Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жазушы, әскерші, инка тегіндес испан ақсүйегі, ұқсас есімдер иелері
Writer, soldier, Spanish noble of Inca descent
people with similar names
Инка Гарсиласо де ла Вега (12 сәуір 1539 – 23 сәуір 1616), Гомес Суарес де Фигероа деген атпен туған және Эль Инка деп белгілі, Перу вице-корольдігінде туған жылнамашы және жазушы. 21 жасында Испанияға кемемен сапар шеккен ол онда ресми емес білім алды және өмірінің соңына дейін сол жерде тұрып жұмыс істеді. Испан конкистадорының және жаулаудың алғашқы жылдарында туған инка ақсүйегінің заңды емес ұлы, ол негізінен инка тарихы, мәдениеті және қоғамы туралы жылнамаларымен танымал. Оның еңбектері Еуропада кеңінен оқылды, ықпалды және жақсы қабылданды. Бұл Америкада туған автордың батыс канонына енген тұңғыш әдебиеті болды. 1559 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Вега 1561 жылы Испанияға көшіп, әкесінің ұлы ретінде ресми мойындылғысы келді. Оның әкесінің інісі оған қамқор болды, ол өмірінің соңына дейін Испанияда тұрып, инка мәдениеті мен испан жаулауы туралы тарихтарын, сондай-ақ Флоридадағы Де Сото экспедициясының есебін жазды.
Inca Garcilaso de la Vega (12 April 1539 – 23 April 1616), born Gómez Suárez de Figueroa and known as El Inca, was a chronicler and writer born in the Viceroyalty of Peru. Sailing to Spain at 21, he was educated informally there, where he lived and worked the rest of his life. The natural son of a Spanish conquistador and an Inca noblewoman born in the early years of the conquest, he is known primarily for his chronicles of Inca history, culture, and society. His work was widely read in Europe, influential and well received. It was the first literature by an author born in the Americas to enter the western canon. After his father's death in 1559, Vega moved to Spain in 1561, seeking official acknowledgement as his father's son. His paternal uncle became a protector, and he lived in Spain for the rest of his life, where he wrote his histories of the Inca culture and Spanish conquest, as well as an account of De Soto's expedition in Florida.
Ерте өмір
1539 жылы Перудің Куско қаласында туған Гомес Суарес де Фигероа испан жаулап алушысы және энкомендеросының, сондай-ақ инка патшалығынан шыққан анасының заңды емес ұлы болды. Ол испандықтардың Перуді жаулап алуының басында дүниеге келді. Оның әкесі – испан капитаны және конкистадор Себастьян Гарсиласо де ла Вега и Варгас (1559 жылы қайтыс болды). Сондықтан Гомес анасымен, оның күйеуі Хуан де Педрошемен, инка әулетімен және анасының екі қызымен – Де ла Веганың жартылай қарындастары Ана Руизбен (кейін Мартин де Бустинзаға тұрмысқа шықты) және Луиза де Эррерамен (Педро Маркес де Галеотоға үйленді, олардың ұлы Алонсо Маркес де Фигероа болды) бірге өмір сүрді. Оның ана тілі кечуа болғанмен, ол бала кезінен испан тілін де үйренді. Гомес өмірінің алғашқы он жылын анасының отбасында өткізді, содан кейін әкесі оны өз үйіне алып, білім берді. 1559 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Гарсиласо мұра алды. Келесі жылы, 21 жасында, ол Перуден Испанияға аттанды.
Born Gómez Suárez de Figueroa in Cuzco, Peru, in 1539, he was the natural son of a Spanish conqueror and encomendero and a royal Inca mother. He was born during the early years of the Spanish conquest. His father was Spanish captain and conquistador Sebastián Garcilaso de la Vega y Vargas (d. 1559). As such, Gómez lived with his mother, her husband Juan de Pedroche, her Inca family and her two daughters, De la Vega's half sisters Ana Ruíz, who went on to marry Martín de Bustinza, and Luisa de Herrera, who married Pedro Márquez de Galeoto (one of their children was Alonso Márquez de Figueroa). His first language was Quechua, but he also learned Spanish from early boyhood. He lived with his mother's family for the first ten years of his life before his father took the boy into his household and gave him an education. Garcilaso received an inheritance when his father died in 1559. The next year, at the age of 21, he left Peru for Spain.
Әскери қызмет
Де ла Вега 1570 жылы испан әскеріне қабылданып, Мориско көтерілісінен кейін Альпухаррада маврларға қарсы күресті. Ол Корольдікке көрсеткен қызметі үшін капитан шеніне ие болды.
De la Vega entered Spanish military service in 1570 and fought in the Alpujarras against the Moors after the Morisco Revolt. He received the rank of captain for his services to the Crown.
Жазбалар
Ол 21 жасында Испанияға көшіп келгеннен кейін жоғары сапалы, бірақ ресми емес еуропалық білім алды. Оның еңбектері зор әдеби құндылыққа ие және қарапайым тарихи жазбалар емес. Ол маңызды тұрғысынан жазды, себебі оның анасының әулеті билеуші Инкалар болған. Ол Инкаларды испандықтар келгенге дейін елді жақсы қамтамасыз етіп, бақытты өмір сүрген ел басқарған мейірімді билеушілер ретінде бейнелейді. Анасының туыстарынан Инкалардың күнделікті өмірін білген ол, оны өз жазбаларында жеткізе алды. Ересек болған соң, ол Инкалардың өзінің империясындағы бағынышты тайпалардан жинаған салық және еңбек жүйесін дәл сипаттауға қол жеткізді. Католик дінінде шомылдырылып, тәрбиеленген ол, Инка діні мен оның империясының кеңеюін өзінің тәрбиесінің ықпалымен суреттеді. Ол Инкалардың адамдық құрбан шалу амалының болғанын мойындаған жоқ және оны талқыламады. Бұл оның Инка әулетін испандық оқырмандарға жақсы жарықпен көрсетуге тырысқандығы ма, әлде өмірінің көп бөлігін Испанияда өткізгендіктен бұл амал туралы білмегендігі белгісіз.
He received a first rate but informal European education in Spain after he moved there at age 21. His works are considered to have great literary value and are not simple historical chronicles. He wrote from an important perspective, as his maternal family were the ruling Inca. He portrays the Inca as benevolent rulers who governed a country where everybody was well fed and happy before the Spanish came. Having learned first hand about daily Inca life from his maternal relatives, he was able to convey that in his writings. As an adult, he also gained the perspective to describe accurately the political system of tribute and labor enforced by the Incas from the subsidiary tribes in their empire. Baptized and reared as Roman Catholic, he portrayed Incan religion and the expansion of its empire from a viewpoint influenced by his upbringing. He did not acknowledge or discuss the human sacrifices that are now known to have been part of Inca practice. It is unknown whether that was an effort to portray his Inca ancestors in a more positive light to a Spanish audience or his ignorance of the practice having lived most of his life in Spain.
Флорида тарихы
Де ла Веганың алғашқы еңбегі – «Флоридадағы Инка» еңбегі, ол Эрнандо де Сотоның Флоридадағы экспедициясы мен саяхаты туралы баяндама. Бұл шығарма 1605 жылы Лиссабонда жарық көрді және танымал болды. Ол экспедицияны өзінің жазбалары мен Гарсиласо жылдар бойы жинаған мәліметтерге сәйкес сипаттайды. Ол Испанияның басып алған территорияларға егемендік құқығын орнатуының және оларды католик юрисдикциясына бағынудың заңдылығын қорғады. Сонымен қатар, ол жергілікті американдықтардың қадір-қасиетін, батылдығын және саналылығын қолдады және қорғады. 1951 жылы бұл еңбек ағылшын тіліне аударылып, жарияланды. Тарихшылар «Ла Флориданы» тарихи дерек ретінде пайдаланудағы қиындықтарды анықтады. Джеральд Т. Миланич және Чарльз М. Хадсон Гарсиласоның мәліметтеріне сенуге қарсы ескертеді, оның баяндамасындағы оқиғалардың тізбегі мен қалалардың орналасуындағы қателіктерге назар салады. Олардың сөзіне göre, "кейбір тарихшылар Гарсиласоның «Флорида» еңбегін тарих еңбегінен гөрі әдеби шығарма деп санайды". Ланкфорд Гарсиласоның «Флорида» еңбегін экспедициядан аман қалғандардың ауызша дәстүрлерінен алынған «әңгімелер» жинағы деп сипаттайды.
De la Vega's first work was La Florida del Inca, an account of Hernando de Soto's expedition and journey in Florida. The work was published in Lisbon in 1605 and became popular. It describes the expedition according to its own records and information Garcilaso gathered during the years. He defended the legitimacy of imposing the Spanish sovereignty in conquered territories and submitting them to Catholic jurisdiction. At the same time, he expresses and defends the dignity, the courage, and the rationality of the Native Americans. It was translated and published in English in 1951. Historians have identified problems with using La Florida as an historical account. Jerald T. Milanich and Charles M. Hudson warn against relying on Garcilaso, noting serious problems with the sequence of events and location of towns in his narrative. They say that "some historians regard Garcilaso's La Florida to be more a work of literature than a work of history." Lankford characterizes Garcilaso's La Florida as a collection of "legend narratives," derived from a much retold oral tradition of the survivors of the expedition.
Инкалардың патшалық түсініктері
Испанияда жүргенде Гарсиласо өзінің ең танымал еңбегі – Comentarios Reales de los Incas кітабын 1609 жылы Лиссабонда жарыққа шығарды. Ол негізінен Кускода бала кезінде инка туыстары айтқан әңгімелер мен ауызша тарихтарға, сондай-ақ 1596 жылы Кадиз қаласының тонау кезінде көбінесе жойылған Блас Валераның тарихының қалдықтарына негізделген. «Комментарийлер» екі бөлімнен және екі томнан тұрады. Бірінші том негізінен инкалардың өміріне арналған. Екінші том, Перуді жаулап алу туралы, 1617 жылы жарық көрді. Ол алғаш рет 1685 жылы Лондонда ағылшын тілінде жарияланды, оны сэр Пол Рыко аударды және «Перудің корольдік түсіндірмелері» деп атады. Кітап жарық көргеннен кейін бір жарым ғасырдан астам уақыт өткен соң, 1780 жылдары Тупак Амару II басқарған отаршылдыққа қарсы көтеріліс күшейген кезде, Испания королі Карл III Лимада «Комментарийлерді» кечуа тілінде басып шығаруға немесе таратуға тыйым салды, себебі оның мазмұны «қауіпті» деп есептелді. Кітап 1918 жылға дейін Америкада қайта басылмады, бірақ көшірмелері құпия түрде таратылып жатты. Ол 1961 жылы АҚШ-та ағылшын тілінде «Инкалар» деп аударылып, басылды, ал 1965 жылы «Инкалардың корольдік түсіндірмелері» деп аталды. (Төмендегі мәтінді қараңыз)
While in Spain, Garcilaso wrote his best known work, Comentarios Reales de los Incas, published in Lisbon in 1609. It was based mostly on stories and oral histories told him by his Inca relatives when he was a child in Cusco, but also on the remnants of the history by Blas Valera which was mostly destroyed in the sacking of Cadiz in 1596. The Comentarios have two sections and volumes. The first was primarily about Inca life. The second, about the conquest of Peru, was published in 1617. It was first published in English in London in 1685, translated by Sir Paul Rycaut and titled The Royal Commentaries of Peru. More than a century and a half after its initial publication, in the 1780s, as the uprising against colonial oppression led by Tupac Amaru II was gaining momentum, Charles III of Spain banned the Comentarios from being published in the Quechua language in Lima or distributed there on account of its "dangerous" content. The book was not printed again in the Americas until 1918, but copies continued to be circulated secretly. It was translated and printed in English in 1961 in the United States as The Incas, and in another edition in 1965 as Royal Commentaries of the Incas. (See below)
Құрметтер
Кусконың басты стадионы, Estadio Garcilaso de la Vega, оның құрметіне аталған. 1965 жылы Перудің Лима қаласындағы Инка Гарсиласо де ла Вега университеті оның есімімен аталып, құрмет көрсетілді. Италияның Рим қаласында, Вилла Боргезе маңында 1967 жылы Инка Гарсиласо де ла Вегаға арналған ескертіш орнатылған. Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Plaza República del Perú алаңында 1973 жылы орнатылған осыған ұқсас ескертіш тұр.
Cusco's main stadium, Estadio Garcilaso de la Vega, is named after him. In 1965, Inca Garcilaso de la Vega University, in Lima, Peru, was named in his honor. In Rome, Italy, near Villa Borghese, there is a statue dedicated to Inca Garcilaso de la Vega which was erected in 1967. A similar statue, dated 1973, stands in the Plaza República del Perú in Buenos Aires, Argentina.
Негізгі дереккөздер
Гарсиласо де ла Вега, Инканың Флоридасы, Джон мен Жаннет Варнер аударған. 1951 жыл. Гарсиласо де ла Вега Эль Инка, Инкалардың патшалық сараптамалары және Перудің жалпы тарихы, Гарольд В. Ливермор аударған. 1965 жыл.
Garcilaso de la Vega, The Florida of the Inca, trans. John and Jeannette Varner. 1951. Garcilaso de la Vega El Inca, Royal Commentaries of the Incas and General History of Peru , trans. Harold V. Livermore. 1965.
Екіншілік көздер
Брэйдинг, Д. А. "Инка гуманисті" "Бірінші Америка: испан монархиясы, креол патриоттары және либералды мемлекет" кітабында. Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы, 1991, 255–71 бб. Шрефлер, Майкл Дж. және Джессика Велтон. "Гарсиласо де ла Вега және "Жаңа перуандық адам": Хосе Сабогальдың Куско қонақ үйіндегі фрескалары", Art History 33, (қаңтар/ақпан 2010): 124–149.
Brading, D. A. "Inca Humanist" in The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots, and the Liberal State. New York: Cambridge University Press 1991, pp. 255–71. Schreffler, Michael J. and Jessica Welton. "Garcilaso de la Vega and the 'New Peruvian Man': José Sabogal's frescoes at the Hotel Cusco," Art History 33, (January/February 2010): 124–149.