Кіріспе

Бразилиялық ақын және дипломат Жоао Кабрал де Мело Нето (6 қаңтар 1920 жыл - 9 қазан 1999 жыл) – бразилиялық ақын және дипломат, сондай-ақ Бразилияның кейінгі модернизміндегі ең ықпалды жазушылардың бірі. Ол 1990 жылы Камоес сыйлығымен және 1992 жылы Нойштадт халықаралық әдебиет сыйлығымен марапатталды – бүгінгі күнге дейін осындай награданы алған жалғыз бразилиялық ақын. Өмірінің соңына дейін ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығының үздіксіз үміткері саналды. Мело Нетоның туындылары поэзияның формальды жақтарына қатаң, бірақ шығармашылықпен назар аударуымен ерекшеленеді. Ол өзінің ерекше дыбысын бес немесе жеті буыннан тұратын дәстүрлі өлең түрінен (redondilha деп аталады) және көлденең ұйқастарды үнемі қолданудан алады. Оның стилі ерте шығармаларындағы сюрреализмнен бастап, туған Бразилияның солтүстік-шығыс аймағының мәдени ерекшеліктерін пайдалануға дейін өзгереді. Көптеген туындыларында, оның ішінде әйгілі «Morte e Vida Severina» пьесасында, Мело Нето Пернамбукодағы кедейлік пен теңсіздіктен зардап шеккен адамдардың өмірін бейнелейді.

Өмір және мансап

Мело Нето Пернамбуко штатының Ресифе қаласында дүниеге келді және жастық шағының көп бөлігін штаттың ішкі аймақтарындағы отбасының қант қамысы зауыттарында өткізді. Ол көрнекті ақын Мануэль Бандейра мен социолог Гилберто Фрейренің туысы болды. 1940 жылы оның отбасы Рио-де-Жанейроға көшті. Екі жыл өткен соң Мело Нето өзінің алғашқы өлеңдер жинағын, "Педра до Соно" атты 340 данада, жеке қаржысымен басып шығарды. 1945 жылы ол дипломат лауазымына үміткерлік қойды, бұл лауазымды өмірінің көп бөлігінде атқарып жүрді. Келесі жылы ол Стелла Мария Барбоса де Оливейраға үйленді, олардың бес баласы болды. Бірнеше елді аралап өткеннен кейін, 1984 жылы Бразилияның Портудағы консулы болды және үш жылдан кейін ғана Рио-де-Жанейроға оралды. Ол көп жылдар бойы Испанияда жұмыс істеді, ал Севильядағы тәжірибесі оның поэзиясына айқын ықпал етті. 1956 жылы Мело Нето өзінің ең танымал туындысы "Морте е Вида Северинаны" жариялады, ал 1968 жылы Бразилия әдебиет академиясының 37-ші төрағасы болып сайланды.

Поэзия

Мело Нетоның өзі қабылдаған эпитет – ғимаратты жобалайтын инженердің бейнесі оның поэзиясын сипаттау үшін жиі қолданылады. Бастапқыда-ақ оның поэзиясы ерекше бай образдылыққа ие болды. Оның алғашқы кітабы «Педра до Соно» туралы пікір білдірген Антонио Кандидо, кубизм мен сюрреализмге деген қарызын атап, оның өлеңдері нақты және сезімдік образдардың жинақталуы арқылы құрастырылғанын, сөздерді дерлік суреттейтін тәсілмен қолданғанын байқады. Бірақ ол көп ұзамай мемлекетінің әлеуметтік шындығына өте сезімтал екенін көрсетті. 1950 жылы жазылған «О коо сем плюмас» («Құйрығы жоқ ит») атты алғашқы ұзын өлеңінде ол Капибарибе өзеніне тәуелді, мұқтаж халықтың өмірін бейнеледі және қант қайнату фабрикасының қажырлы еңбегін сипаттады. Үш жылдан кейін «О Рио» («Өзен») өлеңінде ол өзеннің өзіндей сөйлеп, бірінші жақта өзеннің ағысын, оның басынан өтетін ауылдар мен ландшафттарды баяндады. Аугусто де Кампос Мело Нетоға деген қарызын түсіндіре келе: «Оның бразилиялық поэзияда алдын-алағы жоқ деуге болады, бірақ оның еңбегінің салдары бар. Осы сезімтал емес, объективті, нақтылық поэзиясын, сыншыл поэзияны, Жоаоның поэзиясындағыдай, осы поэтикалық тілді сақтап, жалғастырып, кеңейтетін – Конкретті поэзия болады» деді.