Кіріспе
Голландиялық пастор, журналист және әдеби сыншы (1826–1886)
Конрад Бускен Хьюэ (28 желтоқсан 1826, Гаага – 1 мамыр 1886, Париж) – голландиялық пастор, журналист және әдеби сыншы болған.
Өмірбаян
Бускен Хуэт, Гаагалық мемлекеттік қызметкердің ұлы, Гимназия Хаганумда оқыды және Лейден университетінде, Женева мен Лозаннада теологияны оқыды. 1851 жылы ол Харлемдегі валлон шіркеуінің пасторы болып тағайындалды. Профессор Йоханнес Хенрикус Шолтеннің шәкірті және профессор Абрахам Куэненнің досы Бускен Хуэт, өзінің паства мүшелерін 'Қазіргі теологияның', атап айтқанда Киелі кітапқа қатысты көзқарастарымен таныстырды. 1857-1858 жылдары ол "Киелі кітапқа арналған хаттар" ("Brieven over den Bijbel") атты кітабын жариялап, шу тудырды, онда ол Киелі кітаптың шығу тегі мен құқығына қатысты 'Заманауи' көзқарасты кеңінен таратты: "Тәрізді барлық христиандық – Мәсіхтің үлгісімен таза құлшыныс сүйіспеншілігі, бүкіл Киелі кітап – таза адамның туындысы. Иә, пайғамбарлар мен елшілердің жеке сенімімен шабыттанған, еврейлердің ұлттық генийінен туған, осы генийді елшілер де, пайғамбарлар да бейнеледі; ол бұлттан метеор сияқты құлап түспеді, бірақ яһуди халқының жанынан көтерілді, әдемілік құдайы оны жаратқан толқындардың көбігінен көтерілгендей; оның бір бөлігі немесе толығымен қағазға түсірілмеген және Провиденцияның сыртқы араласуымен бір немесе екі томға жиналмаған, бірақ Израильдің сабағынан гүлдейтін гүл сияқты жапырақтан жапыраққа өсті; ол Құдайдан келгендей, яһудилерден айналып өтпеді немесе олардың үстінен өтіп кетпеді, бірақ Құдайдың басшылығымен яһудилерден келді; яғни, адамның сенімімен шабыттанған, адамның өнерімен жетілдірілген, адамның қамқорлығымен сақталған, әрбір адал жүрекпен түсінілген және жүректің дауысы, құлшыныстың, азаптың, бақыттың дауысы ретінде мойындалған адамның туындысы – осылай Киелі кітап мен үшін адамның туындысы." 1862 жылы, осы 'хаттардың' өзінің діни мансабын құлатқанын түсінген соң, Бускен Хуэт лауазымынан кетті. Оның орнына журналистикаға тырысып, 1868 жылы Жаваға газеттің редакторы болып кетті. Алайда, осыған дейін ол өзінің өмірін polemikalyқ жазушы ретінде бастаған, бірақ 1872 жылға дейін ғана оның әдеби фантазиялары мен хроникаларының алғашқы сериясы оны танымал етті, осы атаумен ол өзінің сыншылық жұмысындағы ең тұрақты нәрсені бірте-бірте жинады. Оның жалғыз романы, "Лидевида", француздық ықпалмен жазылған. Голландиялық Шығыс Индиядан оралғаннан кейін Бускен Хуэт өмірінің соңына дейін Парижде қоныстанды. Соңғы ширек ғасыр бойы ол голландиялық әдеби талғамның барлық мәселелерінде мойындалған авторитет болды. Адал, жанашыр, көп оқыған және сектанттық қасарысқылықтан мүлдем құтылған Бускен Хуэт Голландияға Еуропаның жарығы мен ауасын әкелді. Ол өз елшілерінің тар көзқарастарын және одан да тар өзіне қанағаттанғандарын жоюды өз міндеті деп санады, бірақ парадоксқа құмарлықпен ықпалын қауіпке ұшыратпады. Ол кез келген тілде құрметке лайық жазушы еді, бірақ Голландияның елуінші жылдардағы әдебиеті сияқты қатты және өлі әдебиетте оның пайда болуы таңғажайып және қызығушылық тудырды. Бускен Хуэттің өлімнен кейінгі хат алмасуы жарияланды. Сонымен қатар, Бускен Хуэт Пьер Герлофс Донияның сипаттамасы үшін Питер Табоританың материалдарын пайдаланды.
"Just as all Christianity is purely devotional love after Christ’s example, the entire Bible is purely a human creation. Yes, a creation inspired by the personal faith of the prophets and apostles; brought forth by the national genius of the Hebrews, which genius both the apostles and the prophets represented; one that did not fall from the clouds like a meteor, but rose from the bosom of the Jewish people, as the goddess of beauty rose from the billows whose foam created her; one which was not, in part or whole, put on paper and collected in one or two volumes through the external intervention of Providence, but which emerged leaf by leaf, like a budding flower, from the stem of Israel; one that did not bypass the Jews or go over the heads as it came to us from God, but came from the Jews themselves, under God’s guidance; a human creation, in other words, inspired by human faith, consummated by human art, preserved by human care, understood by every true human heart and acknowledged as the voice of the heart, as the voice of human devotion, human suffering, human happiness: such is the human creation the Bible is to me." In 1862, after realizing that these 'Letters' had ruined his clerical career, Busken Huet resigned his charge. Attempting journalism instead, he went out to Java in 1868 as the editor of a newspaper. Before this time, however, he had begun his career as a polemical man of letters, although it was not until 1872 that he was made famous by the first series of his Literary Fantasies and Chronicles, a title under which he gradually gathered in successive volumes all that was most durable in his work as a critic. His one novel, Lidewyde, was written under strong French influences. Returning from the Dutch East Indies, Busken Huet settled for the remainder of his life in Paris. For the last quarter of a century he had been the acknowledged dictator in all questions of Dutch literary taste. Perfectly honest, desirous to be sympathetic, widely read, and devoid of all sectarian obstinacy, Busken Huet introduced into Holland the light and air of Europe. He made it his business to break down the narrow prejudices and the still narrower self satisfaction of his countrymen, without endangering his influence by a mere effusion of paradox. He was a brilliant writer, who would have been admired in any language, but whose appearance in a literature so stiff and dead as that of Holland in the fifties was dazzling enough to produce a sort of awe and stupefaction. The posthumous correspondence of Busken Huet has been published. Also, Busken Huet used papers by Peter Thaborita for his description of Pier Gerlofs Donia.