Кіріспе

Археологиялық жалғандық
Льюис Теобальдтың 1708 жылғы «Персиялық ханшайым немесе парсы мумиясы» пьесасы – 2000 жылдың қазан айында Пәкістанның Белуджистан аймағында табылған, парсы ханшайымының мумиясы деп айтылған. Көптеген назардан және қосымша зерттеулерден кейін, мумия археологиялық жалған екені және, мүмкін, кісі өлтіру құрбаны болғаны анықталды.

Ашылу

Мумия 2000 жылдың 19 қазанында табылған. Қастандық қылмысқа қатысты тергеу жүргізіліп жатқанда, Пәкістан билігі Әли Акбар жазған, мумияны сатуға арналған видеотаспаға хабардар болды. Полиция сұраққа алғанда, Акбар мумияның қайда екенін айтты: Ауғанстан шекарасына жақын, Балучистанның Харан қаласындағы тайпа басшысы Вали Мохаммед Рикидің үйінде. Рики мумияны ирандық Шариф Шах Бахиден алғанын мәлімдеді, ол оны Кветта маңындағы жер сілкінісінен кейін тапқанын айтты. Мумия қара нарықта 600 миллион рупияға, шамамен 11 миллион долларға сатылымға қойылған. Рики мен Акбар елдің Ежелгі заттар заңын бұзды деген айып тағылды, бұл қылмыс үшін ең көп дегенде он жылға бас бостандығынан айыру жазасы көзделген.

Қате анықтауы

26 қазанда өткен баспасөз конференциясында Пәкістанның Құайд-е-Азам университетінің археологы Ахмад Хасан Дани мумияның шамамен б.з.д. 600 жылға жататын ханшайым екенін хабарлады. Мумия ежелгі египеттік стильде оралған және тас саркофагтың ішінде клинопись жазулары бар алтынмен қапталған ағаш табытқа қойылған. Табытқа үлкен Фаравахар бейнесі ойылып салынған. Мумия балауыз бен балдың қабатының үстіне жатқан, тас тақтамен жабылған және маңдайында алтын тәж болған. Хасан Дани оның парсы ханзадасына үйленген египеттік ханшайым немесе Ахеменид патшасы Ұлы Кирдің қызы болуы мүмкін деген болжам жасады. Алайда, мумиялау негізінен египеттік практика болғандықтан, олар бұрын Персияда мумия тапқан емес. Бұл жақында қайтыс болған адамның белгісі, ал дене астындағы кілем шамамен бес жыл бұрын жасалған. Тергеу барысында Иран мен Талибан талаптарын қайталады. Талибандар мумияны Ауғанстаннан шығарған контрабандистерді ұстағанын мәлімдеді. Көкірекшедегі жазулар дұрыс грамматикалық парсы тілінде емес еді. Кейіннен үдетілген массалық спектрометриялық талдау мумияның заманауи жалған екенін растады. Оның тістері өлгеннен кейін алынған, ал жамбас буыны, ішкі ағзалары мен омыртқа зақымдалған, содан кейін дене ұнтақпен толтырылған. Полиция мүмкін болған адам өлтіруді тергеп, Белуджистанда бірнеше күдіктіні қамауға алды.

Қазіргі заманғы өнердегі бейнелеулер

Персиялық ханшайым – суретші Хили Гринфелдтің 2016 жылғы тамызда Иерусалимде ұсынған көрмесі. Көрме ұлттық мұражайда алтын жалатылған табыт ішінде көрсетілген ханшайым статусынан бір сәтте қатыгездікпен өлтірілген, баршасының қызығушылығын жоғалтқан беймәлім әйелге арналған құрмет ретінде қызмет етеді. Археологиялық нысанды қабылдаудың күрт өзгеруі – құрметті ханшайымнан өлтірілген әйелге дейін – Гринфелдті қызықтырады. Гринфелд жалған жасаушылар қолданған белгілер мен символдарды, мысалы, оюлы розеткалар, Кипарис алтыны, Ахура Мазда иконасы, Алтын тәж сияқтыларын алды. Ол осы символдарды жасанды шөпке бояп, лирикалық абстрактілі суреттер, парсы кілемдері және граффити кескіндемелерінің қоспасын жасады. Қабырғада және еденде көрсетілген жұмыстар граффити сияқты көрінеді, содан кейін кілемдей болып шығады, бірақ екі жағдайда да олар түпнұсқаның синтетикалық имитациясы.