Кіріспе

Деривативтік қаржы құралы

Қаржы саласында валюталық опцион (көбінесе FX опциясы немесе валюталық опцион деп қысқартылады) – бұл белгілі бір күні бір валютадағы ақшаны екінші валютаға алдын ала келісілген бағам бойынша айырбастау құқығын беретін, бірақ міндетті емес туынды қаржы құралы. Валюталық деривативтерді қараңыз. Валюталық опциондар нарығы – кез келген опцион түрі үшін ең терең, ең ірі және ең ликвидті нарық. Сауданың көп бөлігі биржадан тыс (OTC) жүзеге асырылады және аз реттеледі, бірақ бір бөлігі Халықаралық бағалы қағаздар биржасы, Филадельфия қор биржасы немесе Чикаго тауар биржасы сияқты биржаларда фьючерстік келісімдерге жасалған опциялар үшін сатылады. 2005 жылы Халықаралық есептесулер банкі биржада сауда-саттыққа шығарылған валюталық опциялардың әлемдік нарығын шамамен 158,3 триллион долларға бағалады.

Шарттары

Сатып алу опциясы – активті белгіленген күні және бағамен сатып алу құқығы. Сату опциясы – белгілі бір күні және баға бойынша активті сату құқығы. Валюталық опция – белгілі бір валютадағы ақшаны сату және басқа валютадағы ақшаны белгіленген күні және бағам бойынша сатып алу құқығы. Орындау бағасы – инвестор опцияны жүзеге асыра алатын актив бағасы. Ағымдағы баға – сауда жасалған кездегі активтің бағасы. Форвардтық баға – болашақта жеткізілетін активтің бағасы. Номиналдық сома – опция инвесторға сатуға немесе сатып алуға мүмкіндік беретін әрбір валютаның сомасы. Номиналдық сомалардың арақатынасы – орындау бағасы, ағымдағы немесе форвардтық баға емес. Бағалау валютасы – активтің бағалануын жүзеге асыратын валюта. Сызықты емес төлем – қарапайым FX опциясының төлемі негізгі валютада сызықтық, төлемді белгілі бір бағалау валютасында көрсету. Бағалау валютасын өзгерту – FX опциясының болжамды құбылмалылығы сатып алушының бағалау валютасына байланысты, себебі бұл сызықты емес. Ақшада – сату опциясы үшін, бұл ағымдағы баға орындау бағасынан төмен болғанда, оны жүзеге асырса пайда әкеледі; ал сатып алу опциясы үшін жағдай керісінше болады.

Сауда-саттық

Валюталық опциялар мен дәстүрлі опциялар арасындағы айырмашылық соңғы жағдайда сауда ақша сомасын беру және тауар, акция немесе басқа ақша емес активтерді сатып алу немесе сату құқығын алу болып табылады. FX опцияларында, қарастырылып отырған актив басқа валютада белгіленген ақша болып табылады. Мысалы, мұнайға сатып алу опциясы инвесторға мұнайды белгілі бір баға мен күні сатып алуға мүмкіндік береді. Сауданың екінші жағындағы инвестор, тиісінше, валютаға сату опциясын сатады. Қалдық тәуекелді жою үшін трейдерлер жергілікті валюталық емес, шетелдік валюталық сомаларын сәйкес келтіреді, әйтпесе алынған және жеткізілген шетелдік валюталар өтелмейді. FX опционы жағдайында, мысалы, GBPUSD опциясы USD-ді сандық бірлік ретінде пайдаланып, GBPUSD бойынша сызықтық USD құнын береді (2.0000-ден 1.9000-ге өзгеру пайда әкеледі), бірақ GBP құны сызықтық емес. Керісінше, USDGBP бағамы бойынша GBP құны сызықтық, ал USD құны сызықтық емес. Бұл бағамды кері аударудың нәтижесінен туындайды, ол сызықтық емес.

Тәуекелдерді басқару

Баға белгілеудің бұрынғы үлгісі Biger және Hull, Financial Management журналында 1983 жылдың көктемінде жарияланған. Бұл модель Гарман мен Колхаген моделінен бұрын пайда болған. Опциялардың тәуекелге ұшырауын немесе «гректерді» (мысалы, Ванна-Волга әдісі сияқты) есептеу үшін көптеген техникалар қолданылады. Әрбір модельдің беретін опция бағалары сәйкес келсе де (Garman–Kohlhagen моделімен), спот бағасының өзгеруі, құбылмалылық беті және пайыздық мөлшерлеме қисықтарының қасиеттері туралы жасалған болжамдарға байланысты тәуекел көрсеткіштері айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Гарман–Колхагеннен кейін ең көп қолданылатын модельдер SABR және жергілікті құбылмалылық болып табылады, бірақ қарсы тараппен тәуекел көрсеткіштерін келісіп алғанда (мысалы, дельтаны алмасу үшін немесе 25 дельта опциясының ереженін есептеу үшін) әрқашан Гарман–Колхаген моделі қолданылады.