Таза ұғым, әр түрлі елдерде құрметтелетін әулиелердің әрқайсысы, Тазалау орнындағы жандар үшін және т.б. құрметіне литаниялар жасалды. 1601 жылы Барониус шамамен сексен түрлі литания қолданыста болғанын жазды. Тәуекелдерді болдырмау үшін VIII Климент Папасы 1601 жылдың 6 қыркүйегінде жарлық шығарып, литургиялық кітаптардағы және Лоретодағы әулиелердің литаниясынан басқа литаниялардың жариялануын тыйым салды.
This form of prayer finds its model in Psalm 136: "Praise the Lord, for he is good: for his mercy endures for ever. Praise ye the God of gods . the Lord of lords . Who alone doth great wonders . Who made the heavens", etc., with the concluding words in each verse, "for his mercy endures for ever." Josef Andreas Jungmann explains how the Kyrie in the Roman Mass is best seen as a vestige of a litany at the beginning of the Mass, like that of some Eastern churches. Public Christian devotions became common by the fifth century and processions were frequently held. These processions were called "litanies", and in them pictures and other religious emblems were carried. In Rome, pope and people would go in procession each day, especially in Lent, to a different church, to celebrate the Sacred Mysteries. Thus originated the Roman "Stations", and what was called the "Litania Maior", "Major Rogation", was held on 25 April. The word rogation comes from the Latin verb rogare, meaning "to ask", which reflects the beseeching of God for the appeasement of his anger and for protection from calamities. In 590, when an epidemic caused by an overflow of the Tiber was ravaging Rome, Gregory the Great commanded a litany; on the preceding day he exhorted the people to fervent prayer, and arranged the order to be observed in the procession, during which the Litany of the Saints was prayed. The "Litania Minor", also called Minor Rogations or "Gallicana", the Rogation Days before Ascension, was introduced (477) by St. Mamertus, Bishop of Vienne, on account of the earthquakes and other calamities then prevalent. It was prescribed for the whole of Frankish Gaul, in 511, by the First Council of Orléans. For Rome it was ordered by Leo III, in 799. In the Ambrosian Rite this litany was celebrated on Monday, Tuesday, and Wednesday after Ascension. In Spain, a similar litany is prayed from Thursday to Saturday after Pentecost. In England the Litany of Rogation Days was known in the earliest periods. In Germany it was ordered by a Synod of Mainz in 813. Because the Mass Litany became popular through its use in processions, numberless varieties were soon made, especially in the Middle Ages. Litanies appeared in honour of God the Father, of God the Son, of God the Holy Spirit, of the Precious Blood, of the Blessed Virgin, of the Immaculate Conception, of each of the saints honoured in different countries, for the souls in Purgatory, etc. In 1601 Baronius wrote that about eighty forms were in circulation. To prevent abuse, Pope Clement VIII, by decree of 6 September 1601, forbade the publication of any litany, except that of the saints as found in the liturgical books and that of Loreto.
Англикан литаниялары
Англикан қауымының 1662 жылғы "Ортақ дұғалар кітабында" да литания бар. Бұл Томас Кранмердің 1544 жылғы түпнұсқа ағылшын тіліндегі "Нұсқау және Литания" қызметімен көп жағынан бірдей. Кранмер әртүрлі көздерден, бастысы Сарум ритуалынан алынған екі ортағасырлық литаниядан, сондай-ақ Мартин Лютердің неміс литаниясынан материалдар алды. Ол бастапқыда Киелілер мен Қасиетті Марияны шақыруды қысқа түрінде сақтап қалды, бірақ олар 1549 жылы алынып тасталды, ал 1559 жылы антипаптық бап жойылды. Көп ұзамай процессиялық элемент жойылып, қызмет шіркеуде тізе бүгіп оқылатын немесе ән айтылатын болды. "Кіші литания" термині кейде таңғы және кешкі дұғаларда Пауылдың Иман Жарлысынан кейін келетін аяттар мен жауаптарға, Иеміздің дұғасымен бірге қатысты қолданылады. "Бақытты Евхаристияның литаниясы" және "Тәубелілік литаниясы" сияқты бірнеше басқа литаниялар жеке құлшылық үшін бекітілген.
The Anglican Communion also has a Litany in the 1662 Book of Common Prayer. This is substantially the same as Thomas Cranmer's original English vernacular service from 1544, Exhortation and Litany. Cranmer drew on a variety of sources, chiefly two medieval litanies from the Sarum rite, but also the German Litany of Martin Luther. He originally retained the invocation of the Saints and the Blessed Virgin Mary in very shortened form, but these were omitted in 1549, An anti papal clause was omitted in 1559. The processional aspect was soon eliminated and the service said or sung kneeling in the church. The term "the Lesser Litany" is sometimes used to refer to the versicles and responses, with the Lord's Prayer, that follow the Apostles' Creed at Morning Prayer (or Matins) and Evening Prayer (or Evensong). Several others, including The Litany of the Blessed Sacrament and The Litany of the Passion, are approved for private devotion .
Лютерандық литаниялар
Лүтеран шіркеуі тарихи литанияның көп бөлігін сақтап қалды. Лютер оны ең ұлы христиан дұғаларының бірі деп бағалады. 1528/29 жылдары Вена қақпаларында түрік әскері тұрғанда, Лютер пасторларды өз христиан халқын тәубеге шақырып, дұға етуге үндеді. Ол жексенбілік құлшылықта немесе кешкі құлшылықта литанияны пайдалануды ұсынды. 1529 жылы ол дәстүрлі Әулиелер литаниясын өзгертіп (көбінесе әулиелерге дұға етуді және папаға дұға етуді алып тастап), Виттенбергте латын және неміс тілдерінде литанияны қолдана бастады. Томас Кранмер Льютердің жаңартылған литаниясын «Ортақ дұғалар кітабындағы» литанияны дайындау үшін басты дереккөздердің бірі ретінде пайдаланды. Бүгінде литанияның бір түрі әлемдегі түрлі лютеран шіркеулерінде қолданылып келеді.
Much of the historic Litany was retained by the Lutheran Church. Luther hailed it as one of the greatest Christian prayers ever. When faced with the Turkish armies at the gates of Vienna in 1528/29, Luther exhorted pastors to call their Christian people to repentance and prayer. He recommended the use of the Litany during the Sunday mass or Vespers. In 1529, he, after modifying the traditional Litany of the Saints (mostly by removing the invocation of saints and prayers for the pope), began using the Litany at Wittenberg in Latin and German. Thomas Cranmer used Luther's revised Litany as one of his main sources in the preparation of the Litany in the Book of Common Prayer. Today, a form of the Litany continues to be used in the various Lutheran Churches around the world.