Кіріспе

Австриялық жазушы

Манес Спербер (12 желтоқсан 1905 – 5 ақпан 1984) – австриялық француз романисі, эссеші және психолог. Ол Ян Хегер және Н. А. Менлос аттарымен де жазған.

Ерте өмір

Спербер 1905 жылғы 12 желтоқсанда Австрияның Галисия (қазіргі Заболотив, Украина) Коломея маңындағы Заблотов қаласында дүниеге келген. Спербер Заблотов штетлінде хасидтер отбасында өскен. Ол Дэвид Мехель Спербердің ұлы және 1911 жылы туған Мило Спербердің ағасы, ол Ұлыбританияда актер болды. 1916 жылдың жазында отбасы соғыстан Венаға қашып кетті, онда Спербер 13 жасында сенімін жоғалтып, бар-мицвадан бас тартты және еврей Хашомер Хацайр жастар қозғалысына қосылды. Ол жерде жеке психологияның негізін қалаушы Альфред Адлермен танысып, оның студенті және әріптесі болды. Адлер 1932 жылы жеке психология мен марксизмнің байланысы туралы пікірлердің келіспеуінен кейін онымен қарым-қатынасын үзді. 1927 жылы Спербер Берлинге көшіп келіп, Коммунистік партияға қосылды. Ол Берлиндегі жеке психология институты Berliner Gesellschaft für Individualpsychologie-де дәріс берді. Гитлер билікті басып алғаннан кейін Спербер түрмеге қамалды, бірақ бірнеше аптадан кейін ол Австрия азаматы болғандықтан босатылды. Ол алдымен Югославияға, содан кейін 1934 жылы Парижге көшіп, Вилли Мюнценбергпен бірге Коммунистік Интернационалда жұмыс істеді. 1938 жылы партиядағы сталиндік тазалаулар салдарынан партиядан шықты. Ол өзінің еңбектерінде тоталитаризм және қоғамдағы жеке адамның рөлі мәселелерін зерттеді ("Zur Analyse der Tyrannis"). 1939 жылы Спербер француз армиясына ерікті болып қосылды. Жеңіліске ұшырағаннан кейін ол Францияның "бос аймақ" деп аталатын аймағындағы Каньеге тығынды, бірақ 1942 жылы еврейлерді депортациялау басталғанда отбасымен бірге Швейцарияға қашуға мәжбүр болды.

Мансап

Соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылы, ол Парижге оралды және жазушы болып жұмыс істеді, сондай-ақ Кальман Леви баспасында аға редактор қызметін атқарды. Манес Спербер – «Like a Tear in the Ocean: A Trilogy» (1949–1955) романдарынан тұратын трилогияның, «All our Yesterdays» (1974–1997) автобиографиялық трилогиясының және философия, саясат, әдебиет және психология тақырыбындағы көптеген эсселердің авторы. Спербер Германияда кеңінен жарияланып, оқылды және 1983 жылы «Friedenspreis des Deutschen Buchhandels» сыйлығына ие болды. Сыйлықты табыс еткен қауымдастық Сперберді «ғасырдың идеологиялық бұрмалаушылықтарының жолын бақылап, олардан толыққанды құтылған жазушы» деп сипаттады. Өмірі бойы ол өз ой-пікірінің тәуелсіздігін сақтап, бей-жайлыққа төзбей, өзін құрдымға қадам басқандар ғана көре алатын, болмаса дайын көпірге шығуға батылдық танытты. Неміс жазушысы Зигфрид Ленц Спербердің өмірлік жетістіктерін баяндады. Оның ең жақын достарының бірі – романшы Константин Фицгиббон болды, ол оның көптеген еңбектерін ағылшын тіліне аударды.

Жеке өмір

Манес Спербер – итальяндық тарихшы Владимир Спербердің және француз антропологы және когнитивтік ғалым Дэн Спербердің әкесі. Оның бірінші әйелі Мириам Спербер ақырында Иллинойс штатының Шампейн қаласына эмиграциялап, ондағы Психологиялық және Кеңес беру орталығында кеңесші болып жұмыс істеді. Оның кіші інісі Майло – ағылшын актері болған. Майло өмірінің соңғы жылдарын Ұлыбританияны аралап, ағасының еңбектерін оқып өткізді.

Өлім және мұра

Манес Спербер 1984 жылғы 5 ақпанда Парижде қайтыс болды. Ол Париждегі Монпарнас зиратына жерленді. 1988 жылы Вена қаласы Леопольдштадт ауданында Сперберге арналған саябақ ашты. Манес Спербер әдебиет сыйлығы (Manès Sperber Preis für Literatur) 1985 жылы Австрияның өнер және мәдениет министрлігі Спербердің құрметіне тағайындалды, ал тұңғыш сыйлықты Зигфрид Ленц жеңіп алды. 2023 жылғы дерек бойынша, сыйлықтың құны 8000 евроны құрайды.