Польша князі Сіемовит IV: Өмір және саяси күресі

Кіріспе

Польшалық князь IV Сиемовит (Ziemowit IV), сондай-ақ IV Сиемовит Кіші деп те аталады (pl: Siemowit IV Młodszy; шамамен 1353/1356 – 1426 жылғы 21 қаңтар) – поляк князі, Пиаст әулетінің мазовиялық тармағының мүшесі және 1373 немесе 1374 жылдан Рава герцогы, ал 1381 жылы оның және оның ағасы арасындағы әкесінің мұрасын бөлісуден кейін Рава, Плоцк, Сохачев, Гостинин, Плоньск және Визнаны биледі, 1386 жылдан бастап поляк тәуелдісі, 1388 жылдан кейін Белзді биледі. 1382–1401 жылдары ол Визнаны жоғалтты, ал 1384–1399 және 1407–1411 жылдары Завкжеден айырылды, 1384–1399 жылдары Плоньскті жоғалтты, оны Тевтон ордені басып алды. Ол Мазовия герцогы III Сиемовит пен оның бірінші әйелі Евфемияның, Опавалық II Николайдың қызының екінші ұлы болды. Әкесінің тірісінде IV Сиемовит өзінің жеке округін, Рава Мазовецкаяны (шамамен 1373/74) алды, және 16 маусым 1381 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Мазовияны өзі мен ағасы Януш I арасында бөлу нәтижесінде IV Сиемовит ақыры өзінің барлық иеліктерін иеленді: Рава, Плоцк, Сохачев, Гостинин, Плоньск және Визна.

Үлкен Польшадағы азаматтық соғыстағы рөлі

IV Сиемовит ағасы Януш I-нің Польша тәжін алуға жасаған тырысыстарына қарсы болды. Өзінің иеліктерін алғаннан кейін бір жыл өткен соң Польша және Венгрия королі Людовик қайтыс болды (10 қыркүйек 1382), осылайша Ұлы Польша мен Куявия дворяндары (бастысы Бартош Везенборг) қолдаған тәжге өз талабын қою мүмкіндігі туды. Бірақ, қайтыс болған король Кіші Польша дворяндары арасында келісім жасады, олар оның үлкен қызы және мұрагері Мария мен күйеуі Люксембургтің Зигмундына қолдау көрсетуге міндеттелді. Жақсы шешімді күтпей, 1383 жылдың қаңтарында IV Сиемовит әскерлерінің басында Ұлы Польшаға жорық жасады, осымен Ұлы Польша азамат соғысы басталды. Күтпегендей, Будада Боснияның жесір королевасы Елизавета күйеуінің шешімін өзгертуге бекінді және Мария мен Зигмунд Польшаны билей беруіне қарамастан, Польша билігін ең кіші қызы Ядвигаға беруге келісті. Бұл шешім IV Сиемовиттің жақтастарының бір бөлігінің жас патшайымға үйленуге үміттенуіне себеп болды, себебі осы одақ ескі Пиаст әулетімен Анжу билігін одан әрі заңдастыруға және екі тараптың да татуласуына мүмкіндік берер еді. Бұл жоспарды іске асырудың алғашқы қадамы – IV Сиемовиттің патшалық тәжге ресми кандидат ретінде ұсыну болды. Осы мақсатта Сиерадзда ақсүйектер мен дворяндардың жиналысында Гнезно архиепископы Боджанта, оның басты қолдаушыларының бірі, IV Сиемовиттің таққа кандидатурасын ұсынды. Бұл ұсыныс тез арада қолдау тапты, бірақ Краков воеводасы Ян Тенчиннің батыл араласуы арқасында, ол Ядвига келгенге дейін кез келген шешімді қабылдамауға кеңес берді, идея тасталды. Кіші Польшаның IV Сиемовиттің кандидатурасына қарсылығы, Мазовия герцогі билікке келген жағдайда Ұлы Польшаның ықпалының артуынан қауырсынумен байланысты болуы мүмкін. Бұған қоса, Литва Ұлы Герцогтығымен одақ құру идеясы да болды. Бұл оқиғалар IV Сиемовиттің таққа ие болуға деген құлшынысын басып алмады, тіпті күш қолдануға дайын еді. Бәлкім, архиепископ Боджантаның білімімен және келісімімен, ол Ядвиганы құпия түрде алып қашып, оған үйленуге тырысты, осылайша тәжді жеңіп алуға үміттенеді. Кіші Польша дворяндары оның ниеттерін білгенде, Вавель қақпаларын Боджантаның адамдарына жапты, олардың арасында IV Сиемовит жасырынған. Олар сондай-ақ, анасының сарайында қалған Ядвигаға ескерту жасады, оған сапар жасауға рұқсат берілгенге дейін оны сақтады. Амбициялық жоспарлары сәтсіз аяқталғанмен, IV Сиемовит Польша тәжін алуға тырысып бақты. Осы мақсатта, Кшиж қаласындағы саяси қарсыластарының мүлкін өртегеннен кейін, ол Сиерадзға қайтып келді, онда жергілікті дворяндардың бір бөлігі оны Польша королі деп жариялады. Бірақ бұл жолы конгресс нақты билікке ие болмады, сондықтан ол күтілген тәж кию рәсімін кешіктіріп, елді күшпен басып алуға тырысты. Апатты науқаннан және Калиш қаласын қоршаудың сәтсіз аяқталуынан кейін (IV Сиемовит тек Куявияны ғана ала алды), оның жақтастарының бір бөлігі 1383 жылдың 29 қыркүйегінде қарулы келісімге қол қоюға шешім қабылдады. Отын тоқтату поляктарға Люксембургтің Зигмундының жеке басқаруымен елдің әскерлеріне венгр әскерлерін қосуға мүмкіндік берді. Венгр-поляк әскерлерінің біріккен шабуылы IV Сиемовиттің одан әрі шайқасудан аулақ болуына себеп болды, әсіресе оның інісі Януш Ядвиганы королева ретінде мойындағаннан кейін. IV Сиемовиттің жеңілісі оның жақтастарының санын едәуір азайтты. Соңында, 1384 жылдың қазан айында Кіші Польша дворяндарының Ядвигаға үйленуден бас тартуынан кейін, Мазовия герцогы басқа тактиканы қабылдады: егер тәжді алу мүмкін болмаса, ол барлық мүмкін жерді жаулап алуға шешім қабылдады.

Siemowit IV was opposed to his older brother Janusz I's attempts to obtain the Polish crown. One year after the acquisition of his own domains, King Louis of Poland and Hungary died (10 September 1382), and with this emerged the opportunity to enact his claim to the crown, supported by the Greater Poland and Kujawy nobility (centered around the powerful Bartosz Wezenborg). However, the late King had made arrangements among the Lesser Poland nobility who guaranteed their support to his eldest daughter and heiress Mary and her husband Sigismund of Luxembourg. Without waiting for a favorable settlement, in January 1383, Siemowit IV marched to Greater Poland at the head of his troops, marked the beginning of the Greater Poland Civil War. Unexpectedly, in Buda the Dowager Queen Elizabeth of Bosnia decided to change the decision of her husband and accepted the reign of her youngest daughter Jadwiga over Poland instead of Mary and Sigismund, who remained rulers of Hungary. This decision caused that several supporters of Siemowit IV to hope that he could marry the young Queen (despite the fact that she was already betrothed to William of Habsburg) and in this way, both factions could reconcile and in addition this union with the old Piast dynasty could further legitimize the Angevin rule. The first step to implement this plan was the formal candidacy of Siemowit IV to the royal crown. To this end, in a meeting of nobles and gentry at Sieradz the Archbishop Bodzanta of Gniezno, one of his leading supporters, proposed Siemowit IV's candidacy to the throne. This proposal quickly gained widespread acceptance, and only thanks to the courageous intervention of the voivode of Kraków John of Tęczyn, who advised them to abstain from any decision until the arrival of Jadwiga, the idea was abandoned. The opposition of Lesser Poland to the candidacy of Siemowit IV was probably associated with the fear of the growing role of Greater Poland under an eventual rule of the Masovian Duke. Another argument against this was the emerging idea of the union with the Grand Duchy of Lithuania. These events did not discourage Siemowit IV, who was determined to obtain the crown, even by force. Probably with the knowledge and consent of Archbishop Bodzanta, he attempted to abduct Jadwiga and marry her, in a desperate act to win the crown. When the Lesser Poland nobility knew of his intentions, they close the gates of Wawel to Bodzanta's men, among them was hidden Siemowit IV. They also warned Jadwiga, who remained at the court of her mother until was secured to travel. Despite the defeat of his ambitious plans, Siemowit IV continued his efforts to obtain the Polish throne. For this purpose, after burning the property of his political opponents in Książ, he went back to Sieradz, where a part of the local nobility proclaimed him King of Poland. This time, however, the congress lacked of real authority, and for this reason, he delayed his expected coronation, trying to conquer the country by force. After a disastrous campaign and a failed siege to Kalisz (Siemowit IV was able to obtain only Kujawy), some of his supporters decided to sign an armistice on 29 September 1383. The ceasefire enabled the Polish to add Hungarian troops to the country's forces under the personal command of Sigismund of Luxembourg. The combined attack of Hungarian Polish forces caused that Siemowit IV avoided further fighting, especially after his brother Janusz opted for the recognition of Jadwiga as Queen. The defeat of Siemowit IV reduced considerably the number of his supporters. Consequently, and after a final rejection in October 1384 from the powerful Lesser Poland nobility to a marriage with Jadwiga, the Masovian Duke adopted a different tactic: if it was impossible for him obtain the crown, he decided to win all the territory possible.

Қарсыласпен татуласу

Сейвомит Ленчицаны өз аумағына қосып алғаннан кейін Ядвигамен бейбіт келіссөздер жүргізуге шешім қабылдады, ол 1385 жылдың 12 желтоқсанында келісімге қол қоюмен аяқталды. Осы келісім бойынша Сейвовит IV ол басып алған барлық жерлерді 10 000 күміс маркасына қайтарды. Ең маңыздысы, ол Польша тәжіне деген барлық құқықтарынан бас тарды және королева Ядвига мен оның жаңа күйеуі, король Жогайлаға адалдық серт берді. IV Семуиттің Польша тәжіне деген құқығынан толық бас тартуы – оның Краковта Ядвига мен Жогайланың дүркін тойға қатысуы, олардың некелесу рәсімі мен таққа отырғызуы болды. Осы рәсімдерден кейін ол корольдік жұпқа деген құрметін жаңартты. Ол Вильнюске корольдік сапарға қосылды, онда Литваның христиандығына өту процесіне қатысты.

Азамат соғысынан кейінгі қызмет

Соғысқа дейін, тәуелсіз билеуші ретінде ол поляктар, литвалықтар және Тевтон ордені арасында тиімді маневр жасай алды; енді вассал ретінде Польша Корольдігінің өкілі ретінде анық көрінді. Сонымен қатар, өзінің саясатын қаржыландыру үшін оған ақша қажет болды, және ол бірнеше рет өзінің иеліктерінің бір бөлігін Тевтон орденіне кепілге берді, оның ішінде Визна (1382–1401), Плонск (1384–1399) және Завкрже (1384–1399 және 1407–1411). Польша мен Тевтон ордені арасындағы қарым-қатынастың шиеленісуін ескере отырып, Сиемовит IV оған ең көп пайда әкелуге тырысты және делдал ретінде араласты. Сондай-ақ, 1409–1410 жылдардағы Польша, Литва және Тевтон ордені арасындағы соғыс басталғаннан кейін, Мазовия герцогының ұстанымы нақты болмады: бір жағынан, ол Венгрия королі Сигизмундпен байланыс орнатуға тырысты, екінші жағынан, соғысып жатқан көршілеріне бейбітшілікті сақтауға қысым жасады. Компромисске келу әрекеттері сәтсіз аяқталғандықтан, Сиемовит IV ақыры өзінің әскерін Грунвальд шайқасына жіберді, бірақ оның қатысуы тек символдық болды; шын мәнінде, оның ұлы Сиемовит V екі туын алып, «патшалық» поляк және литва әскерлерімен бірге шайқасты. Тевтон орденімен достық қарым-қатынасын сақтау үшін ол оларға тіпті науқан кезінде де төлемдер жасады; оның орнына, орден Сиемовит IV-ке Завкржені қайтарды, бірақ Торнь (1411) бейбіт шарты бойынша олар мұны жасауға міндетті емес еді. Польшаға ресми бағыныштылығына қарамастан, Сиемовит IV тәуелсіз сыртқы саясатты жүргізуге тырысты. Бұл оның Венгрия королі Сигизмундпен жиі байланыстарында көрінді, ол поляк вассалын өз жағына тартуды қалап, Мазовия герцогына Веспрем епископтығынан және Венгриядағы басқа да иеліктерден байлықтар берді. Сиемовит IV-тің Польшамен қарым-қатынасы, оның тым тәуелсіз саясатынан туындаған кейбір уақытша шиеленістер болғанымен (о тіпті өз монеталарын да соқты), оның вассалдық міндеттерін орындамағанына қарамастан, достық болды және ол тек қана Польшаға қажет болғанда ғана әскер жіберді. Патша Владислав II-ге деген достықтың тағы бір белгісі – ол Сиемовит IV-тің қыздарын саяси мақсатта некеледі және оның ұлы Александрдың шіркеудегі мансабына қолдау көрсетті. Ішкі саясатта Сиемовит IV әкесінің кезінде басталған экономикалық реформаларды жалғастырды. Осы мақсатта, қолданыстағы заңдарға қоса, ол бірнеше қаласында Кулм заңын енгізді және Мазовия ақсүйектерін Белзге қоныстандыруға көмектесті.

Before the war, as an independent ruler he could effectively maneuver between the Polish, Lithuanians and the Teutonic Order; now, as a vassal was clearly seen as a representative of the Polish Kingdom. In addition, in order to finance his policies he needed money and several times he mortgaged some of his domains to the Teutonic Order, including Wizna (during 1382 1401), Płońsk (during 1384 1399) and Zawkrze (during 1384 1399 and 1407 1411). In view of the growing friction between the Polish and Teutonic Order, Siemowit IV tried to obtain the greatest benefit for him and intervened as a mediator. Also, after the outbreak of the war of 1409–1410 between Poland, Lithuania and the Teutonic Order, the attitude of the Masovian Duke wasn't clear: in one side, he tried to contact King Sigismund of Hungary and by other side, he pressured his warring neighbors to maintain the peace. In view of the failure of his attempts to make a compromise, Siemowit IV finally sent his troops at the Battle of Grunwald, but his participation was only symbolic; in fact, was his son Siemovit V who fielded two banners of his own troops and fought alongside the 'Royal' Poles and Lithuanian troops. In order to maintain his friendly relations with the Teutonic Order, he provides them with refunds even during the campaign; in exchange, the Order returned Zawkrze to Siemowit IV, despite the fact that under the Peace of Thorn (1411) they aren't obliged to do it. Despite his official subordination to Poland, Siemowit IV tried to pursue an independent foreign policy. This was expressed in his frequent contacts with the Hungarian King Sigismund, who, wishing to drag a Polish vassal to his side gave the Masovian Duke the rich prebends from the Bishopric of Veszprém and other possessions across Hungary. Siemowit IV's relations with Poland, although some temporary frictions caused by his too independent policy (he even minted his own coins) remained friendly, despite the fact that he didn't fulfill his duties as a vassal, and only sent troops to Poland occasionally when he was required to do. Another gesture of friendship with King Władysław II was noted when he used Siemowit IV's daughters into political marriages and the support given to his son Alexander in his Church career. In domestic politics, Siemowit IV continued the economic restructuring which begun under the rule of his father. For this purpose, in addition to the existing statutes he implemented the Kulm law in several of his cities and promoted the colonization of the Masovian nobility to Belz.

Ауру және өлім

1420 жылдан бастап IV Сиемовит көзі нашарлағандықтан, үкімет ісіне ересек ұлдарын қатыстыруды біртіндеп арттырды. 1425 жылы оның канцлері Станислав з Павловичтің Плоцк епископы сайлануына байланысты туған дау оның ұлдары Семовит V және Казимир II-ді мойынсұнуға мәжбүр етті. IV Сиемовит 1426 жылдың 21 қаңтарында Гостининде қайтыс болды және Плоцк соборындағы герцогтік мазарға жерленді.

Неке және балалылық

1387 жылы IV Семуит Литваның Ұлы князі Алгирдас пен оның екінші әйелі Тверьтен Улиананың қызы, Литвалық ханшайымы Александраға үйленді. Олардың он үш баласы болды: V Семуит (1389 – 17 ақпан 1442). Хедвиг (шамамен 1392 – 19 ақпаннан кейін 1439), 1410 жылдың 3 қаңтарынан кейін Узора бані, Темс және Поцзеганың Обергеспаны Янош Гарайға үйленді. Цимбургис (шамамен 1394 – 28 қыркүйек 1429), 1412 жылдың 25 қаңтарында Австрия герцогы Эрнест I-ге тұрмысқа шықты. Евфемия (1395/97 – 17 қыркүйектен бұрын 1447), 1412 жылдың 20 қарашасында Чешин герцогы Болеслав I-ге үйленді. Амелия (1397/98 – 17 мамырдан кейін 1434), 1413 жылдың 16 мамырында Майссен маркграфы Вильгельм II-ге үйленді. Александр (1400 – 2 маусым 1444), дипломат және Тренто епископы, Чур титулды епископы, Дамаск титулды кардиналы және Аквилея патриархы. Казимир II (1401/03 – 15 қыркүйек 1442). Тройден II (1403/06 – 25 шілде 1427). Владислав I (1406/09 – 11/12 желтоқсан 1455). Александра (1407/10 – шамамен 1426). Мария (1408/15 – 14 ақпан 1454), 1432 жылдың 24 маусымында Померания герцогы IX Богиславқа үйленді. Анна (24 сәуір 1411 – 7 ақпаннан бұрын 1435), 1427 жылдың 26 мамырынан бұрын Литвалық ханзада Михаил Жигиментаитиске үйленді. Екатерина (1413/16 – 2 маусым мен 5 шілде аралығында 1479/1480), 21 тамыз 1439 жылдан бұрын Литвалық ханзада Михаил Жигиментаитиске үйленді (онының қарындасының жесірі). Александра мен IV Семуиттің немерелері: Киелі Рим императоры Фредерик III, Чиэцин герцогы Премюслав II, Померания герцогинясы София және Босния патшайымы Дороти Гарай. IV Семуит үйленбес бұрын, заңсыз ұлы Миклуш (Миколай деп те аталған; 1387 жылға дейін туылған) дүниеге келді, оны 1417 жылдың 29 маусымында император Сигизмунд заңдастырды. Ол туралы басқа ештеңе белгілі емес.