Кіріспе

Британдық тергеуші журналист

Брайан Лоуренс Дир – британдық тергеуші журналист, The Sunday Times газеті үшін дәрі-дәрмек индустриясы, медицина және әлеуметтік мәселелер бойынша жүргізген тергеулерімен танымал. Дирдің «Дүниеді алдаған дәрігер» атты тергеу-құжаттамалық кітабы, наразылыққа ұшыраған бұрынғы дәрігер Эндрю Уэйкфилд және 1998 жылғы Lancet журналындағы MMR вакцинасы мен аутизм туралы жасалған жалған мәлімдемелерді ашып көрсетеді. Бұл кітап 2020 жылдың қыркүйек айында Джонс Хопкинс университетінің баспасында жарық көрді.

Мансап

Уорвик университетінде философия мамандығы бойынша бітіргеннен кейін, ол ядролық қарусыздану науқанының редакторы және баспасөз хатшысы болды, сондай-ақ The Leveller журналының мүшесі болды. Кейіннен ол The Times, сосын The Sunday Times газеттеріне жұмысқа орналасып, бастапқыда бизнес жаңалықтарының редакторы, одан кейін жаңалықтар тілшісі және мақалалар авторы болып қызмет етті. 1980-жылдары, сол кездегі Sunday Times редакторы Эндрю Нил басшылығымен, Дир Ұлыбританиядағы алғашқы әлеуметтік мәселелер тілшісі болды және 1990-1992 жылдар аралығында АҚШ-тан хабарламалар жіберді. 2022 жылдың 9 қарашасында Дир ирландиялық азаматтыққа қол жеткізді. Дир басқа британдық газеттерде де, соның ішінде The Guardian және The Daily Telegraph газеттерінде де жазған.

Тергеулер

1986 жылы Дирдің алғашқы тергеулерінің бірі Австралиядағы Дикин университетінде британдық ғалым Майкл Бриггстің контрацепциялық таблетканың қауіпсіздігін зерттеуін ашты. Дирдің хабарламалары Бриггстің бірнеше зерттеулері өнімнің жүрек-қан тамырлары қауіпсіздігі туралы жағымды нәтиже беру үшін жасалғанын көрсетті. Зерттеуге негізінен неміс фармацевтикалық компаниясы Schering AG қаржыландырды. 1994 жылы Wellcome Trust-қа қатысты тергеу Ұлыбританияда Septrin (сондай-ақ Bactrim деген атпен сатылатын) антибиотикасын қайтарып алуға және Wellcome Trust-тің фармацевтикалық еншілес компаниясын сатуға әкелді. 2005 жылы Vioxx препаратын қайтарып алғаннан кейін, Дир осы препаратты енгізген жауапты тұлғаларға қатысты тергеу жүргізді. 2006 жылы Дирдің "Dispatches" деректі фильмі "Дұрыс болмаған есірткі сынағы" тақырыбында эксперименталды моноклоналды антидене TGN1412 зерттеуін ұсынды. Ол Корольдік теледидар қоғамының журналистикалық сыйлығына үміткер болды. 2008 жылы медиа психиатры Радж Персоуд Дирдің тергеуінен кейін плагиат жасағаны үшін кінәлі деп танылып, медициналық практикадан шеттетілді және академиялық лауазымынан кетті.

MMR вакцинасының даулы мәселесі

2004 және 2010 жылдар аралығында The Sunday Times газеті үшін жазған бірқатар есептерінде Дир 1998 жылы медициналық журналында Эндрю Уэйкфилд және оның әріптестері жариялаған алаяқтық зерттеу жұмысынан кейін алғаш пайда болған MMR вакцинасын аутизммен байланыстыратын даулы талаптарды зерттеді және оларды жоққа шығаруға көмектесті. Дир Уэйкфилдтің жарияланбаған мүдделер конфликтінің көптеген фактілерін, дәлелдерді манипуляциялауын және BMJ кейін "күрделі алаяқтық" деп атаған жағдайға жауапты екенін ашты. Дирдің тергеуі Ұлыбританияның Жалпы медициналық кеңесінің (GMC) ең ұзақ созған тергеуіне әкелді, ол 217 күнге созылды. 2010 жылдың қаңтар айында GMC Уэйкфилдті "өтірікші", "этикасыз" және "қатыгез" деп таныды, ал 2010 жылдың 24 мамырында Уэйкфилдтің Ұлыбританияның медициналық тізілімінен аты алынды ("тізімнен шығарылды"). Дирдің қорытындыларына жауап ретінде The Lancet 2004 жылдың ақпан айында Уэйкфилдтің зерттеуін ішінара қайтарып алды, ал 2010 жылдың ақпан айында GMC шешімінен кейін толығымен қайтарып алды. 2011 жылдың қаңтар айында Дир өзінің зерттеулерін BMJ журналында жариялады, онда қол қойылған редакциялық мақалада журналист туралы былай делінген: "Медицина мен ғылымнан тыс тұрған бір адамның жақсы күмәнділігі ғана осы мақаланың күрделі алаяқтық екенін көрсетуге жеткілікті болды". 2004 жылдың 18 қарашасында Ұлыбританияның Channel 4 телеарнасының Dispatches бағдарламасы Дирдің "MMR: Олар сізге айтпаған нәрсе" атты теледокументалдық фильмін көрсетті. Телевизия сыншысы Нэнси Бэнкс Смит The Guardian газетінде былай деп жазды: "Бір жылдық қарсылықтардан кейін Дир доктор Уэйкфилдті аутизм туралы Индианаполистегі конференцияда таба алды. Камера біршама қысымға ұшырады және доктор Уэйкфилд Дирдің артынан қашып кетті, бұл сөздерді айтып: "Мырза, сіздің зерттеулеріңіз бен коммерциялық амбицияларыңыз туралы бізге өте маңызды сұрақтарымыз бар! Сіз өз позицияңызды сақтап, жауап бересіз бе?" Егер бұл қудалау болса, және ол солай болды, доктор Уэйкфилд өзінің қашуы үшін өзі кінәлі болды". Документальдық фильмге жауап ретінде Уэйкфилд Дирге қарсы артық айыптау ісін қозғады. Кейіннен іс тоқтатылды және Уэйкфилд Дир мен басқа да сотталушылардың шығындарын өтеуге міндетті болды. 2012 жылдың қаңтар айында Уэйкфилд Дир мен BMJ-ді Техас штатында сотқа берді, бірақ іс аудандық және апелляциялық соттарда екі рет тоқтатылды, Уэйкфилдке тағы да шығындарды төлеуге бұйырылды. 2014 жылдың қазан айында The Sunday Times газетінде жарияланған мақалада Дир Қорғау сотының шешімі туралы хабарлады, ол жақында жарияланды, бірақ тараптардың аты-жөні жасырын қалды. Шешімде судья Бейкер былай деп жазды: "Бұл істе анықталған маңызды фактілерді төмендегідей қорытындылауға болады. М-де аутизм бұзылысы бар. Оның аутизмі MMR вакцинасынан туындаған деген дәлел жоқ. Оның ата-анасының вакцинацияға байланысты жағымсыз реакция туралы есебі жалған". 2015 жылдың шілдесінде Дир "The Amazing Meeting" конференциясында "Вакциналар: жоғалып бара жатқан құрбандар" тақырыбында лекция оқыды.

Дүниені алдаған дәрігер

2020 жылдың қыркүйек айында Джонс Хопкинс университетінің баспасы Солтүстік Америкада Эндрю Уэйкфилд және вакцинаға қарсы қозғалыстың пайда болу тарихы туралы Брайан Дирдің "Дүниеді алдаған дәрігер: ғылым, алдау және вакциналарға қарсы соғыс" кітабын жариялады. Бұл кітап Ұлыбритания мен Австралияда Scribe баспасы арқылы бір уақытта жарық көрді. "Таймс" газетінің апталық кітаптар шолуында бағаншы Дэвид Ааронович: «Бұл керемет оқиға және керемет кітап, қазіргі таңда көптеген адамдарды мазалап жүрген саяси және әлеуметтік ахуалды – шындықтың дағдарысын және оны принципсіз адамдардың пайдалануын түсіндіруге көмектеседі» деп жазды. Ал Nature ғылыми журналына жазған рецензиясында Саад Омер кітапты «керемет, мақтаншылдықтың және оның қорқынышты көлеңкесін көрсететін тартымды сурет» деп бағалады. Басқа рецензиялардың арасында Майкл Шермер The Wall Street Journal газетінде: «Деректерін жалған көрсеткен, алдаған және жалған зерттеулер жасаған зерттеушілерді ашу үшін батыл сыртқы көздердің немесе жақсы тергеуші журналистердің еңбегі қажет. Міне, Брайан Дир – лондондық The Sunday Times газетінің жүлделі репортері» деп жазды. Publishers Weekly кітапты «керемет» деп сипаттады, ал Big Think сайты «Кез келген тарау сізді таң қалдырады» деп мәлімдеді. Foreword Reviews басылымының пікірінше, «Бұл керемет еңбек шұғыл хабарлама жеткізеді және шындықты ашудағы тергеуші журналистиканың маңызды рөлін көрсетеді».

Құрметтер

The Times және The Sunday Times газеттерінде жұмыс істеген Дир бірнеше марапатқа ие болды, оның ішінде Sunday Times газетіндегі тергеулері үшін екі британдық баспасөз сыйлығы. 1999 жылы алғашқы британдық баспасөз сыйлығын алғаннан кейін, 2011 жылдың ақпан айында ол тағы екі номинацияда ұсынылды: «жылдың жаңалықтар тілшісі» және «жылдың маманы журналисі» санаттарында. Соңғысы бойынша ол 2011 жылдың 5 сәуірінде жеңіс одіс алды. 2011 жылдың қазан айында Дир жыл сайынғы HealthWatch сыйлығын жеңіп алды, бұрын бұл сыйлық сэр Иэн Чалмерс, профессор Дэвид Колхун және басқа да белгілі британдық медициналық белсенділерге берілген болатын. 2009 жылы Дир Мичиган университетінде балалар денсаулығы саясаты бойынша Сьюзан Б. Мейстер лекциялық қызметін атқарды, ал 2012 жылы Висконсин университетінде, Ла Кросс қаласында «Өмір ғылымдары» бойынша құрметті лекциятор болды. 2016 жылдың 17 қарашасында Йорк Сент-Джон университеті Дирге әдебиет докторы (D Litt Hon) құрметті ғылыми дәрежесін берді. 2021 жылдың мамырында Дирдің «Дүниеді алдаған дәрігер» кітабы Эрик Хоффер сыйлығын (нон-фикшн) және тәуелсіз баспагерлер кітап сыйлығының (IPPY) алтын медалін жеңіп алды.