Германиядағы еврейлер тарихы

Кіріспе

Германиядағы еврейлердің тарихы кем дегенде 321 жылға дейін барып жетеді және ерте орта ғасырларда (б.з. 5-10 ғасырлар) және жоғары орта ғасырларда (шамамен 1000–1299 жж.) жалғасты. Осы кезеңде еврей иммигранттары ашкеназдық еврей қауымын құрды. Қауым Ұлы Карл тұсында аман қалды, бірақ крест жорықтары кезінде қиындықтарға тап болды. 1346–53 жылдар аралығындағы Қара өлім кезінде құдықтарды улау туралы айыптаулар неміс еврейлерінің жаппай қырғынына әкелді, ал қалғандары Польшаға көптеп қашып кетті. Майнц, Шпейер және Вормс қалаларының еврей қауымдары орта ғасырларда еврей өмірінің орталығы болды. «Бұл аудандық епископтар еврейлерді қорғағандықтан, сауда мен өркендеудің артуына себеп болған алтын ғасыр еді». Бірінші крест жорығы Германиядағы еврейлерді қудалау дәуірін бастады. Трир, Вормс, Майнц және Кёльн сияқты толық қауымдар қырғынға ұшырады. Гусит соғыстары еврейлерді қайтадан қудалауға мүмкіндік берді. 15 ғасырдың соңы – еврейлерді барлық жамандықтар үшін айыптаған діни жеккөрушіліктің кезеңі болды. 1815 жылы Наполеонның құлауынан кейін ұлтшылдық сезімнің күшеюі репрессияның күшеюіне әкелді. 1819 жылдың тамыз-қазан айларында Германияның аймақтарында «Геп-Геп» деп аталған дүрбелеңдер болды. Осы кезеңде көптеген неміс мемлекеттері еврейлерді азаматтық құқықтарынан айырды. Соның салдарынан көптеген неміс еврейлері эмиграциялауды бастады. Моисей Мендельсон заманынан бастап 20 ғасырға дейін қауым біртіндеп эмансипацияға қол жеткізіп, содан кейін өркендеді. 1933 жылдың қаңтарында Германияда 522 000-ға жуық еврей өмір сүрді. Нацистер билікке келгеннен кейін және олардың антисемит идеологиясы мен саясатын жүзеге асырғаннан кейін еврей қауымы күшейе түсті. Нацистік диктатураның алғашқы алты жылында шамамен 60% (304 000 адам) эмиграциялады. 1933 жылы нацистер еврейлерді қудалауды ресми саясатына айналдырды. 1935 және 1936 жылдары антисемиттік қуғын-сүргін күшейді. 1936 жылы еврейлерге барлық кәсіби жұмыстарға тыйым салынды, бұл олардың білім беруге, саясатқа, жоғары білімге және өнеркәсіпке қатысуына кедергі келтірді. 1938 жылдың 10 қарашасында мемлекеттік полиция мен нацистік жартылай әскери күштері «Кристалл түнін» (Kristallnacht) ұйымдастырды, оның барысында еврей дүкендері мен кеңселердің терезелері қиратылып, вандализмге ұшырады, ал көптеген синагоглар өртеніп кетті. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германияда (1937 жылғы шекара бойынша) шамамен 214 000 еврей қалды. 1941 жылдың соңынан бастап қалған қауым жүйелі түрде геттоларға, содан кейін Шығыс Еуропадағы өлім лагерлеріне депортацияланды. 1943 жылдың мамырында Германия «judenrein» (еврейлерден таза; сондай-ақ «judenfrei» – еврейлерден бос) деп жарияланды. Соғыс аяқталғанда, нацистік режим мен оның одақтастары 160 000-нан 180 000-ға дейін неміс еврейлерін өлтірді. Нацистердің басшылығымен Еуропадағы шамамен алты миллион еврей геноцидке ұшырады, ол кейіннен Холокост деп аталды. Соғыстан кейін Германиядағы еврей қауымы қайтадан баяу өсе бастады. 1990 жылдан бастап, бұрынғы Кеңес Одағынан келген иммиграция өсімді ынталандырды, сондықтан 21 ғасырдың басында Германияда Еуропадағы жалғыз өсіп келе жатқан еврей қауымы болды, ал неміс еврейлерінің көпшілігі орыс тілінде сөйледі. 2018 жылға қарай Германияның еврей халқы 116 000 адамды құрады, үй шаруашылығының еврей емес мүшелерін есепке алмағанда; Германияда тұратын еврейлердің жалпы саны, еврей емес үй шаруашылығының мүшелерін қоса алғанда, 225 000-ға жуық болды. 2006 жылы Германияда өткен әлем чемпионатында Германияның ішкі істер министрі Вольфганг Шойбле өңкей оңшыл экстремизмге қарсы күресуге шақырды, былай деді: «Біз экстремизмнің, ксенофобияның және антисемитизмнің ешқандай түрін жолдармаймыз». Германияның осы топтарға және антисемиттерге қарсы шараларына қарамастан, соңғы жылдары бірқатар оқиғалар орын алды.

none

The history of the Jews in Germany goes back at least to the year 321 CE, and continued through the Early Middle Ages (5th to 10th centuries CE) and High Middle Ages (circa 1000–1299 CE) when Jewish immigrants founded the Ashkenazi Jewish community. The community survived under Charlemagne, but suffered during the Crusades. Accusations of well poisoning during the Black Death (1346–53) led to mass slaughter of German Jews, while others fled in large numbers to Poland. The Jewish communities of the cities of Mainz, Speyer and Worms became the center of Jewish life during medieval times. "This was a golden age as area bishops protected the Jews, resulting in increased trade and prosperity." The First Crusade began an era of persecution of Jews in Germany. Entire communities, like those of Trier, Worms, Mainz and Cologne, were slaughtered. The Hussite Wars became the signal for renewed persecution of Jews. The end of the 15th century was a period of religious hatred that ascribed to Jews all possible evils. With Napoleon's fall in 1815, growing nationalism resulted in increasing repression. From August to October 1819, pogroms that came to be known as the Hep Hep riots took place throughout Germany. During this time, many German states stripped Jews of their civil rights. As a result, many German Jews began to emigrate. From the time of Moses Mendelssohn until the 20th century, the community gradually achieved emancipation, and then prospered. In January 1933, some 522,000 Jews lived in Germany. After the Nazis took power and implemented their antisemitic ideology and policies, the Jewish community was increasingly persecuted. About 60% (numbering around 304,000) emigrated during the first six years of the Nazi dictatorship. In 1933, persecution of the Jews became an official Nazi policy. In 1935 and 1936, the pace of antisemitic persecution increased. In 1936, Jews were banned from all professional jobs, effectively preventing them from participating in education, politics, higher education and industry. On 10 November 1938, the state police and Nazi paramilitary forces orchestrated the Night of Broken Glass (Kristallnacht), in which the storefronts of Jewish shops and offices were smashed and vandalized, and many synagogues were destroyed by fire. Only roughly 214,000 Jews were left in Germany proper (1937 borders) on the eve of World War II. Beginning in late 1941, the remaining community was subjected to systematic deportations to ghettos and, ultimately, to death camps in Eastern Europe. In May 1943, Germany was declared judenrein (clean of Jews; also judenfrei: free of Jews). By the end of the war, an estimated 160,000 to 180,000 German Jews had been killed by the Nazi regime and their collaborators. A total of about six million European Jews were murdered under the direction of the Nazis, in the genocide that later came to be known as the Holocaust. After the war, the Jewish community in Germany started to slowly grow again. Beginning around 1990, a spurt of growth was fueled by immigration from the former Soviet Union, so that at the turn of the 21st century, Germany had the only growing Jewish community in Europe, and the majority of German Jews were Russian speaking. By 2018, the Jewish population of Germany had leveled off at 116,000, not including non Jewish members of households; the total estimated enlarged population of Jews living in Germany, including non Jewish household members, was close to 225,000. In 2006, on the occasion of the World Cup held in Germany, the then Interior Minister of Germany Wolfgang Schäuble, urged vigilance against far right extremism, saying: "We will not tolerate any form of extremism, xenophobia, or antisemitism." In spite of Germany's measures against these groups and antisemites, a number of incidents have occurred in recent years.

Римнен крест жорықтарына дейін

Римдік Италиядан яһудилердің көшіп келуі Германия аумағындағы алғашқы яһудилердің ең сенімді көзі саналады. Римде яһудилер б.з.д. 139 жылы тұрған. Римдіктер Germania Superior, Germania Inferior және Magna Germania деп атаған аймақтарда яһудилердің алғашқы қоныстану мерзімі белгісіз болғанымен, осы аймақтардағы үлкен және жақсы ұйымдастырылған яһуди қауымына қатысты алғашқы нақты құжат 321 жылы жазылған және Рейн өзеніндегі Кельн қаласын көрсетеді. Ол, яһудилердің заңдық мәртебесі Рим империясының басқа жерлеріндегідей екенін көрсетеді. Олар белгілі бір азаматтық құқықтарға ие болды, бірақ мәдениеттерін тарату, яһуди емес құлдар ұстау және үкіметте лауазымға тағайындалу тұрғысынан шектеулерге тап болды. Яһудилер жергілікті немістерге қол жетімді кез келген кәсіппен айналысуға еркін болды және ауыл шаруашылығымен, саудамен, өнеркәсіппен, сондай-ақ ақырында ақша қарыздаумен шұғылданды. Бұл жағдайлар Бургундия және Франктардың билігінде құрылған герман мемлекеттерінде де сақталды, себебі діни сенім баяу қалыптасты. Бургундия империясын мұрагерлік еткен Меровингтер билеушілері фанатизмге бой алған жоқ және шіркеудің яһудилердің азаматтық және әлеуметтік мәртебесін шектеуге бағытталған әрекеттеріне аз қолдау көрсетті. Шарль Великий (800–814) өзінің кең империясының шала байланысқан бөліктерін біріктіру үшін Рим-католик шіркеуін тиімді пайдаланды, бірақ ол канондық құқықтың соқыр құралы болған жоқ. Ол еврейлерді дипломатиялық мақсаттар үшін жұмысқа алды, мысалы, Харун әл-Рашидке елшілік жасаған кезде оны аудармашы және жетекші ретінде еврейді жіберді. Дегенмен, осы кезде де яһудилердің өмірінде бірте-бірте өзгерістер орын алды. Шіркеу христиандарға өсімдік алуға тыйым салды, сондықтан яһудилер ақша қарыздау монополиясын иеленді. Бұл шешім Каролинг империясындағы (Германияны қоса) халықтың арасында яһудилерге қатысты әртүрлі реакцияны тудырды: яһудилерді іздеді, сонымен қатар олардан қашып жүрді. Бұл екіұштылықтың себебі, олардың капиталы қажет болды, бірақ олардың бизнесі күмәнді деп есептелді. Осы жағдайлардың ерекше үйлесімі яһудилердің ықпалын арттырды және олар елде еркін жүріп, шығыс аймақтарында (Ескі Саксония және Тюрингия герцогтігінде) қоныстанды. Кельннен басқа, алғашқы қауымдар Майнц, Вормс, Шпейер және Регенсбург қалаларында құрылды. Германиядағы яһудилердің мәртебесі Шарль Великийдің ізбасары Людовик ІІ (Louis the Pious) кезінде өзгеріссіз қалды. Яһудилер сауда-саттықтарында ешқандай шектеулерге тап болған жоқ, бірақ олар яһуди емес азаматтарға қарағанда мемлекеттік қазынаға сәл жоғары салық төледі. Яһудилердің құқықтарын қорғау үшін үкімет арнайы лауазымды адамды – "юденмейстерді" тағайындады. Алайда, кейінірек Каролингтер шіркеудің талаптарын көбірек ұстана бастады. Епископтар синодтарда канондық құқықтың шешімдерін қабылдау және күшіне енгізу үшін үнемі талас-тартыс жасады, нәтижесінде христиан халқының көпшілігі яһудилерге сенімсіздікпен қарады. Бұл сезімді әміршілер де, халық та яһудилердің азаматтық теңдігіне жасалған шабуылдар одан әрі күшейтті. 10 ғасырдан бастап, Қасиетті апта яһудилерге қарсы іс-қимылдың кезеңіне айналды, бірақ саксон императорлары яһудилерге жаман қарамады, тек басқа саудагерлерге салынатын салықты ғана талап етті. Германиядағы яһудилер өз замандастары сияқты білімді болмаса да, еврей тіліндегі дұғаларды және Киелі кітаптың түпнұсқа мәтінін оқи және түсіне алатын. Халахиканы зерттеу 1000 жылға қарай дамыды. Осы кезде рав Гершом бен Яһуда Мец және Майнц қалаларында сабақ беріп, алыс-жақын жерлерден шәкірттер жинады. Яһуди тарихшылары оны даналық, кішіпейілділік және ізгіліктің үлгісі ретінде сипаттап, кейінгі ұрпақтарға "Қытайдан жер аударылғандардың нұры" деп атады. Оның Германиядағы яһудилердің діни дамуындағы рөлін атап өткенде, "The Jewish Encyclopedia" (1901–1906) кейіннен крест жорықтары дәуірінде яһуди қауымдарының көрсеткен рухани күшімен тікелей байланысты екенін көрсетеді: Ол алдымен неміс яһудилерін діни әдебиеттерінің қазынасын зерттеуге ынталандырды. Тора мен Талмудты үнемі зерттеу яһуди дініне деген құлшынысты осыншалықты арттырды, олар өз дінінсіз өмір сүруді өмір сүруге лайық деп санайды; бірақ олар мұны крест жорықтары кезінде ғана толық түсінді, өйткені олар өмір мен сенімнің арасында таңдау жасауға мәжбүр болды.

Jewish migration from Roman Italy is considered the most likely source of the first Jews on German territory. There were Jews in Rome as early as 139 BCE. While the date of the first settlement of Jews in the regions which the Romans called Germania Superior, Germania Inferior, and Magna Germania is not known, the first authentic document relating to a large and well organized Jewish community in these regions dates from 321 CE and refers to Cologne on the Rhine. It indicates that the legal status of the Jews there was the same as elsewhere in the Roman Empire. They enjoyed some civil liberties, but were restricted regarding the dissemination of their culture, the keeping of non Jewish slaves, and the holding of office under the government. Jews were otherwise free to follow any occupation open to indigenous Germans and were engaged in agriculture, trade, industry, and gradually money lending. These conditions at first continued in the subsequently established Germanic kingdoms under the Burgundians and Franks, for ecclesiasticism took root slowly. The Merovingian rulers who succeeded to the Burgundian empire were devoid of fanaticism and gave scant support to the efforts of the Church to restrict the civic and social status of the Jews. Charlemagne (800–814) readily made use of the Roman Catholic Church for the purpose of infusing coherence into the loosely joined parts of his extensive empire, but was not by any means a blind tool of the canonical law. He employed Jews for diplomatic purposes, sending, for instance, a Jew as interpreter and guide with his embassy to Harun al Rashid. Yet, even then, a gradual change occurred in the lives of the Jews. The Church forbade Christians to be usurers, so the Jews secured the remunerative monopoly of money lending. This decree caused a mixed reaction of people in general in the Carolingian Empire (including Germany) to the Jews: Jewish people were sought everywhere, as well as avoided. This ambivalence about Jews occurred because their capital was indispensable, while their business was viewed as disreputable. This curious combination of circumstances increased Jewish influence, and Jews went about the country freely, settling also in the eastern portions (Old Saxony and Duchy of Thuringia). Aside from Cologne, the earliest communities were established in Mainz, Worms, Speyer, and Regensburg. The status of the German Jews remained unchanged under Charlemagne's successor, Louis the Pious. Jews were unrestricted in their commerce; however, they paid somewhat higher taxes into the state treasury than did the non Jews. A special officer, the Judenmeister, was appointed by the government to protect Jewish privileges. The later Carolingians, however, followed the demands of the Church more and more. The bishops continually argued at the synods for including and enforcing decrees of the canonical law, with the consequence that the majority Christian populace mistrusted the Jewish unbelievers. This feeling, among both princes and people, was further stimulated by the attacks on the civic equality of the Jews. Beginning with the 10th century, Holy Week became more and more a period of antisemitic activities, yet the Saxon emperors did not treat the Jews badly, exacting from them merely the taxes levied upon all other merchants. Although the Jews in Germany were as ignorant as their contemporaries in secular studies, they could read and understand the Hebrew prayers and the Bible in the original text. Halakhic studies began to flourish about 1000. At that time, Rav Gershom ben Judah was teaching at Metz and Mainz, gathering about him pupils from far and near. He is described in Jewish historiography as a model of wisdom, humility, and piety, and became known to succeeding generations as the "Light of the Exile". In highlighting his role in the religious development of Jews in the German lands, The Jewish Encyclopedia (1901–1906) draws a direct connection to the great spiritual fortitude later shown by the Jewish communities in the era of the Crusades:

He first stimulated the German Jews to study the treasures of their religious literature. This continuous study of the Torah and the Talmud produced such a devotion to Judaism that the Jews considered life without their religion not worth living; but they did not realize this clearly until the time of the Crusades, when they were often compelled to choose between life and faith.

Еуропалық яһудилердің мәдени және діни орталығы

Шпейер, Вормс және Майнц қалаларының еврей қауымдастықтары ортағасырлық дәуірде еврей өмірінің орталығы болған қалалар одағын құрды. Бұл қалалар еврей тіліндегі атауларының бас әріптерімен ШУМ қалалары деп аталады: Шпира үшін Шин, Вармайса үшін Вав және Магенца үшін Мем. Такканот Шум («ШУМ жарлықтары») – еврей қауымдарының басшылары ондаған жылдар бойы жасаған және келіскен жарлықтар жиынтығы. Майнц қаласының ресми сайтында мынадай мәлімдеме бар:

Тарихшы Джон Ман Майнцті «Еуропалық яһудилердің астанасы» деп сипаттап, Гершом бен Юданың «Талмудтың көшірмелерін Батыс Еуропаға алғаш әкелгенін» және оның ұстанымдарының «яһудилерге еуропалық тәжірибелерге бейімделуге көмектескенін» айтады. Гершомның мектебі бүкіл Еуропадан келген яһудилерді, оның ішінде белгілі Киелі кітап зерттеушісі Рашиді де қызықтырды. «Майнц қаласының сайтында айтылғандай, бұл заман – алтын ғасыр болды, себебі жергілікті епископтар яһудилерді қорғап, сауданың дамуына және гүлденуіне жағдай жасады».

Қазалы қазалар кезеңі (1096 1349)

Бірінші крест жорығы Германияда, әсіресе Рейн аймағында яһудилерді қудалау дәуірін бастады. Трир, Вормс, Майнц және Кёльн қалалары шабуылға ұшырады. Шпейердегі еврей қауымын епископ құтқарды, бірақ Вормста 800 адам қаза тапты. 1096 жылдың мамыр және шілде айлары аралығында Рейн аймағындағы қалаларда шамамен 12 000 яһуди қаза болды. Қонақжайды түкіру, ритуалдық кісі өлтіру, құдықтарды уландыру және сатқындық сияқты айыптаулар бойынша жүздеген адам өлім жазасына кесіліп, мыңдаған адам елден қуылды. Моңғолдардың шапқыншылығына яһудилер кінәлі деп айыпталды, бірақ олар да христиандармен бірдей азап шекті. 1298 жылғы Ринтфлейш қырғыны кезінде яһудилерге қарсы қатты қуғын-сүргін жасалды. 1336 жылы Эльзастағы яһудилер Арнольд фон Уиссигхаймның қарақшыларынан қырғынға ұшырады. 1348–49 жылдары Еуропаны қара өлім жайлағанда, кейбір христиан қауымдары яһудилерді құдықтарды уландыруда айыптады. Киелі Рим империясының оңтүстігі мен батысына қарағанда, қуғын-сүргін Киелі Рим империясының шығыс бөлігінде аз әсер етті. Дегенмен, 1349 жылғы Эрфурт қырғынында қара өлім туралы сенімдерге байланысты бүкіл еврей қауымы қаланы тастап кетуге немесе қуғынға ұшырады. Көптеген қуғын-сүргіндер патшалық таққа қатысты дағдарыс пен Виттельсбах-Люксембург екіұстамалығымен тікелей байланысты болды, сондықтан неміс зерттеушілері «Thronkrisenverfolgungen» (тақ дағдарысы кезіндегі қуғын-сүргін) терминін ұсынды. Патшалық саясаты және яһудилерге қатысты қоғамның бейтараптығы қуғынға ұшыраған яһудилерге неміс тілді елдерден қашып, Шығыс және барлық Еуропадағы ең ірі еврей қауымын құруға көмектесті.

Киелі Рим империясында

Яһудилердің құқықтық және азаматтық мәртебесі Киелі Рим империясы тұсында өзгеруге ұшырады. Яһуди халқы Киелі Рим императорының қорғауында болды, ол империядағы барлық яһудилерді иелену және қорғау құқығына ие екенін мәлімдеді. Бұл талаптың негіздемесі – Киелі Рим императорының император Титтің мұрагері екендігі, ол яһудилерді жеке мүлігі ретінде алған деген сенімде болды. Германия императорлары көбінесе осы иелену құқығын яһудилерді қорғау үшін емес, олардан салық алу үшін пайдаланды. Мұндай салықтардың көптеген түрлері болды. IV Людовик, Киелі Рим императоры, көптеген жаңа салықтарды енгізді. 1342 жылы ол «алтын құрбандық тиынын» құрды және барлық яһудилер императорға, мемлекеттік және қалалық билік органдарына төлеп жүрген салықтарына қоса, жыл сайын мүліктерінің әрбір флоринінен бір крейцер төлеуге міндеттелді. Люксембург әулетінің императорлары салық салудың басқа да жолдарын ойлап тапты. Олар яһудилерге қатысты өкілеттік құқықтарын империяның князьдары мен еркін қалаларына яһудилерден салық алу және айыппұл салу құқығын қымбат бағаға сату арқылы пайдаға айналдырды. Карл IV 1356 жылғы Алтын бұйрық арқылы империяның жеті сайлаушысына осы құқықты берді. Осы уақыттан бастап, көбінесе салық салумен байланысты себептермен, Германиядағы яһудилер императордың билігінен азаматтар мен қалалардың билігіне бірте-бірте көшті. Олар толық қорғауға уәде беріліп, жақында қуылған аймақтар мен қалаларға қайта оралуға шақырылды, бірақ мүлік жинаған соң, олар қайта тоналанып, жер аударылды. Осы оқиғалар ортағасырлық Германия яһудилерінің тарихының маңызды бөлігін құрады. Император Венцеслав бай яһудилердің қалтасынан өз қазынасына алтын жинауда шебер болды. Ол көптеген қалалармен, жерлермен және князьдармен келісімдер жасады, олар яһудилерге қарыздардың барлығын өтеуге ақша төледі. Император Венцеслав, осы күшін жоюға қарамастан, яһудилерге қарыздарын өндіруге көмектескен кез келген адам ұры және бейбітшілікті бұзушы деп есептелетінін және өтеуге міндетті болатынын жариялады. Бұл жарлық көп жылдар бойы қоғамдық сенімге нұқсан келтірді деп есептеледі. XV ғасыр жақсару әкелген жоқ. Круссадтар кезінде болған оқиғалар қайталанды. Гуситтерге қарсы соғыс яһудилерді қайтадан қуғындауға себеп болды. Австрия, Богемия, Моравия және Силезиядағы яһудилер өз діндері үшін өлім, мәжбүрлеп дін ауыстыру немесе өздерін-өзі құрбан ету сияқты қорқынышты жағдайлардан өтті. Гуситтер шіркеумен келісімге келгеннен кейін, папа францискандық монах Иоанн Капистраноны оларды отарға қайтару және ереске және сенімсіздікке қарсы сезімдерді ояту үшін жіберді; Вроцлавта ғана 41 шейіт өртеліп, барлық яһудилер Силезиядан мәңгілікке қуылды. Францискандық монах Бернардин Фелтре Германияның оңтүстік және батыс бөлігіндегі қауымдарға ұқсас тағдыр әкелді. Тренто яһудилерінен азаптау арқылы алынған жалған мойындаулардың салдарынан көптеген қалалардың, әсіресе Регенсбургтің тұрғындары яһудилерге шабуыл жасап, оларды өлтірді. XV ғасырдың соңы христиан әлемі үшін жаңа дәуірді бастады, бірақ яһудилерге ешқандай жеңіліс әкелген жоқ. Германиядағы яһудилер оларға барлық жамандықтарды таңушы діни жеккөрушіліктің құрбаны болды. Германияда және басқа жерлерде рухани билігі қауіпке ұшыраған, қалыптасқан шіркеу неміс қайта өрлеу мәдениетімен қақтығысқа дайындалғанда, оның шабуылдаудың ең қолайлы нүктелерінің бірі раввиндік әдебиет болды. Осы уақытта, бұрын Францияда болғандай, яһудилер Талмудқа қатысты жалған хабарлар таратты, бірақ кітаптың жақтасы неміс гуманисті Иоганн Рейхлин болды, ол Германияда еврей тілін гуманитарлық ғылымдардың қатарына енгізген бірінші адам болды. Доминикандықтар мен олардың ізбасарлары қарсылық көрсеткенімен, оның пікірі гуманистік папа Лев X Талмудты Италияда басып шығаруға рұқсат бергенде басым болды.

The legal and civic status of the Jews underwent a transformation under the Holy Roman Empire. Jewish people found a certain degree of protection with the Holy Roman Emperor, who claimed the right of possession and protection of all the Jews of the empire. A justification for this claim was that the Holy Roman Emperor was the successor of the emperor Titus, who was said to have acquired the Jews as his private property. The German emperors apparently claimed this right of possession more for the sake of taxing the Jews than of protecting them. A variety of such taxes existed. Louis IV, Holy Roman Emperor, was a prolific creator of new taxes. In 1342, he instituted the "golden sacrificial penny" and decreed that every year all the Jews should pay the emperor one kreutzer out of every florins of their property in addition to the taxes they were already paying to both the state and municipal authorities. The emperors of the House of Luxembourg devised other means of taxation. They turned their prerogatives in regard to the Jews to further account by selling at a high price to the princes and free towns of the empire the valuable privilege of taxing and fining the Jews. Charles IV, via the Golden Bull of 1356, granted this privilege to the seven electors of the empire when the empire was reorganized in 1356. From this time onward, for reasons that also apparently concerned taxes, the Jews of Germany gradually passed in increasing numbers from the authority of the emperor to that of both the lesser sovereigns and the cities. For the sake of sorely needed revenue, the Jews were now invited, with the promise of full protection, to return to those districts and cities from which they had shortly before been expelled. However, as soon as Jewish people acquired some property, they were again plundered and driven away. These episodes thenceforth constituted a large portion of the medieval history of the German Jews. Emperor Wenceslaus was most expert in transferring to his own coffers gold from the pockets of rich Jews. He made compacts with many cities, estates, and princes whereby he annulled all outstanding debts to the Jews in return for a certain sum paid to him. Emperor Wenceslaus declared that anyone helping Jews with the collection of their debts, in spite of this annulment, would be dealt with as a robber and peacebreaker, and be forced to make restitution. This decree, which for years allegedly injured the public credit, is said to have impoverished thousands of Jewish families during the close of the 14th century. The 15th century did not bring any amelioration. What happened in the time of the Crusades happened again. The war upon the Hussites became the signal for renewed persecution of Jews. The Jews of Austria, Bohemia, Moravia, and Silesia passed through all the terrors of death, forced baptism, or voluntary self immolation for the sake of their faith. When the Hussites made peace with the Church, the Pope sent the Franciscan friar John of Capistrano to win the renegades back into the fold and inspire them with loathing for heresy and unbelief; 41 martyrs were burned in Wrocław alone, and all Jews were forever banished from Silesia. The Franciscan friar Bernardine of Feltre brought a similar fate upon the communities in southern and western Germany. As a consequence of the fictitious confessions extracted under torture from the Jews of Trent, the populace of many cities, especially of Regensburg, fell upon the Jews and massacred them. The end of the 15th century, which brought a new epoch for the Christian world, brought no relief to the Jews. Jews in Germany remained the victims of a religious hatred that ascribed to them all possible evils. When the established Church, threatened in its spiritual power in Germany and elsewhere, prepared for its conflict with the culture of the German Renaissance, one of its most convenient points of attack was rabbinic literature. At this time, as once before in France, Jewish converts spread false reports in regard to the Talmud, but an advocate of the book arose in the person of Johann Reuchlin, the German humanist, who was the first one in Germany to include the Hebrew language among the humanities. His opinion, though strongly opposed by the Dominicans and their followers, finally prevailed when the humanistic Pope Leo X permitted the Talmud to be printed in Italy.

Яһуди ағартушылығы

Жалпы ағартушылық дәуірінде (1600-шы жылдардан 1700-шы жылдардың соңына дейін) көптеген еврей әйелдері еврей емес салонға жиі бара бастады және эмансипация үшін күресті. Батыс Еуропа мен Германияда еврей заңдары, Халаха, ұмытыла бастады. 18-шы ғасырда кейбір дәстүрлі неміс ғалымдары мен көшбасшылары, мысалы, дәрігер және «Маасех Тувия» авторы, Тобиас б. Мозес Кон, секулярлық мәдениетті бағалады. Осы кезеңдегі ең маңызды ерекшелік – неміс Ағартушылығы болды, ол батыс еуропалық жазушылармен, ғалымдармен және зиялылармен бәсекелесетін туған жердегі тұлғалармен мақтана білді. Тіл мен киімнің сыртқы белгілерінен басқа, еврейлер неміс қоғамының мәдени және интеллектуалдық нормаларын қабылдады. Бұл қозғалыс неміс немесе Берлин Хаскаласы деп аталды және неміс қоғамының күрделі мәселелеріне көптеген әсер етті. 1740-шы жылдардың басында көптеген неміс еврейлері, сондай-ақ жекелеген поляк және литвалық еврейлер секулярлық білім алуға құштар болды. 18-шы ғасырдың соңындағы неміс еврей ағартушылығы, Хаскала, еуропалық еврейлердің саяси, әлеуметтік және интеллектуалдық жаңғыруын білдірді. Еврей қоғамының кейбір беделді өкілдері еуропа тілдерін білді. Германия, Австрия және Ресейдегі абсолюттік үкіметтер еврей қауымының басшылығын билігінен айырды, көптеген еврейлер «Сарқырама еврейлеріне» айналды. Олар еврей бизнесмендерімен байланыстарын пайдаланып, әскери келісімшарттар жасады, монета айналымын басқарды, жаңа өнеркәсіптер құрды және патша сарайын қымбат тастармен және киіммен қамтамасыз етті. Сарқырама еврейлері билеушілердің қорғауында болды және сөйлеу, мінез-құлық және еуропалық әдебиет пен идеялар туралы білімдері жағынан қоғамдағы барлық адамдар сияқты әрекет етті. Мысалы, Исаак Эухел еврейлердің жаңа буынын бейнеледі. Ол неміс Хаскаласының жетекші өкілі болды және «Ха Ме/ассеф» журналының негізін қалаушылардың бірі еді. Эухел прусстың Берлин және Кёнигсберг орталықтарында тұрып, еуропа тілдері мен мәдениетіне қанықты. Оның қызығушылығы басқа еврейлермен бірге ағартушылықтың білім беру мүдделерін ілгерілетуге бағытталды. Мұса Мендельсон, тағы бір ағартушы ойшыл, православиелік еврей өмірін сүретін адамдарға секулярлық мәдениетті әкелген алғашқы еврей болды. Ол ақыл-ойының күшін жоғары бағалады және діни шындықтарға логикалық жолмен жетуге болатынын, ал яһудизмді ерекше ететін нәрсе – оның құдайдан берілген заң кодексі екенін айтты. Мендельсонның яһудизмге адалдығы тіпті ағартушылық философияны қолдайтындардың арасында да шиеленіске әкелді. Оның рационалистік идеяларына одан да қарсы болған христиандар, оның яһудизмге берік ұстануын қабылдау қиын болды. Батыс Еуропаның көп бөлігінде Хаскала көптеген еврейлердің ассимиляциялануымен аяқталды. Көптеген еврейлер еврей заңдарын ұстануды тоқтатты, ал Германиядағы эмансипация күресі Еуропадағы еврейлердің болашағы туралы күмән тудырды және Америкаға көшуге және сионизмге әкелді. Ресейде антисемитизм Хаскалаға нүкте қойды. Кейбір еврейлер антисемитизмге қарсы күресті, ал басқалары революциялық қозғалыстарға қосылып, ассимиляцияланды, ал кейбіреулері сионистік Хиббат Сион қозғалысы түрінде еврей ұлтшылдығына бет бұрды.

During the General Enlightenment (the 1600s to late 1700s), many Jewish women began to frequently visit non Jewish salons and to campaign for emancipation. In Western Europe and the German states, observance of Jewish law, Halacha, started to be neglected. In the 18th century, some traditional German scholars and leaders, such as the doctor and author of Ma'aseh Tuviyyah, Tobias b. Moses Cohn, appreciated the secular culture. The most important feature during this time was the German Aufklärung, which was able to boast of native figures who competed with the finest Western European writers, scholars, and intellectuals. Aside from the externalities of language and dress, the Jews internalized the cultural and intellectual norms of German society. The movement, becoming known as the German or Berlin Haskalah offered many effects to the challenges of German society. As early as the 1740s, many German Jews and some individual Polish and Lithuanian Jews had a desire for secular education. The German Jewish Enlightenment of the late 18th century, the Haskalah, marks the political, social, and intellectual transition of European Jewry to modernity. Some of the elite members of Jewish society knew European languages. Absolutist governments in Germany, Austria, and Russia deprived the Jewish community's leadership of its authority and many Jews became 'Court Jews'. Using their connections with Jewish businessmen to serve as military contractors, managers of mints, founders of new industries and providers to the court of precious stones and clothing, they gave economic assistance to the local rulers. Court Jews were protected by the rulers and acted as did everyone else in society in their speech, manners, and awareness of European literature and ideas. Isaac Euchel, for example, represented a new generation of Jews. He maintained a leading role in the German Haskalah, is one of the founding editors of Ha Me/assef. Euchel was exposed to European languages and culture while living in Prussian centers: Berlin and Koenigsberg. His interests turned towards promoting the educational interests of the Enlightenment with other Jews. Moses Mendelssohn as another enlightenment thinker was the first Jew to bring secular culture to those living an Orthodox Jewish life. He valued reason and felt that anyone could arrive logically at religious truths while arguing that what makes Judaism unique is its divine revelation of a code of law. Mendelssohn's commitment to Judaism leads to tensions even with some of those who subscribed to Enlightenment philosophy. Faithful Christians who were less opposed to his rationalistic ideas than to his adherence to Judaism found it difficult to accept this Juif de Berlin. In most of Western Europe, the Haskalah ended with large numbers of Jews assimilating. Many Jews stopped adhering to Jewish law, and the struggle for emancipation in Germany awakened some doubts about the future of Jews in Europe and eventually led to both immigrations to America and Zionism. In Russia, antisemitism ended the Haskalah. Some Jews responded to this antisemitism by campaigning for emancipation, while others joined revolutionary movements and assimilated, and some turned to Jewish nationalism in the form of the Zionist Hibbat Zion movement.

Неміс еврей қауымының қайта құрылуы

Абрахам Гайгер мен Сэмюэл Холдхайм либерализмнің заманауи рухын қабылдаған қазіргі иудаизмдегі консервативті қозғалыстың екі негізін қалаушы болды. Самсон Рафаэль Хирш дәстүрлі әдет-ғұрыптарды қорғап, қазіргі заманғы "рухты" жоққа шығарды. Адал яһудилер ешқайсысы да осы сенімдерді қабыланбады. Зехариас Франкель неміс қауымдастықтарымен келісімде орташа реформалық қозғалысты құрды. Қоғамдық құлшылықтар қайта ұйымдастырылды, дұғаға ортағасырлық қосымшалар азайтылды, қауымдық ән салу енгізілді және ғылыми білімі бар раввиндерді қажет ететін тұрақты уағыздар жасалды. Еврей балаларының зайырлы біліміне діни құрылым қосу қажеттілігінен діни мектептер мемлекет тарапынан міндетті етілді. Ауызша сөйлеу өнері М. Сакс және М. Джоэл сияқты неміс уағыздаушыларының арқасында дамыды. Луи Левандовскидің көмегімен синагогалық музыка қабылданды. Еврей қауымының дамуының бір бөлігі – еврей әдебиетін дамыту және ұстаздар, раввиндер мен қауым басшылары құрған бірлестіктер болды. Неміс еврей қауымының қайта ұйымдастырылуының тағы бір маңызды бөлігі – еврей әйелдерінің қоғамдағы белсенді қатысуы және олардың отбасыларын өзге өмір салтына ассимиляциялауға бейімділігі болды. Еврей әйелдері көзқарастарына қайшы келіп, заманауиланса да, бірқатар дәстүрлерді сақтап қалуға тырысты. Неміс еврей аналары балаларын тәрбиелеу жолын өзгертті, мысалы, отбасыларын еврей аудандарынан көшіріп, еврей балаларының кімдермен өсіп, кімдермен сөйлесетінін өзгертіп, сол кездегі тығыз еврей қауымының динамикасын өзгертті. Сонымен қатар, еврей аналары өздері мен отбасыларын неміс қоғамына енгізудің басқа жолдарын да іздеді. Аналары еврей балаларын көршілікке серуендеуге, спорттық жарыстарға және олардың неміс құрдастарындарына ұқсас болуына көмектесетін басқа да шараларға қатыстырды. Ассимиляция үшін аналар протестанттық буржуазиялық немістер ұсынатын сән мен өзге де жаңалықтар туралы газеттер мен журналдарды оқып, ләззат алды. Осыған ұқсас, неміс еврей аналары балаларын музыка сабақтарына баруға ынталандырды, өйткені бұл басқа немістер арасында танымал болды. Неміс еврей аналарының отбасыларын ассимиляциялауға бағытталған тағы бір күш-жігері – балаларына әдептілік пен жақсы мінез-құлықты үйрету болды. Неміс емес немістер еврейлерді құрметсіз және уақыт пен орынды түсінбейтін деп есептеді.

Abraham Geiger and Samuel Holdheim were two founders of the conservative movement in modern Judaism who accepted the modern spirit of liberalism. Samson Raphael Hirsch defended traditional customs, denying the modern "spirit". Neither of these beliefs was followed by the faithful Jews. Zecharias Frankel created a moderate reform movement in assurance with German communities. Public worships were reorganized, reduction of medieval additions to the prayer, congregational singing was introduced, and regular sermons required scientifically trained rabbis. Religious schools were enforced by the state due to a want for the addition of religious structure to secular education of Jewish children. Pulpit oratory started to thrive mainly due to German preachers, such as M. Sachs and M. Joel. Synagogal music was accepted with the help of Louis Lewandowski. Part of the evolution of the Jewish community was the cultivation of Jewish literature and associations created with teachers, rabbis, and leaders of congregations. Another vital part of the reorganization of the Jewish German community was the heavy involvement of Jewish women in the community and their new tendencies to assimilate their families into a different lifestyle. Jewish women were contradicting their view points in the sense that they were modernizing, but they also tried to keep some traditions alive. German Jewish mothers were shifting the way they raised their children in ways such as moving their families out of Jewish neighborhoods, thus changing who Jewish children grew up around and conversed with, all in all shifting the dynamic of the then close knit Jewish community. Additionally, Jewish mothers wished to integrate themselves and their families into German society in other ways. Because of their mothers, Jewish children participated in walks around the neighborhood, sporting events, and other activities that would mold them into becoming more like their other German peers. For mothers to assimilate into German culture, they took pleasure in reading newspapers and magazines that focused on the fashion styles, as well as other trends that were up and coming for the time and that the Protestant, bourgeois Germans were exhibiting. Similar to this, German Jewish mothers also urged their children to partake in music lessons, mainly because it was a popular activity among other Germans. Another effort German Jewish mothers put into assimilating their families was enforcing the importance of manners on their children. It was noted that non Jewish Germans saw Jews as disrespectful and unable to grasp the concept of time and place.

1815-1918 жылдар

Наполеон I азаттық беріп, Еуропадағы еврейлердің жағдайын жақсартты, бірақ 1815 жылы Наполеонның құлауымен ұлтшылдық күшейіп, еврейлерге қарсы қысым артты. 1819 жылдың тамыз және қазан айлары аралығында Германияда "Геп-Геп" деп аталатын қарақшылықтар болды. Яһуди мүліктері жойылды, көптеген яһудилер қаза тапты. Осы кезеңде көптеген неміс мемлекеттері еврейлердің азаматтық құқықтарын шектеді. Франкфурт еркін қаласында жылына неке қиюға рұқсат алған еврей жұптарының саны 12-ге дейін жеткізілді, ал 1811 жылы қаланың еврей қауымы азаттық үшін төлеген 400,000 флорин қайтарылмай қалды. Рейн аймағы Пруссияның бақылауына өткеннен кейін, еврейлер Наполеон берген құқықтарынан айырылып, кейбір кәсіптерге тыйым салынды, ал Наполеон соғыстарына дейін мемлекеттік қызметке тағайындалғандар жұмыстан босатылды. Көптеген неміс мемлекеттерінде еврейлердің жұмыс істеу, қоныстану және некеге тұру құқықтары шектелді. Арнайы қорғау қағазы болмаған еврейлер көптеген кәсіптерден шеттетіліп, көбінесе мал сату сияқты құрметсіз деп есептелетін жұмыстарға мәжбүр болды. Некеге тұруға ниеттенген еврей еркесі "Матрикель" деп аталатын тіркеу куәлігін сатып алуға тиіс болды, ол оның "жақсы" кәсіппен айналысатынын дәлелдеді. 1000 флоринге дейін тұратын "Матрикель" көбінесе отбасының тұңғыш ұлына ғана берілетін. Осының салдарынан көптеген еврей еркестері заңды түрде үйлене алмады. Германияда еврейлерге ауыр салық салынып, кейде басқа ұлттан шыққан шеберлер тарапынан кемсітілді. Осының нәтижесінде көптеген неміс еврейлері эмиграцияға көшті. Неміс еврей газеттері эмиграцияны қолдады. Völkisch қозғалысының антисемиттері өздерін осылай атауға бірінші болып келісті, өйткені олар еврейлерді неміс қоғамына толық сіңіре алмайтын семит тектес халықтың бір бөлігі деп есептеді. Völkisch қозғалысының еврейлерге қарсы сезімі соншалықты күшті болды, 1900 жылға қарай "антисемит" сөзі еврейлерге қарсы сезімдегі кез келген адамды сипаттау үшін неміс тіліне енді. Алайда, үлкен наразылықтар мен петицияларға қарамастан, völkisch қозғалысы үкіметті еврейлердің азаттығын жоюға көндіре алмады, ал 1912 жылғы Рейхстаг сайлауында völkisch қозғалысына жақын партиялар уақытша жеңіліске ұшырады. 1848 жылдан кейін еврейлер заң алдында теңдік құқығына ие болды. Баден және Вюртемберг 1861-64 жылдары еврейлерге заң алдында толық теңдік беретін заңдарды қабылдады. 1871 жылы құрылған жаңа Германия империясы да осылай істеді. Тарихшы Фриц Штерн 1900 жылға қарай еврей-неміс симбиозы қалыптасқанын айтады, онда неміс еврейлері неміс және еврей мәдениеттерінің элементтерін бірегей жаңа мәдениетке біріктірді. 19-шы ғасырдан бастап еврейлер мен еврей емес адамдар арасындағы некелер кеңіне тарады, мысалы, Германия канцлері Густав Штресеманның әйелі еврей болды. Алайда, әскери, дипломатиялық қызметте, сот және жоғары бюрократияда жоғары лауазымға тағайындалу мүмкіндігі өте шектеулі болды. Кейбір тарихшылар еврей халқы азаттыққа қол жеткізгеннен кейін өз мәдениетіндегі тамырларын жоғалтып, тек неміс мәдениетін қабылдады деп санайды. Алайда, Марион А. Каплан сияқты басқа тарихшылар, керісінше, Императорлық Германия кезінде еврей әйелдері еврей және неміс мәдениеттерін теңестірудің бастамашылары болды деп мәлімдейді. Еврей әйелдері еврей қауымдастықтарының өзгеретін қоғамға бейімделуіне маңызды рөл атқарды. Еврей әйелдері еврей қауымындағы жаңғырудың катализаторы болды. 1870-1918 жылдар әйелдердің қоғамдағы рөлінің өзгеруіне әкелді. Бұрын олардың жұмысы үй шаруасын жүргізу және балаларды тәрбиелеу болған. Алайда, енді олар отбасының қаржылық жағдайына үлес қоса бастады. Еврей аналары - еврей дінін неміс мәдениетімен байланыстыратын жалғыз тірек болды. Олар балаларын буржуазиялық Германияға сай тәрбиелеуді өздерінің міндеті деп санады. Әйелдер неміс дәстүрлерін сақтап, сонымен бірге еврей дәстүрлерін сақтап қалуға тырысты. Әйелдер қошерді сақтауға, демалыс күндерін ұстауға, балаларына неміс тілін үйретуге және неміс киімдерін киюге жауапты болды. Еврей әйелдері үй ішінде еврей өмір салтын сақтай отырып, сыртқы түрін немісше көрсетуге тырысты. Еврей халқының саны 1871 жылы 512 000-нан 1910 жылы 615 000-ға дейін өсті, оның ішінде 79 000-ға жуық Ресейден көшіп келгендер бар, бұл жалпы санының бір пайызынан аспады. 1871-1909 жылдары шамамен 15 000 еврей христиан дініне ауысты. Неміс либералдарының еврейлерге қатысты көзқарасы олар Германияда қалуға ниетті және сіңірілуге қабілетті деген болды. Антрополог және саясаткер Рудольф Вирхов осы позицияны "Еврейлер жай ғана осында. Оларды өлтіруге болмайды" деп түйіндеді. Алайда, бұл позиция еврейлер мен еврей емес адамдар арасындағы мәдени айырмашылықтарды қабылдамай, оларды жоюды жақтады.

Napoleon I emancipated the Jews across Europe, but with Napoleon's fall in 1815, growing nationalism resulted in increasing repression. From August to October 1819, pogroms that came to be known as the Hep Hep riots took place throughout Germany. Jewish property was destroyed, and many Jews were killed. During this time, many German states stripped Jews of their civil rights. In the Free City of Frankfurt, only 12 Jewish couples were allowed to marry each year, and the 400,000 florins the city's Jewish community had paid in 1811 for its emancipation was forfeited. After the Rhineland reverted to Prussian control, Jews lost the rights Napoleon had granted them, were banned from certain professions, and the few who had been appointed to public office before the Napoleonic Wars were dismissed. Throughout numerous German states, Jews had their rights to work, settle, and marry restricted. Without special letters of protection, Jews were banned from many different professions, and often had to resort to jobs considered unrespectable, such as peddling or cattle dealing, to survive. A Jewish man who wanted to marry had to purchase a registration certificate, known as a Matrikel, proving he was in a "respectable" trade or profession. A Matrikel, which could cost up to 1,000 florins, was usually restricted to firstborn sons. As a result, most Jewish men were unable to legally marry. Throughout Germany, Jews were heavily taxed, and were sometimes discriminated against by gentile craftsmen. As a result, many German Jews began to emigrate. The emigration was encouraged by German Jewish newspapers. Antisemites of the völkisch movement were the first to describe themselves as such, because they viewed Jews as part of a Semitic race that could never be properly assimilated into German society. Such was the ferocity of the anti Jewish feeling of the völkisch movement that by 1900, antisemitic had entered German to describe anyone who had anti Jewish feelings. However, despite massive protests and petitions, the völkisch movement failed to persuade the government to revoke Jewish emancipation, and in the 1912 Reichstag elections, the parties with völkisch movement sympathies suffered a temporary defeat. Jews experienced a period of legal equality after 1848. Baden and Württemberg passed the legislation that gave the Jews complete equality before the law in 1861–64. The newly formed German Empire did the same in 1871. Historian Fritz Stern concludes that by 1900, what had emerged was a Jewish German symbiosis, where German Jews had merged elements of German and Jewish culture into a unique new one. Marriages between Jews and non Jews became somewhat common from the 19th century; for example, the wife of German Chancellor Gustav Stresemann was Jewish. However, opportunity for high appointments in the military, the diplomatic service, judiciary or senior bureaucracy was very small. Some historians believe that with emancipation the Jewish people lost their roots in their culture and began only using German culture. However, other historians including Marion A. Kaplan, argue that it was the opposite and Jewish women were the initiators of balancing both Jewish and German culture during Imperial Germany. Jewish women played a key role in keeping the Jewish communities in tune with the changing society that was evoked by the Jews being emancipated. Jewish women were the catalyst of modernization within the Jewish community. The years 1870–1918 marked the shift in the women's role in society. Their job in the past had been housekeeping and raising children. Now, however, they began to contribute to the home financially. Jewish mothers were the only tool families had to linking Judaism with German culture. They felt it was their job to raise children that would fit in with bourgeois Germany. Women had to balance enforcing German traditions while also preserving Jewish traditions. Women were in charge of keeping kosher and the Sabbath; as well as, teaching their children German speech and dressing them in German clothing. Jewish women attempted to create an exterior presence of German while maintaining the Jewish lifestyle inside their homes. The Jewish population grew from 512,000 in 1871 to 615,000 in 1910, including 79,000 recent immigrants from Russia, just under one percent of the total. About 15,000 Jews converted to Christianity between 1871 and 1909. The typical attitude of German liberals towards Jews was that they were in Germany to stay and were capable of being assimilated; anthropologist and politician Rudolf Virchow summarised this position, saying "The Jews are simply here. You cannot strike them dead." This position, however, did not tolerate cultural differences between Jews and non Jews, advocating instead eliminating this difference.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста Германиядағы кез келген этникалық, діни немесе саяси азшылықтарға қарағанда неміс еврейлерінің үлесі жоғары болды; шайқаста 12 мыңға жуық адам қаза тапты. Көптеген неміс еврейлері патриотизм тудырған соғысты қолдады; көптеген немістер сияқты, олар Германияның әрекеттерін қорғаныс шарасы ретінде қарастырды, тіпті либералды еврейлер Германияның басқа елдердің, әсіресе Ресейдің әрекеттеріне жауап беріп отыр деп сенді. Көптеген еврейлер үшін Германияны қолдау мәселесі туындаған жоқ, бұл олардың табиғи міндеті болды. Жаудың Ресей болғаны неміс еврейлеріне соғысты қолдауға тағы бір себеп болды; Царь Ресейі неміс еврейлерінің көзінде погромдары үшін қанаушы болып есептелді, ал көптеген неміс еврейлері үшін Ресейге қарсы соғыс қасиетті соғысқа айналды. Кек алу ниеті болғанымен, көптеген еврейлер үшін Ресейдегі еврей халқын құлдықтан құтқару да маңызды болды. Бір неміс еврей басылымы: «Біз қасиетті Отанымызды қорғау, еуропалық мәдениетті құтқару және Шығыстағы бауырластарымызды азат ету үшін күресудеміз» деп мәлімдеді. Соғысқа құштарлық еврей қауымдастықтарында да, этникалық немістер арасында да кең таралған еді. Германиядағы басты еврей ұйымы, еврей дінінің неміс азаматтарының орталық қауымдастығы, соғысты толыққанды қолдайтынын мәлімдеді. 5 тамыз күні патшалықпен патриоттық дұға күні деп жарияланғанда, Германиядағы синагогтар қонақтармен толып, патриоттық дұғалар мен ұлтшылдық сөздерге толы болды. Соғысқа бару Ресей, Франция және Ұлыбританиядағы еврейлермен соғысу мүмкіндігін тудырғанымен, еврейлердің көпшілігі үшін Антанта елдеріндегі еврей қауымдастықтарымен байланысты үзу олардың рухани соғысқа жұмылдырылуының бір бөлігі ретінде қабылданды. Себебі, соғыс кезінде Германиядағы католиктер мен протестанттар да Шығыс және Батыстағы өз дінтастарына қарсы күресті. Шындығында, кейбір еврейлер үшін еврейлердің бір-бірімен соғысқа баруы неміс еврейлерінің өмірінің қалыпты екендігінің дәлелі болды; оларды енді ұлтаралық адалдығы бар азшылық емес, адал неміс азаматтары деп санауға болады. Неміс еврейлері басқа елдердің еврейлерімен байланысты жиі үзіп тастады; еврейлердің құқықтарын қорғауға арналған француз ұйымы – Израильдік Универсалды Альянс, соғыс басталғаннан кейін неміс еврей мүшесінің кетіп қалғанын көрді, ол неміс ретінде француз басшылығындағы қоғамға тиесілі бола алмайтынын мәлімдеді. Неміс еврейлері Германияның Африка мен Шығыс Еуропадағы отаршылдық амбицияларын қолдады, себебі бұл Германияның күшін арттыруға және Шығыс Еуропалық еврейлерді патшалық үкімшіліктен құтқаруға бағытталған еді. Шығысқа жасалған шабуыл неміс еврейлері үшін маңызды болды, өйткені ол Германияның әскери үстемдігін және Ресейлік қатыгездіктен Шығыс еврейлерін құтқаруды біріктірді; Ресейдегі антисемитизм мен погромдар соғыс созылған сайын нашарлап бара жатты. Алайда, неміс еврейлері әрдайым орыс еврейлерімен жеке туыстық сезімге ие болған жоқ. Көптеген адамдар шығыс еврейлерінің киімі мен мінез-құлқынан жиренді, олар дінге көбірек берілгендігі де оларды жақтырмады. Әскери цензурада жұмыс істейтін неміс еврейі Виктор Клемперер: «Жоқ, мен бұл адамдарға тиесілі емеспін, тіпті егер олар менің қаныма байланысты екенімді жүз рет дәлелдесе де. Мен Еуропаға, Германияға тиесілімін және мен өз Жаратушыма неміс болғаным үшін алғыс айтамын» деді. Бұл этникалық немістер арасында да кең таралған көзқарас болды; Ресейге шабуыл кезінде немістер басып алған аумақтар артта қалған және примитивті болып көрінді, сондықтан көптеген немістер үшін Ресейдегі тәжірибелері олардың ұлттық өзін-өзі тануын күшейтті. Вальтер Ратенау мен Макс Варбург сияқты көрнекті еврей өнеркәсіпшілері мен банкирлері Германияның соғыс экономикасын қадағалауда маңызды рөл атқарды. 1916 жылдың қазан айында неміс әскери жоғарғы қолбасшылығы яһудилердің санағын (Judenzählung) жүргізді. Германиядағы еврейлердің патриотизмге деген көзқарасының жоқтығын растау үшін жүргізілген санақ бұл айыптаманы жоққа шығарды, бірақ оның нәтижесі жарияланбады. «Статистикалық қорқыныштылық» деп айыпталған санақ антисемитизм мен «арқаға пышақ салу аңызы» (Dolchstoßlegende) сияқты әлеуметтік аңыздарды күшейтуге ықпал етті. Көптеген еврейлер үшін санақ жүргізілгені сатқындық сезімін тудырды, өйткені неміс еврейлері зорлық-зомбылыққа, азық-түлік тапшылығына, ұлтшылдық сезімдерге және өздерінің неміс азаматтарымен бірге сарқылудың қайғысына қатысты, бірақ көптеген неміс еврей сарбаздары соңына дейін адал қызмет етті. Гуго Пресс, империялық режимнен кейінгі бірінші үкіметтегі ішкі істер министрі және либералды Веймар Конституциясының алғашқы жобасын жазды. General Electric (AEG) төрағасы және Германиялық Демократиялық Партиясының (DDP) басшысы Вальтер Ратенау 1922 жылы маңызды Рапалло шартын келісіп, сыртқы істер министрі болды. Ол екі айдан кейін өлтірілді. 1914 жылы еврейлер байлардың арасында жақсы өкілдік етілді, Пруссиядағы 800 ең бай адамның 23,7 пайызы және университет студенттерінің сегіз пайызы олардың қатарында болды. Алайда, еврей бизнесі бұрынғыдан гөрі экономикалық жағынан нашарлаған еді. Еврей орта таптары күшейе түскен экономикалық қиындықтарға тап болды, ал 1930 жылға қарай неміс еврей қауымдастығының төрттен бірі қауымдық әлеуметтік бағдарламалар арқылы қолдау көрсетуге мұқтаж болды.

A higher percentage of German Jews fought in World War I than of any other ethnic, religious or political minority in Germany; around 12,000 died in the fighting. Many German Jews supported the war out of patriotism; like many Germans, they viewed Germany's actions as defensive in nature and even left liberal Jews believed Germany was responding to the actions of other countries, particularly Russia. For many Jews it was never a question as to whether or not they would stand behind Germany, it was simply a given that they would. The fact that the enemy was Russia also gave an additional reason for German Jews to support the war; Tsarist Russia was regarded as the oppressor in the eyes of German Jews for its pogroms and for many German Jews, the war against Russia would become a sort of holy war. While there was partially a desire for vengeance, for many Jews ensuring Russia's Jewish population was saved from a life of servitude was equally important – one German Jewish publication stated "We are fighting to protect our holy fatherland, to rescue European culture and to liberate our brothers in the east." War fervour was as common amongst Jewish communities as it was amongst ethnic Germans ones. The main Jewish organisation in Germany, the Central Association of German Citizens of the Jewish Faith, declared unconditional support for the war and when 5 August was declared by the Kaiser to be a day of patriotic prayer, synagogues across Germany surged with visitors and filled with patriotic prayers and nationalistic speeches. While going to war brought the unsavoury prospect of fighting fellow Jews in Russia, France and Britain, for the majority of Jews this severing of ties with Jewish communities in the Entente was accepted part of their spiritual mobilisation for war. After all, the conflict also pitted German Catholics and Protestants against their fellow believers in the east and west. Indeed, for some Jews the fact that Jews were going to war with one another was proof of the normality of German Jewish life; they could no longer be considered a minority with transnational loyalties but loyal German citizens. German Jews often broke ties with Jews of other countries; the Alliance Israélite Universelle, a French organisation that was dedicated to protecting Jewish rights, saw a German Jewish member quit once the war started, declaring that he could not, as a German, belong to a society that was under French leadership. German Jews supported German colonial ambitions in Africa and Eastern Europe, out of the desire to increase German power and to rescue Eastern European Jews from Tsarist rule. The eastern advance became important for German Jews because it combined German military superiority with rescuing Eastern Jews from Russian brutality; Russian antisemitism and pogroms had only worsened as the war dragged on. However, German Jews did not always feel a personal kinship with Russian Jews. Many were repelled by Eastern Jews, who dressed and behaved differently, as well as being much more religiously devout. Victor Klemperer, a German Jew working for military censors, stated "No, I did not belong to these people, even if one proved my blood relation to them a hundred times over I belonged to Europe, to Germany, and I thanked my creator that I was German." This was a common attitude amongst ethnic Germans however; during the invasion of Russia the territories the Germans overran seemed backwards and primitive, thus for many Germans their experiences in Russia simply reinforced their national self concept. Prominent Jewish industrialists and bankers, such as Walter Rathenau and Max Warburg played major roles in supervising the German war economy. In October 1916, the German Military High Command administered the Judenzählung (census of Jews). Designed to confirm accusations of the lack of patriotism among German Jews, the census disproved the charges, but its results were not made public. Denounced as a "statistical monstrosity", the census was a catalyst to intensified antisemitism and social myths such as the "stab in the back myth" (Dolchstoßlegende). For many Jews, the fact the census was carried out at all caused a sense of betrayal, as German Jews had taken part in the violence, food shortages, nationalist sentiment and misery of attrition alongside their fellow Germans, however most German Jewish soldiers carried on dutifully to the bitter end. Hugo Preuß was Interior Minister under the first post imperial regime and wrote the first draft of the liberal Weimar Constitution. Walther Rathenau, the chairman of General Electric (AEG) and head of the German Democratic Party (DDP), served as foreign minister in 1922, when he negotiated the important Treaty of Rapallo. He was assassinated two months later. In 1914, Jews were well represented among the wealthy, including 23.7 percent of the 800 richest individuals in Prussia, and eight percent of the university students. Jewish businesses, however, no longer had the economic prominence they had in previous decades. The Jewish middle class suffered increasing economic deprivation, and by 1930 a quarter of the German Jewish community had to be supported through community welfare programs.

Еврейлерге қарсылық

Соғыс кезінде Германияға ішкі жау сатқындық жасады деген жалған айыптамаға негізделген эпизодтық антисемитизм болды. Веймар республикасының алғашқы жылдарында неміс еврейлеріне қарсы зорлық-зомбылық орын алды, оны жарымәскери Фрейкорп жетекшілік етті. 1920 жылғы «Сион ақсақалдарының хаттамалары» – яһудилер әлемді басып алуға тырысады деген жалған құжат кеңінен таралды. 1920 жылдардың екінші жартысында жағдай жақсарды және антисемитизм көрінеу азайды. 1929 жылы Ұлы депрессия басталғанда, Адольф Гитлер мен оның нацистік партиясы оны қатты күшейтті. Автор Джей Говард Геллер неміс яһуди қауымдастығына төрт мүмкін жауап болғанын айтады. Неміс еврейлерінің көпшілігі тек формалды түрде дінге сенген және еврейлік идентитілерін көптеген идентитілердің бірі деп қарады; олар буржуазиялық либерализмді және неміс мәдениетінің барлық саласына ассимиляциялануды таңдады. Екінші топ (әсіресе Шығыс Еуропадан келген жаңа көшіп келгендер) яһуди діні мен сионизмді қабылдады. Солшыл топтың үшінші бөлігі марксизмнің универсализмін қолдады, ол этникалық және антисемиттік көзқарастарды әлсіздетті. Төртінші топқа неміс ұлтшылдығын жақтаған және еврейлік тарихын жасырған немесе азайтуға тырысқан адамдар кірді. 1933 жылы нацистер билікке келген кезде, жүздеген мың адам бесінші жолды таңдады: эмиграцияға кету, көбінесе барлық мүлікті қалдыру есебінен. Германияның заң жүйесі осы кезеңде яһудилерге көбінесе әділ қарады. Неміс яһудилерінің ірі ұйымы Centralverein сот жүйесін Германиядағы яһудилерге қарсы антисемиттік шабуылдардан қорғау үшін белсенді түрде пайдаланды; ол көбінесе табысты болды.

Зиялы қауым

Яһуди зиялылары мен шығармашылық кәсіпқойлары Веймар мәдениетінің көптеген салаларында жетекші тұлғалардың қатарында болды. 1918 жылы неміс университеттерінің факультеттері еврей ғалымдары үшін толығымен ашылды. Университет факультеттеріндегі жетекші еврей зиялыларына физик Альберт Эйнштейн; социологтар Карл Маннхайм, Эрих Фромм, Теодор Адорно, Макс Хоркхаймер және Герберт Маркузе; философтар Эрнст Кассирер және Эдмунд Гуссерл; коммунистік саяси теоретик Артур Розенберг; сексолог және ЛГБТ-ның алғашқы жақтасы Магнус Хиршфельд және тағы да көптеген адамдар кірді. Веймар республикасы (1919–1933 жж.) кезінде 17 неміс азаматы Нобель сыйлығымен марапатталды, олардың бесеуі еврей ғалымдары болды. 1925 жылы неміс еврей әдеби журналы "Дер Морген" жарық көрді. 1938 жылы нацистік үкімет таратып жібергенге дейін ол Франц Кафка және Лео Хирш сияқты көрнекті еврей жазушыларының очерктері мен әңгімелерін жариялады.

Нацистердің тұсында тұрған еврейлер (1933-45 жж.)

Германияда, тарихшы Ханс Моммсеннің айтуынша, антисемитизмнің үш түрі болды. 1997 жылғы сұхбатта Моммсеннің сөздері келтірілген: "Бір жағынан, неміс консерваторларына тән мәдени антисемитизмді, әсіресе неміс офицерлер корпусы мен жоғары азаматтық әкімшілігінде кездесетін және негізінен шығыс еврейлеріне қарсы бағытталған, екінші жағынан, ұлттық антисемитизмді ажырату керек. Консервативті түрлер, Шуламит Волков атап өткендей, "мәдени код" ретінде жұмыс істейді. Неміс антисемитизмінің бұл түрі кейіннен маңызды рөл атқарды, себебі ол функционалдық элитаның нәсілдік антисемитизмнің салдарынан алшақтауына мүмкіндік бермеді. Осылайша, еврейлерді қуғын-сүргінге қарсы генералдар немесе Рейх үкіметі ішіндегі жетекші топтар тарапынан ешқандай наразылық болған жоқ. Бұл әсіресе Гитлердің Кеңес Одағына қарсы "расалық жойқын соғысты" жариялауында орын алды. Германияда консервативті антисемитизмнен басқа, католик шіркеуінде еврейлерге қарсы үнсіздік болды, бұл католик халқының күшейген қуғын-сүргінге қарсы иммунитетіне белгілі бір әсер етті. Сондықтан Католик шіркеуінің евтаназия бағдарламасына қарсы наразылығы Холокостқа қарсы наразылықпен қатар жүрмеді. Германиядағы (және басқа да жерлерде) антисемитизмнің үшінші және ең жағымсыз түрі - ұлттық антисемитизм немесе расизм, және бұл зорлық-зомбылықты қолданудың ең басты жақтаушысы. 1933 жылы еврейлерді қудалау нацистік саясаттың белсенді бөлігіне айналды, бірақ бастапқыда заңдар кейінірек жылдардағыдай қатаң сақталмайды немесе қиратуға жеткізілмеді. Мұндай ережелер "арий параграфтары" деп аталды, олар бұрын антисемитизммен тұжырымдалған және көптеген жеке ұйымдарда қабылданған. Германиядағы еврейлерді қатаң қорлау 1933 жылдың наурыз айында бүкіл әлемдегі еврей басшыларының неміс өнімдерін бойкоттауға шақыруына себеп болды. Нацистер бұған жауап ретінде еврей дәрігерлеріне, дүкендеріне, заңгерлеріне және сауда орындарына қарсы тағы да тыйымдар мен бойкоттар жасады. Алты күннен кейін ғана еврейлердің мемлекеттік қызметте жұмыс істеуіне тыйым салатын "Кәсіби мемлекеттік қызметті қалпына келтіру туралы" заң қабылданды. Бұл заң еврейлерді тікелей және жанама түрде "арий" немістері үшін арналған арнайы және жоғары деңгейдегі лауазымдардан шеттетуді немесе тыйым салуды білдірді. Содан бері еврейлер еврей емес азаматтарға қарағанда төменгі орындарда жұмыс істеуге мәжбүр болды. Мемлекеттік қызмет туралы заң білім беру жүйесіне бірден еніп кетті, өйткені университет профессорлары, мысалы, мемлекеттік қызметкерлер болды. Неміс зиялыларының көпшілігі ұлттық социалистер болған жоқ, бірақ академиялық қауым императорлық кезеңнен бастап "мәдени антисемитизмге" ие болды, тіпті Веймар кезінде де. Еврей емес профессорлардың көпшілігі еврейлерге қатысты осындай сезімдермен, нацистердің билікті басып алу кезінде және одан кейін сыртқы көрінісімен байланысты, еврейлерге қарсы шараларға қарсы тұру үшін аз ынта-жігер болды. Неміс математика тарихының профессорының айтуынша, "Кәсіби ұйымның мүшелері болған неміс математиктерінің көпшілігі нацистермен ынтымақтасқандығы және еврей әріптестерін құтқару немесе көмектесу үшін ештеңе істемегендігі сөзсіз". Рауль Хилберг: "Неміс дәрігерлері басқа мамандықтарға қарағанда, партия мүшелігі жағынан өте нацистік болды", - деп атап өтті, ал кейбіреулері тіпті Аушвиц сияқты жерлерде адамдармен тәжірибе жүргізді. 1934 жылы 2 тамызда президент Пол фон Гинденбург қайтыс болды. Жаңа президент тағайындалмады; Германия канцлері ретінде Адольф Гитлер фюрер лауазымын өз қолына алды. Бұл, және оппозициялық партияларсыз қолға түскен үкімет Адольф Гитлерге заң шығаруды тоталитарлық бақылауға мүмкіндік берді. Әскер де Гитлерге адалдық ант берді, оған әскери билік берді; бұл жағдай оған өз сенімдерін одан әрі жүзеге асыруға мүмкіндік берді, бұған дейін еврейлерге бұрынғыдан да көп қысым жасады. 1935 және 1936 жылдары еврейлерді қудалау қарқыны күшейді. 1935 жылдың мамыр айында еврейлерге Вермахтқа (Қарулы Күштерге) кіруге тыйым салынды, ал сол жылы нацистік Германияның дүкендері мен мейрамханаларында еврейлерге қарсы үгіт-насихат пайда болды. Нюрнбергтегі нәсілдік тазалық туралы заңдар Нюрнбергте нацистік митингтер кезінде қабылданды; 1935 жылы 15 қыркүйекте арийлер мен еврейлер арасындағы жыныстық қатынастар мен некелерді болдырмау үшін неміс қаны мен ар-намысын қорғау туралы заң қабылданды. Сонымен қатар, Рейх азаматтығын беру туралы заң қабылданды және қараша айында бұл заңға толықтыру енгізілді, онда барлық еврейлер, тіпті төрттен бірі және жартысы еврейлердің өзінің елінің азаматы емес екендігі айтылды. Олардың ресми мәртебесі "мемлекеттік тәуелді" (Reichsangehöriger) болып өзгерді. Бұл олардың дауыс беру сияқты негізгі азаматтық құқықтарына ие емес екендіктерін білдірді, бірақ осы уақытта еврей емес немістер үшін дауыс беру құқығы тек нацистік партияға дауыс беру міндеттемесін білдірді. Бұл негізгі азаматтық құқықтарды жою болашақта еврейлерге қарсы қатаң заңдар қабылдануына алғышарт болды. Нюрнберг заңдарын жасау жиі Ганс Глобкеге байланыстырылады. 1936 жылы еврейлердің барлық кәсіби жұмыстарда жұмыс істеуіне тыйым салынды, бұл олардың білім беру, саясат, жоғары білім және өнеркәсіп салаларындағы ықпалын тиімді түрде жойды. Осының салдарынан, нацистік Германия экономикасы бойынша тараған еврейге қарсы шараларды тоқтатуға ешкімнің мүмкіндігі болмады. Ұзақ шабуылдан кейін, Schutzstaffel (SS) Германиядағы басты құқық қорғау күшіне айналды. Рейхсфюрер SS Хайнрих Гиммлер Гитлерді қуантуға құштар болды және оның бұйрықтарын ерікті түрде орындады. SS Гитлердің жеке күзетшісі болғандықтан, оның мүшелері Sturmabteilung (SA) мүшелерінен гөрі адал және білікті болды. Осының салдарынан, олар әскер тарапынан қолдауға ие болды, бірақ оларға сенімсіздікпен қарады, әскер енді SA үстемдік құрған кезде Гитлердің шешімдерімен келісуге көбірек дайын болды. Бұл Гитлерге үкімет пен еврейлерге қатысты саяси көзқарасқа тікелей бақылау жасауға мүмкіндік берді. 1937 және 1938 жылдары жаңа заңдар қабылданды және нағыз "арий" неміс халқынан еврейлерді бөліп-тарату басталды. Атап айтқанда, еврейлер өздерінің нәсілдік статусы үшін қаржылық жазаға тартылды. 1937 жылдың 4 маусымында екі жас неміс еврейі, Хельмут Хирш және Исаак Уттинг, Нюрнбергтегі нацистік партия штаб-пәтерін бомбалауға қатысқандары үшін аталды. 1938 жылдың 1 наурызынан бастап үкіметтік келісімдер еврей бизнесмендеріне берілмейтін болды. 30 қыркүйекте "арий" дәрігерлері тек "арий" пациенттерін емдеуге рұхсат етілді. Еврейлерге медициналық көмек көрсету еврейлердің дәрігер болуына немесе кез келген кәсіби жұмыстың болуына тыйым салынғандықтан қиын болды. 1938 жылдың 17 тамызынан бастап еврей емес текті есімдері бар еврейлер өз есімдеріне Израиль (ерлер) немесе Сара (әйелдер) есімдерін қосуға міндетті болды, ал 5 қазаннан бастап олардың төлқұжаттарына үлкен әріппен "J" әрпі салынуға тиіс болды. 1938 жылдың 15 қарашасында еврей балаларына қалыпты мектептерге баруға тыйым салынды. 1939 жылдың сәуір айына қарай, еврей компанияларының көбі қаржылық қысым мен табыстың төмендеуі салдарынан құлап кетті немесе нацистік Германия үкіметіне сатуға мәжбүр болды. Бұл еврейлердің адам ретіндегі құқықтарын одан әрі төмендетті. Олар көп жағынан ресми түрде неміс халқынан бөлінді. Гитлердің Германияға таңған күшейе түсуші тоталитарлық, милитаристтік режим оған SS және әскери әрекеттерді бақылауға мүмкіндік берді. 1938 жылдың 7 қарашасында жас поляк еврейі Гершель Гриншпан Париж қаласындағы нацистік Германия елшілігіндегі екі неміс шенеунігіне шабуыл жасап, оларды атты (Гриншпан нацистердің өз ата-анасына жасаған қатысымына ашуланыпты). 9 қарашада Гриншпан атқан неміс атташесі Эрнст вом Рат қайтыс болды. Йозеф Геббельс Германия бойынша еврейлерге қарсы демонстрациялар ұйымдастыру және өткізу туралы нұсқаулар берді. 1938 жылдың 10 қарашасында Рейнхард Гейдрих немесе...

In Germany, according to historian Hans Mommsen, there were three types of antisemitism. In a 1997 interview, Mommsen was quoted as saying:

One should differentiate between the cultural antisemitism symptomatic of the German conservatives—found especially in the German officer corps and the high civil administration—and mainly directed against the Eastern Jews on the one hand, and völkisch antisemitism on the other. The conservative variety functions, as Shulamit Volkov has pointed out, as something of a "cultural code." This variety of German antisemitism later on played a significant role insofar as it prevented the functional elite from distancing itself from the repercussions of racial antisemitism. Thus, there was almost no relevant protest against the Jewish persecution on the part of the generals or the leading groups within the Reich government. This is especially true with respect to Hitler's proclamation of the "racial annihilation war" against the Soviet Union. Besides conservative antisemitism, there existed in Germany a rather silent anti Judaism within the Catholic Church, which had a certain impact on immunizing the Catholic population against the escalating persecution. The famous protest of the Catholic Church against the euthanasia program was, therefore, not accompanied by any protest against the Holocaust. The third and most vitriolic variety of antisemitism in Germany (and elsewhere) is the so called völkisch antisemitism or racism, and this is the foremost advocate of using violence. In 1933, persecution of the Jews became an active Nazi policy, but at first laws were not as rigorously obeyed or as devastating as in later years. Such clauses, known as Aryan paragraphs, had been postulated previously by antisemitism and enacted in many private organizations. The continuing and exacerbating abuse of Jews in Germany triggered calls throughout March 1933 by Jewish leaders around the world for a boycott of German products. The Nazis responded with further bans and boycotts against Jewish doctors, shops, lawyers and stores. Only six days later, the Law for the Restoration of the Professional Civil Service was passed, banning Jews from being employed in government. This law meant that Jews were now indirectly and directly dissuaded or banned from privileged and upper level positions reserved for "Aryan" Germans. From then on, Jews were forced to work at more menial positions, beneath non Jews, pushing them to more labored positions. The Civil Service Law reached immediately into the education system because university professors, for example, were civil servants. While the majority of the German intellectual classes were not thoroughgoing National Socialists, academia had been suffused with a "cultured antisemitism" since imperial times, even more so during Weimar. With the majority of non Jewish professors holding such feelings about Jews, coupled with how the Nazis' outwardly appeared in the period during and after the seizure of power, there was little motivation to oppose the anti Jewish measures being enacted—few did, and many were actively in favor. According to a German professor of the history of mathematics, "There is no doubt that most of the German mathematicians who were members of the professional organization collaborated with the Nazis, and did nothing to save or help their Jewish colleagues." "German physicians were highly Nazified, compared to other professionals, in terms of party membership," observed Raul Hilberg and some even carried out experiments on human beings at places like Auschwitz. On 2 August 1934, President Paul von Hindenburg died. No new president was appointed; with Adolf Hitler as Chancellor of Germany, he took control of the office of Führer. This, and a tame government with no opposition parties, allowed Adolf Hitler totalitarian control of law making. The army also swore an oath of loyalty personally to Hitler, giving him power over the military; this position allowed him to enforce his beliefs further by creating more pressure on the Jews than ever before. In 1935 and 1936, the pace of persecution of the Jews increased. In May 1935, Jews were forbidden to join the Wehrmacht (Armed Forces), and that year, anti Jewish propaganda appeared in Nazi German shops and restaurants. The Nuremberg Racial Purity Laws were passed around the time of the Nazi rallies at Nuremberg; on 15 September 1935, the Law for the Protection of German Blood and Honor was passed, preventing sexual relations and marriages between Aryans and Jews. At the same time the Reich Citizenship Law was passed and was reinforced in November by a decree, stating that all Jews, even quarter and half Jews, were no longer citizens (Reichsbürger) of their own country. Their official status became Reichsangehöriger, "subject of the state". This meant that they had no basic civil rights, such as that to vote, but at this time the right to vote for the non Jewish Germans only meant the obligation to vote for the Nazi party. This removal of basic citizens' rights preceded harsher laws to be passed in the future against Jews. The drafting of the Nuremberg Laws is often attributed to Hans Globke. In 1936, Jews were banned from all professional jobs, effectively preventing them from exerting any influence in education, politics, higher education and industry. Because of this, there was nothing to stop the anti Jewish actions which spread across the Nazi German economy. After the Night of the Long Knives, the Schutzstaffel (SS) became the dominant policing power in Germany. Reichsführer SS Heinrich Himmler was eager to please Hitler and so willingly obeyed his orders. Since the SS had been Hitler's personal bodyguard, its members were far more loyal and skilled than those of the Sturmabteilung (SA) had been. Because of this, they were also supported, though distrusted, by the army, which was now more willing to agree with Hitler's decisions than when the SA was dominant. All of this allowed Hitler more direct control over government and political attitude towards Jews in Nazi Germany. In 1937 and 1938, new laws were implemented, and the segregation of Jews from the true "Aryan" German population was started. In particular, Jews were penalized financially for their perceived racial status. On 4 June 1937, two young German Jews, Helmut Hirsch and Isaac Utting, were both executed for being involved in a plot to bomb the Nazi party headquarters in Nuremberg. As of 1 March 1938, government contracts could no longer be awarded to Jewish businesses. On 30 September, "Aryan" doctors could only treat "Aryan" patients. Provision of medical care to Jews was already hampered by the fact that Jews were banned from being doctors or having any professional jobs. Beginning 17 August 1938, Jews with first names of non Jewish origin had to add Israel (males) or Sarah (females) to their names, and a large J was to be imprinted on their passports beginning 5 October. On 15 November Jewish children were banned from going to normal schools. By April 1939, nearly all Jewish companies had either collapsed under financial pressure and declining profits, or had been forced to sell out to the Nazi German government. This further reduced Jews' rights as human beings. They were in many ways officially separated from the German population. The increasingly totalitarian, militaristic regime which was being imposed on Germany by Hitler allowed him to control the actions of the SS and the military. On 7 November 1938, a young Polish Jew, Herschel Grynszpan, attacked and shot two German officials in the Nazi German embassy in Paris. (Grynszpan was angry about the treatment of his parents by the Nazis.) On 9 November the German Attache, Ernst vom Rath, who had been shot by Grynszpan, died. Joseph Goebbels issued instructions that demonstrations against Jews were to be organized and undertaken in retaliation throughout Germany. On 10 November 1938, Reinhard Heydrich ordered the state police and the Sturmabteilung (SA) to destroy Jewish property and arrest as many Jews as possible in what became known as the Night of Broken Glass (Kristallnacht). The storefronts of Jewish shops and offices were smashed and vandalized, and many synagogues were destroyed by fire. Approximately 91 Jews were killed, and another 30,000 arrested, mostly able bodied males, all of whom were sent to the newly formed concentration camps. In the following 3 months some 2,000–2,500 of them died in the concentration camps, the rest were released under the condition that they leave Germany. Many Germans were disgusted by this action when the full extent of the damage was discovered, so Hitler ordered that it be blamed on the Jews. The Nazis announced the "Jewish Capital Levy" (Judenvermögensabgabe), a one billion Reichsmark tax (equivalent to US$0.238 in 1938 is equivalent to about <calculated amount> in recent years billion in ). Any Jews owning assets exceeding had to surrender 20% of those assets. The Jews also had to repair all damages at their own cost. Increasing antisemitism prompted a wave of Jewish mass emigration from Germany throughout the 1930s. Among the first wave were intellectuals, politically active individuals, and Zionists. However, as Nazi legislation worsened the Jews' situation, more Jews wished to leave Germany, with a panicked rush in the months after Kristallnacht in 1938. Mandatory Palestine was a popular destination for German Jewish emigration. Soon after the Nazis' rise to power in 1933, they negotiated the Haavara Agreement with Zionist authorities in Palestine, which was signed on 25 August 1933. Under its terms, 60,000 German Jews were to be allowed to emigrate to Palestine. During the Fifth Aliyah, between 1929 and 1939, a total of 250,000 Jewish immigrants arrived in Palestine—more than 55,000 of them from Germany, Austria, or Bohemia. Many of them were doctors, lawyers, engineers, architects, and other professionals, who contributed greatly to the development of the Yishuv. The United States was another destination for German Jews seeking to leave the country, though the number allowed to immigrate was restricted due to the Immigration Act of 1924. Between 1933 and 1939, more than 300,000 Germans, of whom about 90% were Jews, applied for immigration visas to the United States. By 1940, only 90,000 German Jews had been granted visas and allowed to settle in the United States. Some 100,000 German Jews also moved to Western European countries, especially France, Belgium, and the Netherlands. However, these countries would later be occupied by Germany, and most of them would still fall victim to the Holocaust. Another 48,000 emigrated to the United Kingdom and other European countries.

Германиядағы Холокост

Жалпы алғанда, 1933 жылдың қаңтарында Германияда тұратын 522 000 яһудидің шамамен 304 000-ы нацистік биліктің алғашқы алты жылында эмиграция жасады, ал 214 000-ы Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында қалды. Олардың 160 000–180 000-ы Холокост кезінде қаза тапты. Германияда қалғандар жасырын өмірге көшті және аман қалу үшін бар күштерін жұмсады. Көбінесе «жасырынушылар» деп аталатын яһудилер, су астындағы сияқты өмір сүрді, тамақ табу, салыстырмалы түрде қауіпсіз жасырынған жер немесе баспана табу және жалған жеке құжаттар алу үшін күресті, сонымен қатар нацистік полициядан үнемі қашып, стратегиялық түрде бақылау-тексеру бекеттерін айналып өтті. Яһуди емес азаматтар яһудилерге үйлерінде жасырынуға мүмкіндік беріп қолдау көрсетті, бірақ бұл екі тарапқа да қауіпті болғандықтан, яһудилер көшелерді қоса алғанда, ашық жерлерде баспана іздеуге мәжбүр болды. Кейбір яһудилер, тәуекелге бара және қаржылық құрбандықтарға келісім бере отырып, жалған құжаттар алуға қол жеткізді. Жалған куәлік қайдан алынғанына байланысты 2000 мен 6000 рейхсмаркаға дейін тұратын. Берлиндегі кейбір яһудилер жалған құжаттарды алу үшін қара нарыққа жүгінді, себебі бұл азық-түлік, темекі және киімнен кейін ең көп сұранысқа ие тауар болды. Кейбір жеке куәлік түрлері жақын арада жарамсыз деп танылды, яһудилердің ресурстарын азайтып, тұтқындалу қаупін арттырды. 1943 жылы тұтқындалудан қашу әсіресе қиын болды, өйткені нацистік полиция қызметкерлерінің санын және тексеру бекеттерін көбейтті, нәтижесінде су астындағы яһудилердің 65 пайызы тұтқындалды және депортацияланды. 1943 жылдың 19 мамырында Германияда шамамен 20 000 яһуди қалды және Германия judenrein (яһудилерден таза; сондай-ақ judenfrei: яһудилерден бос) деп жарияланды.

Антисемитизмнің сақталуы

Орта ғасырларда антисемитизм Германияда гүлденді. Әсіресе 1348-1350 жылдар аралығындағы "Қара өлім" кезінде яһудилерге қарсы жеккөрушілік пен зорлық-зомбылық күшейді. Яһуди қоныстанған қалалардың шамамен 72%-ы яһуди халқына қарсы зорлық шабуылдарына ұшырады. "Қара өлім" салдарынан зардап шеккен аймақтар 1920 жылдары антисемиттік зорлық-зомбылыққа 6 есе көп бейімделді, 1928 жылғы сайлауда DNVP, NSDAP және DVFP сияқты расистік және фашистік партиялар 1,5 есе көп дауыс жинады, олардың тұрғындары "Дер Штурмер" сияқты антисемиттік газеттерге көбірек хат жазды және нацистік билік кезінде еврейлерді көбірек депортациялады. Бұл мәдени беріліс нәтижесі. Нико Войтландлер мен Ханс Йоахим Воттың зерттеуіне сәйкес, нацистік билік кезінде өскен немістер, олардан бұрын немесе кейін туған немістерге қарағанда айқын түрде антисемит көзқарастарға ие. Сонымен қатар, Войтландлер мен Вот нацистік антисемиттік идеологияның бұрыннан бар антисемитизм кең таралған аймақтарда тиімдірек болғанын анықтады. Мәдени беріліс және көзқарастардың тұрақтылығының қарапайым моделі Бисин мен Вердьеден келген, олар балалар ата-аналарына еліктеу арқылы өздерінің қалауларын қалыптастырады, ал ата-аналар өз балаларын өздерінің қалауларына сай әлеуметтендіруге тырысады, бұл қасиеттердің пайдалылығын ескермейді. Экономикалық факторлар ғасырлар бойы осы тұрақтылықты күлдетуге мүмкіндік берді. Сыртқы адамдарға қарсы жеккөрушілік, Ханза лигасының мүшелері сияқты саудаға ашық қалаларда қымбатқа түсті. Жылдам өсіп келе жатқан қалаларда антисемиттік көзқарастардың тұрақтылығы төмен болды, бұл сауда ашықтығы экономикалық табысқа байланысты және осы аймақтарға көші-қонның жоғары деңгейіне әкелді деп есептелуде. Соғыстан аман қалған неміс яһудилерінің көпшілігі шетелде қалуды жөн көрді, бірақ аздаған саны Германияға оралды. Сонымен қатар, шамамен 15 000 неміс яһудисі концлагерьлерден аман қалды немесе жасырынып өмір сүрді. Осы неміс яһудилеріне Шығыс Еуропалық яһудилердің Холокосттан аман қалған шамамен 200 000 босқыны қосылды. Олар одақтас әскерлер басып алған Батыс Германияға Шығыс Еуропада үй таппай немесе Германия аумағында босатылғаннан кейін келді. Босқындардың басым көпшілігі мандаттық Палестинаға көшіп кетуді қалап, одақтастар мен UNRRA басқаратын босқындар лагерьлерінде тұрып, неміс қоғамынан оқшауланды. 1948 жылы Израиль тәуелсіздік алғаннан кейін, көптеген еуропалық яһуди босқындары жаңа мемлекетке кетті, бірақ 10 000-15 000 яһуди Германияға қайта қоныстануды шешті. Неміс яһудилері (Екке) мен Шығыс Еуропалық яһудилер (Остюден) арасындағы ұзақ уақытқа созылған антагонизмге қарамастан, екі әртүрлі топ жаңа яһуди қауымының негізін құру үшін бірікті. 1950 жылы олар Германиядағы яһудилердің Орталық Кеңесі деп аталатын бірыңғай өкілдік ұйым құрды.

During the medieval period antisemitism flourished in Germany. Especially during the time of the Black Death from 1348 to 1350 hatred and violence against Jews increased. Approximately 72% of towns with a Jewish settlement suffered from violent attacks against the Jewish population. Regions that suffered from the Black Death pogroms were 6 times more likely to engage in antisemitic violence during the 1920s, racist and fascist parties like the DNVP, NSDAP and DVFP gained a 1.5 times higher voting share in the 1928 election, their inhabitants wrote more letters to antisemitic newspapers like "Der Stürmer", and they deported more Jews during the Nazi reign. This is due to cultural transmission. According to a study by Nico Voigtländer and Hans Joachim Voth, Germans who grew up during Nazi rule are significantly more antisemitic than Germans born before or after them. In addition, Voigtländer and Voth found Nazi antisemitic indoctrination was more effective in areas with pre existing widespread antisemitism. A simple model of cultural transmission and persistence of attitudes comes from Bisin and Verdier, who state that children acquire their preference scheme through imitating their parents, who in turn attempt to socialize their children to their own preferences, without taking into consideration if these traits are useful or not. Economic factors had the potential to undermine this persistence throughout the centuries. Hatred against outsiders was more costly in trade open cities, like the members of the Hanseatic League. Faster growing cities saw less persistence in antisemitic attitudes, this may be due to the fact that trade openness was associated with more economic success and therefore higher migration rates into these regions. Most German Jews who survived the war in exile decided to remain abroad; however, a small number returned to Germany. Additionally, approximately 15,000 German Jews survived the concentration camps or survived by going into hiding. These German Jews were joined by approximately 200,000 displaced persons (DPs), Eastern European Jewish Holocaust survivors. They came to Allied occupied western Germany after finding no homes left for them in eastern Europe or after having been liberated on German soil. The overwhelming majority of the DPs wished to emigrate to Mandatory Palestine and lived in Allied and UNRRA administered displaced persons camps, remaining isolated from German society. When Israel became independent in 1948, most European Jewish DPs left for the new state; however, 10,000 to 15,000 Jews decided to resettle in Germany. Despite hesitations and a long history of antagonism between German Jews (Yekkes) and East European Jews (Ostjuden), the two disparate groups united to form the basis of a new Jewish community. In 1950 they founded their unitary representative organization, the Central Council of Jews in Germany.

Батыс Германияның еврейлері

Батыс Германиядағы еврей қауымы 1950-1970 жылдар аралығында әлеуметтік консерватизммен және көбінесе жеке өмірге құштарлықпен сипатталды. Батыс Берлин, Франкфурт және Мюнхенде еврей бастауыш мектептері болғанымен, қауымның орташа жасы өте жоғары болды. Жастардың азасы Германияда қалуды қалаған жоқ, ал қалып қойғандардың көпшілігі еврей емес адамдармен үйленді. Қауым мен оның басшылығын керсаулыққа ұшырады деп сынағандар көп болды. 1980 жылдары Гейдельбергте еврей тану колледжі ашылды, бірақ студенттерінің көп бөлігі еврей болмады. 1990 жылға қарай қауымның саны 30 000 мен 40 000 арасында болды. Германиядағы еврей қауымы 1933 жылға дейінгідей үлкен әсерге ие болмаса да, бірқатар еврейлер Германияның қоғамдық өмірінде көзге түсті, олардың ішінде Гамбург қаласының мэрі Герберт Вайхман; Шлезвиг-Гольштейннің әділет министрі (және Федералды Конституциялық сот төрағасының орынбасары) Рудольф Кац; Гессеннің бас прокуроры Фриц Бауэр; Гессеннің бұрынғы экономика министрі Хайнц Герберт Карри; Батыс Берлин саясаткері Жаннет Вольф; тележұлдыздар Хьюго Эгон Балдер, Ханс Розентал, Илья Рихтер, Инге Мейзел және Мишель Фридман; еврей қауымының көшбасшылары Хайнц Галински, Игнац Бубис, Пол Шпигель және Шарлотта Кноблох (қараңыз: Германиядағы еврейлердің орталық кеңесі), киноға музыка жасайтын композитор Ханс Циммер және Германияның ең беделді әдеби сыншысы Марсель Райх-Раники.

Шығыс Германияның еврейлері

Коммунистік Шығыс Германиядағы еврей қауымдастығының белсенді мүшелерінің саны бірнеше жүзге жететін. Шығыс Германияға қоныс аударған еврейлердің көпшілігі 1933 жылға дейінгі үйлері сол жерде болғандықтан немесе нацистер билікті басып алғанға дейін саяси солшыл болғандықтан, ал 1945 жылдан кейін фашизмге қарсы, социалистік Германия құруды қалағандықтан осылай істеді. Мұндай саяси белсенді еврейлердің көпшілігі діншіл болған жоқ және ресми еврей қауымдастықтарында да белсенділік танытпады. Олардың қатарында Анна Зегерс, Стефан Хайм, Стефан Хермлин, Юрек Беккер, Штази генерал-полковнигі Маркус Вольф, әнші Лин Жалдати, композитор Ханс Айслер және саясаткер Грегор Гизи сияқты жазушылар бар еді. Дегенмен, 1950 жылдардан бастап 1980 жылдардың басына дейін Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі (Штази) Шығыс Германиядағы қалған шағын еврей қауымдастарын қуғынға түсірді. Бұл, жалпы алғанда, діни топтарға қатысты ұстанымға сәйкес келеді, олар көбінесе өздерінің сенімдері социалистік құндылықтарға қайшы келеді және Батыспен байланыс орнатқандары үшін қуғынға түсірілді. Алайда, еврей халқының жағдайында бұл қуғын-сүргін Кеңес Одағының Израильге деген жаушылығымен де байланысты болды, оны Кеңес мемлекеті империалистік және капиталистік деп санады. Бұл жаушылық бұқаралық ақпарат құралдарында да көрінді. Еврей қауымдастығының басшылары бұқаралық ақпарат құралдарын "Израиль мен еврейлерді жағымсыз бейнелеу арқылы халық арасында антисемитизмді қоздырады" деп сынады. Тарихшы Майк Деннистің сөзіне қарағанда, "Холокосттан қатты зардап шеккен Шығыс Германия еврейлері SED (Германияның Социалистік Бірлік партиясы) антисемиттік науқандарынан қатты шок алды". Қуғын-сүргін әдістері 1940-50 жылдардағы сталиндік дәуірдегі қатыгездікпен қуғын-сүргін әдістерінен бастап, 70-80 жылдарда кеңінен қолданылған, одан да нәзік ыдырату әдістеріне дейін жетті. 1980 жылдары мұндай қуғын-сүргін азайып, бұрынғы антисемитизм айтарлықтай өзгеріске ұшырады, "еврей мәдениетін жандандыруға" бағытталған әрекеттер жасалды. Бұл өзгерістің себебі экономикалық және саяси прагматизм болды: социалистік басшылық Шығыс Германияны антифашистік мемлекет ретінде көрсетуге, оның ішкі және халықаралық беделін жақсартуға, сондай-ақ нашарлап бара жатқан экономикалық жағдайына байланысты, әсіресе АҚШ-пен сауда шарттарын жақсарту және экономиканы тұрақтандыру үшін байланыс орнатуға ұмтылды. Көптеген Шығыс Германия еврейлері 1970 жылдары Израильге эмиграциялады.

The Jewish community of communist East Germany numbered only a few hundred active members. Most Jews who settled in East Germany did so either because their pre 1933 homes had been there or because they had been politically leftist before the Nazi seizure of power and, after 1945, wished to build an anti fascist, socialist Germany. Most such politically engaged Jews were not religious or active in the official Jewish community. They included writers such as Anna Seghers, Stefan Heym, Stephan Hermlin, Jurek Becker, Stasi Colonel General Markus Wolf, singer Lin Jaldati, composer Hanns Eisler, and politician Gregor Gysi. However, from the 1950s to early 1980s, the State Security Service (the Stasi) persecuted the surviving small Jewish communities in East Germany. This was in keeping with the treatment of religious groups in general, who were often persecuted for their belief systems being considered contrary to socialist values and for having contact with the West. However, in the case of the Jewish population, this persecution was also related to Soviet hostility to Israel, which the Soviet state considered imperialist and capitalist. This hostility was also reflected in the media. Jewish community leaders criticized the media for "provoking popular anti semitism by the negative portrayal of Israel and Jews". According to the historian Mike Dennis, 'Already decimated by the Holocaust, East German Jewry reeled from the shock of the SED's (Socialist Unity Party of Germany) antisemitic campaigns.' Persecution methods ranged from the more brutal repression methods found in the Stalinist era of the 1940s and 50s, to the more subtle decomposition methods which were utilised extensively in the 70s and 80s. In the 1980s there was a reprieve, in general, of such persecution and the previous antisemitism was markedly changed with an attempt to "reinvigorate Jewish culture". Economic and political pragmatism drove this change: the socialist leadership was keen to promote East Germany as an anti fascist state; improve its legitimacy domestically and internationally; and due to their increasingly precarious economic situation, to build bridges with the US especially in a bid to secure more favourable trading terms and to stabilise the economy. Many East German Jews emigrated to Israel in the 1970s.

Қайта біріккен Германиядағы еврейлер (1990 жылдан кейін)

Жыл Германиядағы еврей халқы Германия халқының жалпы саны еврей халқының % 1871 512,158 40,997,000 1.25% 1880 562,612 45,095,000 1.25% 1890 567,884 49,239,000 1.15% 1900 586,833 56,046,000 1.05% 1910 615,021 64,568,000 0.95% 1925 564,379 63,110,000 0.89% 1933 503,000 66,027,000 0.76% 1939 234,000 69,314,000 0.34% 1941 164,000 70,244,000 0.23% 1950 37,000 68,374,000 0.05% 1990 30,000 79,753,227 0.04% 1995 60,000 81,817,499 0.07% 2002 100,000 82,536,680 0.12% 2011 119,000 80,233,100 0.15% Салқын соғыс аяқталғаннан кейін Германиядағы еврей қауымының өсуіне ықпал етті. Германиядағы еврей өмірінің қайта өркендеуі үшін маңызды қадам 1990 жылы Хельмут Коль Хайнц Галинскимен кездесіп, бұрынғы Кеңес Одағынан еврейлерге Германияға көшіп келуге мүмкіндік берді, бұл үлкен еврей эмиграциясына әкелді. Германияда еврейлердің номиналды саны 200 000-нан асады (бұл сан еврей емес жұбайлар мен балаларды қамтиды, олар да квоталық босқындар туралы заң бойынша көшіп келді); шамамен 100 000-ға жуық яһуди діни қауымдастықтарымен ресми тіркелген. Берлиндегі еврей қауымының саны 120 000 адам немесе Германияның жалпы еврей халқының 60% -ы деп бағаланады. Бүгінде Германиядағы яһудилердің 80-90 пайызы бұрынғы Кеңес Одағынан келген орыс тілінде сөйлейтін иммигранттар. Сондай-ақ, көптеген израильдіктер Германияға, әсіресе Берлинге, оның тыныш атмосферасы мен өмір сүрудің арзан бағасы үшін көшіп келеді. 2014 жылы "Олим Л'Берлин" деп аталатын, фейсбук желісінде жарияланып, израильдіктерді Берлинге көшіп келуді сұрап жүрген жарияланым кеңінен танымал болды. Кейбіреулері Германияда біраз уақыт тұрғаннан кейін Израильге қайта оралады. Сондай-ақ, мұсылман көпшілігін құрайтын елдерден, соның ішінде Иран, Түркия, Марокко және Ауғанстаннан келген еврей отбасылары бар. Германияда Батыс Еуропадағы яһуди халқының саны бойынша Франция (600 000) және Ұлыбританиядан (300 000) кейін үшінші орында және соңғы жылдары Еуропадағы яһуди халқының саны ең жылдам өсіп келеді. Өздерінің ашкенази мұрасымен қайта байланысқа түсуге тырысқан иммигранттардың ағыны Германияда яһуди өмірінің қайта жаңғыруына әкелді. 1996 жылы Берлиндегі Хабад Лубавич орталығы ашылды. 2003 жылы Берлиннің Хабад-Любавич 10 раввинді тағайындады, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда тағайындалған алғашқы раввиндер болды. 2002 жылы Потсдамда реформалық раввиндік семинария, Абрахам Гейгер колледжі құрылды. 2006 жылы колледж 1942 жылдан бері Германияда тағайындалған алғашқы реформалық раввиндер болып табылатын үш жаңа раввинді тағайындамақшы екенін жариялады. Идиш пен неміс тілдерінің арасындағы терең ұқсастықтардың бір себебі еврей танымдары академиялық зерттеудің танымал саласына айналды, ал көптеген неміс университеттерінде еврей танымдары, мәдениеті немесе тарихы бойынша кафедралар немесе институттар бар. Германияда, оның ішінде бұрынғы қауымдастықтар енді жоқ немесе жойылып бара жатқан көптеген қалаларда белсенді яһудилік діни қауымдастықтар пайда болды. Германияның бірнеше қалаларында яһуди күндізгі мектептері, кошерлік мекемелер және синагогалардан басқа да яһудилік мекемелер бар. Сонымен қатар, көптеген орыс яһудилері өздерінің яһудилік мұрасынан алшақ және дінмен таныс емес немесе ыңғайсыз болды. Америка стилі Реформалық иудаизм (Германияда пайда болды) Германияда қайта пайда болды, оны Германиядағы прогрессивті еврейлер одағы басқарды, тіпті Германиядағы еврейлердің орталық кеңесі мен жергілікті еврей қауымдастықтарының көпшілігі ресми түрде православиеге қосылса да. 2003 жылдың 27 қаңтарында Германияның сол кездегі канцлері Герхард Шрёдер Орталық Кеңеспен федералды деңгейдегі алғашқы келісімге қол қойды, сондықтан еврей дініне Германиядағы Рим католик шіркеуі мен протестант шіркеуі сияқты жоғары, жартылай бекітілген құқықтық мәртебе берілді. Германияда Холокостты немесе Холокост кезінде алты миллион еврей өлтірілгенін (§ 130 StGB) жоққа шығару қылмыстық іс болып табылады; бұзылған жағдайда бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалады. 2007 жылы Германияның ішкі істер министрі Вольфганг Шойбле Германияның ресми саясатын атап өтті: "Біз экстремизмнің, ксенофобияның немесе антисемитизмнің кез келген түріне жол бермейміз". Оңшыл топтар мен ұйымдардың саны 141 (2001) -ден 182 (2006) -ға дейін өскенімен, әсіресе бұрынғы коммунистік Шығыс Германияда оңшыл топтар мен антисемитизмге қарсы Германияның шаралары тиімді: Конституцияны қорғау жөніндегі федералды кеңсесінің жылдық есептеріне сәйкес Германиядағы оңшыл экстремистердің жалпы саны соңғы жылдары 49 700-ден (2001) төмендеді. Осы фактілерге қарамастан, Израиль елшісі Шимон Штайн 2006 жылдың қазанында Германиядағы еврейлердің қауіпсіздігіне алаңдаушылық білдірді, олар "қалыпты еврей өмірін сүре алмайды" және көптеген синагогалар мен еврей қауымдастықтарының орталықтары ауыр күзетуде екенін мәлімдеді. Германиядағы қазіргі еврей қауымының өркендеуінің маңызды сәті 2006 жылдың 9 қарашасында (Кристалльнахттың 68 жылдығы) Мюнхендегі жаңа салынған Охель Якоб синагогының ашылуы болды. Бұл Мюнхен нацистік Германияның идеологиялық орталығы болған екенін ескеретін болсақ, ерекше маңызға ие. Берлиндегі еврей өмірі гүлденуде, еврей қауымы өсіп келеді, Centrum Judaicum және бірнеше синагогалар - Германиядағы ең ірісі де бар - жаңартылып, ашылды, ал Берлиннің жылдық еврей мәдениеті аптасы және Берлиндегі еврей мәдениеті фестивалі, 21-рет өткізіліп, концерттер, көрмелер, публицистикалық оқылымдар мен талқылаулар өткізілуде, раввин Ицхак Эренбергтің Берлиндегі православие еврей қауымының мәлімдемесін толық түсіндіруге жеткілікті: "Православие еврей өмірі Берлинде қайта тірілді. [ ] Германия - еврей қауымы өсіп келе жатқан жалғыз еуропалық ел". Германияның оңшыл топтар мен антисемиттерге қарсы шараларына қарамастан, соңғы жылдары бірқатар оқиғалар орын алды. 2012 жылдың 29 тамызында Берлинде Даниэль Альтер, көрінетін еврей киіміндегі раввин, араб жастарының тобы шабуыл жасады, нәтижесінде ауыр жарақат алды, ол ауруханаға жатқызылды. Раввин Берлиннің орталық бөлігінде бес жасар қызымен серуендеп бара жатқанда, олар оның еврей екенін сұрады, содан кейін олар оған шабуыл жасады. Олар раввиннің кішкентай қызын өлтірумен қорқытты. 2012 жылдың 9 қарашасында, Кристалльнахттың 74 жылдығында, Грефсвальдтағы нео-нацистер қаланың Холокост ескерткішін қиратты. Сонымен қатар, еврей балалар тобы белгісіз жастардан діни сенімдеріне байланысты ұрысқан. 2013 жылдың 2 маусымында Оффенбахтағы сауда орталығында раввин "оңтүстікке" ұқсайтын алты-сегіз жас жігіттер тобы шабуыл жасады. Раввин шабуылдаушылардың суретін ұялы телефонымен түсірді, бірақ сауда орталығының күзетшілері мен жергілікті полиция оған суреттерді жоюды бұйырды. Раввин сауда орталығынан шығып кетті, шабуылдаушылары оны қуды және танысы оны алып кетті. 2013 жылы Зальцведельде де вандалдар жергілікті үйлердің сыртқы қабырғаларына свастикалар мен "Гитлер енді" деген сөздерді жазды. 21 ғасырдың басынан бері Германия білімді және жас израильдік еврейлердің академиялық және жұмыс мүмкіндіктерін іздеп келуін көрді, Берлин олардың сүйікті бағыты болды.

Year Jewish population in Germany Total German population Jewish % of population 1871 512,158 40,997,000 1.25% 1880 562,612 45,095,000 1.25% 1890 567,884 49,239,000 1.15% 1900 586,833 56,046,000 1.05% 1910 615,021 64,568,000 0.95% 1925 564,379 63,110,000 0.89% 1933 503,000 66,027,000 0.76% 1939 234,000 69,314,000 0.34% 1941 164,000 70,244,000 0.23% 1950 37,000 68,374,000 0.05% 1990 30,000 79,753,227 0.04% 1995 60,000 81,817,499 0.07% 2002 100,000 82,536,680 0.12% 2011 119,000 80,233,100 0.15%

The end of the Cold War contributed to a growth of the Jewish community of Germany. An important step for the renaissance of Jewish life in Germany occurred in 1990 when Helmut Kohl convened with Heinz Galinski, to allow Jewish people from the former Soviet Union to emigrate to Germany, which led to a large Jewish emigration. Germany is home to a nominal Jewish population of more than 200,000 (although this number reflects non Jewish spouses or children who also immigrated under the Quota Refugee Law); around 100,000 are officially registered with Jewish religious communities. The size of the Jewish community in Berlin is estimated at 120,000 people, or 60% of Germany's total Jewish population. Today, between 80 and 90 percent of the Jews in Germany are Russian speaking immigrants from the former Soviet Union. Many Israelis also move to Germany, particularly Berlin, for its relaxed atmosphere and low cost of living. Olim L'Berlin, a Facebook snowclone asking Israelis to emigrate to Berlin, gained notoriety in 2014. Some eventually return to Israel after a period of residence in Germany. There are also a handful of Jewish families from Muslim majority countries, including Iran, Turkey, Morocco, and Afghanistan. Germany has the third largest Jewish population in Western Europe after France (600,000) and Britain (300,000) and the fastest growing Jewish population in Europe in recent years. The influx of immigrants, many of them seeking renewed contact with their Ashkenazi heritage, has led to a renaissance of Jewish life in Germany. In 1996, Chabad Lubavitch of Berlin opened a center. In 2003, Chabad Lubavitch of Berlin ordained 10 rabbis, the first rabbis to be ordained in Germany since World War II. In 2002 a Reform rabbinical seminary, Abraham Geiger College, was established in Potsdam. In 2006, the college announced that it would be ordaining three new rabbis, the first Reform rabbis to be ordained in Germany since 1942. Partly owing to the deep similarities between Yiddish and German, Jewish studies have become a popular academic study, and many German universities have departments or institutes of Jewish studies, culture, or history. Active Jewish religious communities have sprung up across Germany, including in many cities where the previous communities were no longer extant or were moribund. Several cities in Germany have Jewish day schools, kosher facilities, and other Jewish institutions beyond synagogues. Additionally, many of the Russian Jews were alienated from their Jewish heritage and unfamiliar or uncomfortable with religion. American style Reform Judaism (which originated in Germany), has re emerged in Germany, led by the Union of Progressive Jews in Germany, even though the Central Council of Jews in Germany and most local Jewish communities officially adhere to Orthodoxy. On 27 January 2003, then German chancellor Gerhard Schröder signed the first ever agreement on a federal level with the Central Council, so that Judaism was granted the same elevated, semi established legal status in Germany as the Roman Catholic Church and the Protestant Church in Germany, at least since the Basic Law for the Federal Republic of Germany of 1949. In Germany it is a criminal act to deny the Holocaust or that six million Jews were murdered in the Holocaust (§ 130 StGB); violations can be punished with up to five years of prison. In 2007, the Interior Minister of Germany, Wolfgang Schäuble, pointed out the official policy of Germany: "We will not tolerate any form of extremism, xenophobia or antisemitism." Although the number of right wing groups and organisations grew from 141 (2001) to 182 (2006), especially in the formerly communist East Germany, Germany's measures against right wing groups and antisemitism are effective: according to the annual reports of the Federal Office for the Protection of the Constitution the overall number of far right extremists in Germany has dropped in recent years from 49,700 (2001), Despite these facts, Israeli Ambassador Shimon Stein warned in October 2006 that Jews in Germany feel increasingly unsafe, stating that they "are not able to live a normal Jewish life" and that heavy security surrounds most synagogues or Jewish community centers. A flagship moment for the burgeoning Jewish community in modern Germany occurred on 9 November 2006 (the 68th anniversary of Kristallnacht), when the newly constructed Ohel Jakob synagogue was dedicated in Munich, Germany. This is particularly crucial given the fact that Munich was once at the ideological heart of Nazi Germany. Jewish life in the capital Berlin is prospering, the Jewish community is growing, the Centrum Judaicum and several synagogues—including the largest in Germany—have been renovated and opened, and Berlin's annual week of Jewish culture and the Jewish Cultural Festival in Berlin, held for the 21st time, featuring concerts, exhibitions, public readings and discussions can only partially explain why Rabbi Yitzhak Ehrenberg of the orthodox Jewish community in Berlin states: "Orthodox Jewish life is alive in Berlin again. [ ] Germany is the only European country with a growing Jewish community." In spite of Germany's measures against right wing groups and antisemites, a number of incidents have occurred in recent years. On 29 August 2012, in Berlin, Daniel Alter, a rabbi in visible Jewish garb, was physically attacked by a group of Arab youths, causing a head wound that required hospitalization. The rabbi was walking with his six year old daughter in downtown Berlin when the group asked if he was a Jew, and then proceeded to assault him. They also threatened to kill the rabbi's young daughter. On 9 November 2012, the 74th Kristallnacht anniversary, neo Nazis in Greifswald vandalized the city's Holocaust memorial. Additionally, a group of Jewish children was taunted by unidentified young people on the basis of their religion. On 2 June 2013, a rabbi was physically assaulted by a group of six to eight "southern looking" youths in a shopping mall in Offenbach. The rabbi took pictures of the attackers on his cellphone, but mall security and local police instructed him to delete the photos. The rabbi exited the mall, pursued by his attackers, and was driven away by an acquaintance. In Salzwedel, also in 2013, vandals painted swastikas and the words "Hitler now" on the exteriors of local houses. Through the start of the 21st century, Germany has witnessed a sizable migration of young, educated Israeli Jews seeking academic and employment opportunities, with Berlin being their favorite destination.

Неміс тілінде

Бөлімдердің мазмұнының шолуы (ағылшын тілінде). (719–727 беттердегі ағылшын тіліндегі мазмұнымен). Каудерс, Энтони Д.: Қол жетпес отан. Германия Федеративтік Республикасының неміс-жүдей тарихы. Мюнхен, 2007. Ринк, Томас: Екі жақты адалдық: Фриц Ратенау – неміс мемлекеттік қызметкері және еврей. Георг Ольмс Верлаг баспасы, 2002 жыл.