Кіріспе

Теодор Филипп Тойнби (25 маусым 1916 – 15 маусым 1981) – британдық жазушы және коммунист. Ол тәжірибелік романдар мен ерекше өлеңмен жазылған романдарды жазды, соның ішінде бірнеше томдық «Pantaloon» атты эпос бар, оның тек бір бөлігі ғана жарияланды. Ол сонымен қатар 1930 жылдар туралы естеліктер, рецензиялар мен әдеби сын-ескертпелер жазды, соңғылары негізінен «The Observer» газетінде жұмыс істеген кезінде жарық көрді.

Өмір

Ол Оксфордта дүниеге келген; әкесі тарихшы Арнольд Ж. Тойнби, ал анасы Розалинд Мюррей болған. Ол Регби мектебінде білім алған, онда мемлекеттік мектеп жүйесіне наразылық білдіріп, бүлікшіл болып өскен. Кейіннен досы болған Эсмонд Ромиллидің мысалына еліктеп, қашып кетіп, жақын арада оралып, мектептен қуылған. Кейін ол Ромилли мен Джаспер Ридлидің (1913–1944) естеліктерін жазды, оның атауы – «Алыс достар». Ромилли арқылы Тойнби Джессика Митфордпен танысты, ол Эсмонд Екінші дүниежүзілік соғыста қаза болғаннан кейін жақын досы болды. Ол сондай-ақ кітап дүкенінің иесі, жас радикалдарды қолдаушы Дэвид Арчердің ықпалында болды, оны Дэвид Гаскойн арқылы таныстырған. 1930 жылдардың аяғында Оксфордтағы Крайст колледжінде ол Оксфорд одағының алғашқы коммунистік президенті болды, коммунизмнің ең жоғалғы табысы мен әлеуметтік қабылдану кезеңінде. 1936 жылдың соңында, испандық Азамат соғысының басында ол студенттік делегация құрамында Испанияға барды. Фашистік митингте Мослидің қара көйлектілерінен ұрып-соққан деген қауесет болды. 1938–1939 жылдары ол «Бирмингем Таун Крайер» газетін басқарды. Ол екі рет үйленді: 1939 жылы подполковник Джордж Пауэллдің қызы Энн Пауэллге, ал 1950 жылы Салли Смитқа. 1940 жылдардың басында Филип пен Энн Лондонның Фицровиясында богемиялық өмір сүрді, Филип көп ішімдік ішкен. Сол кезде олар Люциан Фрейд, Дональд Маклин, Роберт Ки, Генриетта Мораес және Дэвид Теннанттың Соходағы «Гаргуйл» клубынан басқалармен танысқан. Кейіннен Тойнби Бенедикт Николсонмен бірге «Сәрсенбі клубында» кездесетін, ол жазушылар, суретшілер мен журналистерден құралған. 1945 жылы олар жаңа өмір бастау үшін Уайт аралына көшіп кетті. Олардың екі баласы болды, екіншісі Мэри Луиза, журналист Поли Тойнби ретінде танымал. Энн кейіннен 1950 жылы Филиптен ажырасқаннан кейін Ричард Вуллхаймге тұрмысқа шықты. «The Observer» газетінің шетелдік тілшісі ретінде Филип Тель-Авивке сапар шегіп, сол жердегі Америка елшілігінің хатшысы Саллимен танысты. 1950 жылдары ол «The Observer» газетінде жұмыс істеуді жалғастырды және британдық өмірдегі ең белгілі зиялы тұлғалардың бірі болды (мысалы, АҚШ-тағы Эдмунд Уилсонмен салыстыруға болады). 1961 жылы «The Observer» газетіне жазған мақаласында ол Дж. Р. Р. Толкиннің «Сақиналардың иесі» кітабының маңыздылығын жоққа шығарды, оның Америкада басылып шығуы мен содан кейінгі мәдени құбылысқа дейін: «Профессор Толкиннің хоббит фантазиялары көптеген көрнекті әдебиетшілердің өте маңызды деп санаған уақыты болды. Оден мырза тіпті бұл кітаптар «Соғыс және бейбітшілік» сияқты жақсы деп мәлімдеген; Эдвин Мьюр және басқалар бірдей құлшыныспен болды. Мен бір немесе басқа жағы ақылсыздыққа ұшыраған болуы керек деп ойладым, өйткені маған осы кітаптар жайсыз, нашар жазылған, қиялдаушылық және балалық болып көрінді. Бұл мені қуантты, өйткені оның жалынды жақтастарының көпшілігі профессор Толкиннің үлесін сатты, ал бүгін бұл кітаптар ұмытылып кетті». 1970 жылдардың басында Тойнби жеке дағдарысқа ұшырап, баяу терең депрессияға түсті. Ол экологиялық мәселелерге қызығушылығы арта түсті, бұл оның идеологиялық мінезімен бірге өзін-өзі қамтамасыз ететін шаруашылық қауымдастығын құру туралы даулы шешім қабылдауға әкелді. Оның отбасы мен достары бұл шешімді ақылға сыймайтын деп санайды, өйткені олар оның жеке өмірін және әдеттегі сүйіспеншілікке толы табиғатын ескерді. Тойнби, Салли және олардың кіші қызы жақын маңдағы үлкен коттеджге көшіп кеткенде, қауым тез арада коммунаға айналды. Дегенмен, Тойнби мен Салли коммунадағылармен көп байланыста болды, ал екеуінің де белсенді алкоголизмімен бірге бұл олардың некелерінде жиі шиеленіс тудырды. Тойнбидің депрессиясы кейде оны қозғалмайтын етіп, күнделікті өмір мен жұмысынан ләззат алуға кедергі келтірді, ал оның кітап сын-қағаздарының тұрақтылығы кейде үзілді, өйткені ол депрессиямен күресті және ол үшін емделуді талап етті. Ақыры ол емдеуге рұқсат алды, оны 1977 жылдың жазында Бристольде алды. ЭКТ-дан кейінгі екі кітап Тойнби редакциялап, жариялауға жіберуге шешім қабылдаған журнал жазбаларынан тұрады. Бұл шығармалар оның рухани мағынаны іздеуіне байланысты болды. Бұл оның ең ауыр күйзелістің терең қайғысына қандай да бір мақсат табуға деген тілегінен туындады деуге болады. Ол ішімдікті тоқтатуға қатты шақырылды, кейде ол қысқа мерзімге ішімдік ішпейді. Алайда ол ұзақ уақыт бойы асығып, бұдан да сәттілік тілемеді. Ол өзін-өзі ұстауға қабілетті, бірақ мақсатына жету үшін оған қатты ынта мен бір жақтылық қажет болды. Екі журнал кітабының атауы «Сапардың бір бөлігі» (1977–1979 жылдар) және «Сапардың соңы» (1979–1981 жылдар) болды. Олар көбінесе жақсы қабылданып, көптеген оқырмандар үшін оның ең жақсы жазу стилі осы беттердегі қарапайым төмендік пен көңілді өзіндік сынымен жарқырады. Ол Глостерширдегі Сент-Бриавелс үйінде қайтыс болды, оның барлық отбасы мүшелерінің (онда бес баласы болған) көбі жанында болды.