Кіріспе

Француз баспагерлері мен баспашыларының отбасы

Дидот – француз баспагерлері, қаріп ойып жасаушылар мен баспагерлерінің отбасы. Баспа, баспа ісі және типография саласындағы жетістіктері мен үлкен жетістіктері арқасында отбасы Франсуа Амброаз Дидо мен Фирмин Дидо әзірлеген типографиялық өлшемдерге және Дидот қаріптеріне атын берді. Франциядағы Дидот компаниясы ақырында қазіргі CPI баспа тобының құрамына енді. Дидот отбасы Францияда 18 ғасырдың басында баспа өнерінің дамуына маңызды үлес қосты. Франсуа Дидот, әулеттің негізін қалаушы, 1713 жылы кітап дүкенін ашқан және 1754 жылы баспаға рұхсат алған париждік саудагер болды, сондай-ақ "Histoire des voyages" сияқты көрнекті еңбектерді жариялады. Оның ұлы Франсуа Амброаз Дидот оның ізін жалғастырып, баспа технологиясына үлкен үлес қосты, соның ішінде Еуропада стандартқа айналған Дидот нүктелік жүйесін ойлап тапты. Отбасының салаға қосқан үлесі Пьер Франсуа Дидотпен жалғасты, ол қағаз фабрикасын құрып, қаріп құюда жаңалықтар жасады. Үшінші буынға Пьер Дидот пен Фирмин Дидот кірді; Пьер заманауи суретшілердің қатысуымен жасалған, жинауға арналған әдемі кітаптар шығаруға баса назар берді, ал Фирмин стереотипграфияны дамытып, типтік дизайндағы жұмысымен танылды, бұл қаріптердің "Заманауи" жіктелуіне әсер етті. Отбасының келесі буындары олардың мұрасын одан әрі дамытты. Жюль Дидот баспа бизнесін Брюссельге кеңейтіп, Корольдік баспахананы құрды, ал Амброаз Фирмин Дидот ағасымен бірге отбасылық бизнесті басқарды, "Thesaurus Graecae Linguae" еңбегінің жаңа басылымын және басқа да маңызды жұмыстарды жариялады. Дидоттар қағаз жасаумен және баспа процесін жақсартуға арналған машиналар жасаумен айналысты.

Франсуа Дидот

Франсуа Дидот (Дени Дидот ұлы) 1689 жылы Парижде дүниеге келген және 1757 жылы қайтыс болған саудагер. 1713 жылы ол Quai des Grands Augustins көшесінде "À la Bible d'or" ("Алтын Киелі кітап" деп аударуға болады) атты кітап дүкенін ашты. Атақты аббат де Бернис семинарияны бітірген соң біраз уақыт сол жерде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Франсуа Дидо білімді адам болды, және оның әріптестері оны остіктей құрметтеді, сондықтан ол 1735 жылы кітап сатушылар корпорациясының синдигі болып сайланды. 1754 жылы ол корольден баспа құқығын алды. Оның басылымдарының арасында "Histoire des voyages" ("Саяхаттар тарихы") (20 том, кварто) ерекше аталады, оның алғашқы он жеті томы аббат Превоға жатқызылады. Бұл кітап типографиялық өтемімен ерекшеленді және көптеген гравюралармен және карталармен безендірілген.

Франсуа-Амброаз Дидот

Франсуа Амброаз Дидот (Франсуа Дидот ұлы) 1730 жылы дүниеге келіп, 1804 жылы қайтыс болды. Франсуа Амброаз Дидот әкесі Франсуадың еңбегін жалғастырды. 1788 жылы ол дін қызметкерлерінің баспагері болып тағайындалды. Көптеген библиофилдер "Д'Артуа" (Collection d'ouvrages français, 64 том, 1780-84) және "Дю Дофин" деп аталатын басылымдарды жоғары бағалайды – бұл Луи XVI бұйрығымен шығарылған 32 томдық француз классикасының жинағы. Ол сондай-ақ Киелі кітапты да басып шығарды. Франсуа Амброаз Дидот жаңа баспа станогын ойлап тапты, әріп құю өнерін жетілдірді және пергамент қағазына алғаш басып шығарды. Шамамен 1780 жылы Франсуа Амброаз Дидот әріптердің еніне қарай өлшеу үшін "нүкте" жүйесін бейімдеді, мұнда өлшем бірлігі ретінде метрикалық жүйеге дейінгі француз дюймінің 1/72 бөлігі қолданылды. Оның "нүктесі", кейін оның құрметіне "дидот" деп аталды, континенттік Еуропа және оның бұрынғы отарларында, соның ішінде Латын Америкасында кеңінен қолданылатын әріп өлшемінің стандартты бірлігіне айналды. 1973 жылы Еуропалық Одақ үшін 0,375 мм стандарт ретінде бекітілді. (Ал ағылшын тілінде сөйлейтін елдер кіші ағылшын дюймінің 1/72 бөлігіне негізделген "нүкте" стандартын қабылдады.)

Пьер-Франсуа Дидот

Пьер Франсуа Дидот (Франсуа Дидот ұлы) 1732 жылы дүниеге келіп, 1795 жылы қайтыс болды. Пьер Франсуа Дидот Эссон өңірінде қағаз фабрикасын құрып, шрифт құю ісін жетілдірді. Оның ең маңызды жариялымдары – L'Imitation de Jésus Christ (фолио), Télémaque (quarto) және Tableau de L'Empire Ottoman (фолио). Оның бір қызы Бернардин де Сент-Пьерге үйленді.

Пьер Дидот

Пьер Дидо (Франсуа Амброаз Дидоның ұлы) 1760 жылы дүниеге келіп, 1853 жылы қайтыс болды. Пьер Дидо мен оның інісі Фирмин 1798 жылы әкелерінің бизнесін мұраға алды. Пьер баспаның назарын күрделі, коллекциялық кітаптарға бұрды. Үлкен форматты, кең жиектері бар, көркем суреттерімен және тамаша безендірілген кітаптардың барлығы Пьердің жобаларымен жасалған. Сонымен қатар, кітаптар көбінесе сәнді мұқабалармен шығарылды. Пьер Дидо өзі де ақын болған. Ол Вергилийдің "Георгикаларының" төртінші кітабын, Горацийдің "Одаларының" алғашқы кітаптарын өлеңмен аударған және көптеген түпнұсқа өлеңдер жазған. Пьер Дидо "Вергилий" басылымы үшін 1798 жылғы көрмеде алтын медальмен марапатталды. Үкіметтің бұйрығымен оның баспаханалары Луврде орналасты, және олар консулдық кезеңіне дейін сонда болды. Лувр басылымдарының ең танымалдары – Вергилий (1798), Гораций (1799), Расин (1801–1805), Лафонтен (1802) және Буало (1816).

Фирмин Дидот

Фирмин Дидо (Франсуа Амброаз Дидоның ұлы) 1764 жылы дүниеге келіп, 1836 жылы қайтыс болды. Фирмин Дидо кітап саудасын түбегейлі өзгерткен стереотиптің алғашқы дамушысы болды. Фирмин Дидо "ағылшын" және дөңгелек қолжазу деп аталатын жазу үлгілерін алғаш рет ойып шығарды. Оның баспасынан шыққан еңбектердің арасында Les Ruines de Pompéi, Шампольон Фижеактың Le Panthéon égyptien және готика стилінде, XV ғасырдың басылымдары сияқты құйрықшалар мен виньеткалары бар Historial du Jongleur кітаптары бар. 1827 жылы Фирмин Дидо бизнестен бас тартып, саясат пен әдебиетке өзін арнады. Ол Депутаттар палатасының мүшесі болды және трагедиялар (La Reine de Portugal, La Mort d'Annibal) мен әдеби тақырыптарға арналған эсселер жазды. Италиялық Джанбатиста Бодонимен бірге Фирмин Дидо "Заманауи" қаріптер жіктемесін жасауға және пайдалануға үлкен үлес қосты. Дидо қолданған қаріптер қалың және жұқа штрихтардың күшті контрастымен, жіңішке серифтердің болуымен және әріптердің тік бағытымен ерекшеленеді. Бүгінгі күні Фирмин Дидоның қаріптері негізінде көптеген қаріптер қолжетімді, олардың ішінде Linotype Didot және HTF Didot кіреді.

Анри Дидот

Анри Дидот (Пьер Франсуа Дидоттың ұлы) 1765 жылы дүниеге келіп, 1852 жылы қайтыс болды. Анри Дидот гравер, негізін қалаушы және машина жасаушы ретінде танылды. 1827 жылы ол "Non Plus Ultra" деп аталатын микроскопиялық шрифтті гравюралап жасады, ол Ла Рошфуконың "Максималары" мен Горацийдің еңбектерінің басылымдарында қолданылды. Бұл шрифт өте кішкентай болғандықтан, оны құю үшін ол жаңа қалып ойлап табуға мәжбүр болды, оны ол полиаматип деп атады (1819), себебі ол бірден жүз әріпті құйды. Анри Дидот француз революциясы кезінде қолданылған қағаз ақша – ассигнаттарды гравюралады.

Сен-Легер Дидот

Сент-Лежер Дидот (Пьер Франсуа Дидоттың ұлы) 1767 жылы дүниеге келіп, 1829 жылы қайтыс болды. Сент-Лежер Дидот Эссонның танымал фабрикасында қағаз өндірісіне өзінің күшін жұмсады, сол жерде оның жұмысшыларының бірі Луи Николас Роберт "үздіксіз" қағаз жасауға арналған машинаны ойлап тапты және патентті Дидотқа сатты.

Жюль Дидот

Жюль Дидот (Пьер Дидоттың ұлы) 1794 жылы дүниеге келіп, 1871 жылы қайтыс болды. Жюль Дидот өткір жиекті әріптердің орнына дөңгелек жиекті әріптерді ойлап тапқандығымен белгілі. 1825 жылы ол баспаханасын Брюссельге көшіріп, Корольдік баспахананы құрды.

Амброаз-Фирмин Дидот

Амброаз Фирмин Дидот (Фирмин Дидоттың ұлы) 1790 жылы дүниеге келді және 1876 жылы қайтыс болды. Амброаз Фирмин Дидот бастапқыда дипломатиялық қызметпен айналысты және біраз уақыт Константинопольдегі француз елшілігінің атташесі болды. Ол осы мүмкіндікті пайдаланып, Шығыс пен Грекияға саяхат жасады және Пергамакумның орналасқан жерін бірінші болып анықтады. 1827 жылы әкесі зейнетке шыққаннан кейін, ол ағасы Гьясинтемен бірге баспа ісін басқарды. Олар үш кітап сериясын жариялады: «Грек авторларының кітапханасы» (Scriptorum graecorum bibliotheca), «Латын авторларының жинағы» және «Француз авторларының кітапханасы», барлығы 200 томнан тұрады. Олардың ең маңызды еңбегі – Генри Стивенстің «Thesaurus Graecae Linguae» атты еңбегінің жаңа басылымы, оны Жан-Франсуа Бойсанде де Фонтараби, Диндорф және Хасе редакциялады (9 том, 1855–59 жж.). Амброаз Фирмин Дидот сонымен қатар «L'Encyclopedie Moderne» энциклопедиясының 4-ші басылымына қатысты, ол барлығы 30 томнан тұрады және 1846–1861 жылдары жарық көрді. Оның бір бөлігі «Essay sur la Typographie, Extrait du Tome XXVI de l'Encyclopédie moderne, Typographie de Firmin Didot Frères, Imprimereurs de l'Institut de France, Paris, Rue Jacob 56, 1851» деген атпен жарияланды.

Эдуард Дидот

Эдуард Дидот (Сан-Лежер Дидоттың ұлы) 1797 жылы дүниеге келіп, 1825 жылы қайтыс болды. Эдуард Дидот Джонсонның "Ақындардың өмірі" атты еңбегін аударды, оны Жюль Дидот басып шығарды.