Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Филиппиннің Миндоро аралының этностары. Сибуян аймағындағы топ – Мангян тагабукид.
Ethnic groups of Mindoro Island, Philippines
the group in Sibuyan known as the Mangyan tagabukid
Мангян – Лусон аралының оңтүстік-батысында орналасқан Миндоро аралындағы сегіз түпкілікті халықтың жалпы атауы. Әрқайсысының өз тайпалық аты, тілі және салт-дәстүрлері бар. Жалпы саны шамамен 280 001 адамды құрайды, бірақ шалғай орналасқан аймақтар, жасырын тайпалар және сыртқы әлеммен байланысы аз немесе жоқ адамдардың болуына байланысты ресми статистиканы анықтау қиын. Аралдың этностық топтары солтүстіктен оңтүстікке қарай: Ирая, Аланган, Тадьяван, Таубуид (аралдың батысындағы жазық жерлерде Батанган деп аталады), Бухид және Ханоно. Оңтүстік ұшында Ратагнон тайпасы да бар, олар көршілес Бисая (Куйон) жазық жерлерінің өкілдерімен араласып кеткен. Миндороның шығысындағы Бангон тобы Таубуид тайпасының кіші тобы болуы мүмкін, себебі олар сол тілдің "батыс" диалектісінде сөйлейді. Сондай-ақ, олар амбахан деп аталатын поэзия түрін де біледі.
Mangyan is the generic name for the eight Indigenous groups found on the island of Mindoro, southwest of the island of Luzon, each with its own tribal name, language, and customs. The total population may be around 280,001, but official statistics are difficult to determine under the conditions of remote areas, reclusive tribal groups and some having little if any outside world contact. The ethnic groups of the island, from north to south, are: Iraya, Alangan, Tadyawan, Tawbuid (called Batangan by lowlanders on the west of the island), Buhid, and Hanunoo. An additional group on the southernmost tip is the Ratagnon, who appear to be intermarried with neighboring Bisaya (Cuyonon) lowlanders. The group known on the east of Mindoro as Bangon may be a subgroup of Tawbuid, as they speak the 'western' dialect of that language. They also have a kind of poetry called the ambahan.
Шығу тегі
Бір кезде Мангиандар Миндароның жалғыз тұрғындары болған. Бастапқыда жағалауда қоныстанған, бірақ тагалогтар, испан жаулап алушылары, діни өзгерістер және моро шабуылдары сияқты шетелдік қоныс іздеушілердің әсерінен қашып, ішкі және таулы аймақтарға көшіп кетті. Бүгінде мангяндар таулы аймақтардағы өзендер бойында шалғайып тұрады, бірақ уақыт-уақыт сауда үшін жазыққа түседі. Олардың күнкөрісі – егіншілік, жеміс-жидек жинау және аң аулау. Оңтүстік Миндаро тұрғындарының бір тобы өздерін Хануноо деп атайды, яғни «шын», «таза» немесе «нағыз» деген мағынаны білдіреді. Олар осы терминді ата-бабаларының дәстүрлерін қатаң сақтауын көрсету үшін қолданады. Испандықтар Миндароға келгенге дейін, олар қытайлармен кеңінен сауда жасаған, Пуэрто-Галерадан және қытай жазбаларынан мыңдаған археологиялық дәлелдер табылды. Испандықтар келген кезде Миндаро халқы арасында бөлініс туды. Испан мәдениетінен оқшауланған Ирая Мангиандары мен христиан дінін қабылдаған тагалогтар болды. Бұл екі топ тек экономикалық мәселелер бойынша – мангяндардан орман өнімдерін, ал жазық жер тұрғындарынан тұтыну тауарларын алып-сатып алу арқылы қарым-қатынас жасады. Бір тайпа ретінде топтастырылғанына қарамастан, мангяндар көптеген жағынан ерекшеленеді. Екі географиялық аймақ арасындағы технологиялық дамуды салыстырғанда, оңтүстік мангяндары тоқыма, керамика және жазу жүйесін пайдалануда озық деп есептеледі. Ал солтүстік мангяндары қарапайым өмір салтымен ерекшеленеді. Олардың тілі, Филиппиннің қалған бөлігі сияқты, австронезиялық тілдер тобынан шыққан. Дегенмен, бір этникалық топ ретінде танылса да, тайпалар әртүрлі тілдерде сөйлейді. Орташа есеппен, олардың сөздік қорының тек 40% ғана ортақ. Тайпалар арасындағы тағы бір айырмашылық – Филиппинге келген уақыттары. Бір теория бойынша, оңтүстік мангяндары 900 жылға дейін қалыптасқан, ал солтүстік мангяндары жүздеген жылдардан кейін келген деп саналады. Испан билігі олардың 16 ғасырда бар екенін растады. Алайда, тарихшылар мангяндар қытайлармен сауда жасаған алғашқы филиппиндіктер болуы мүмкін деп болжайды. Мұның мысалы қабір үңгірлерінде көрінеді, онда фарфор және басқа да керамикалық бұйымдар көптеп табылды. Дегенмен, тайпалық және тілдік айырмашылықтарды көрсеткеннен басқа, этникалық зерттеулер көп жүргізілмеген, бұл тайпаларды жеке қарастыруға мүмкіндік береді.
The Mangyans were once the only inhabitants of Mindoro. Being coastal dwellers at first, they have moved inland and into the mountains to avoid the influx and influence of foreign settlers such as the Tagalogs, the Spanish and their conquests and religious conversion, and raids by the Moro. Today, the Mangyans live in relative seclusion along rivers in the highlands but periodically descend lowland to trade. Their sustenance are farming, fruit gathering, and hunting. A certain group of Mangyans living in Southern Mindoro call themselves Hanunó'o, meaning "true", "pure" or "genuine", a term that they use to stress the fact that they are strict in the sense of ancestral preservation of tradition and practices. Before the Spaniards arrived in Mindoro, the people traded with the Chinese extensively, with thousands of pieces of supporting archaeological evidence found in Puerto Galera and in written Chinese references. A division was created among the people of Mindoro when the Spaniards came. There were the Iraya Mangyans, who isolated themselves from the culture of the Spaniards, and the lowland Tagalogs who submitted themselves to Christianity. These two groups only interacted for economic matters through trading forest goods from the Mangyan and consumer goods for the lowlanders. Despite being grouped as one tribe, Mangyans differ in many ways. In comparison to the technological advance between the two geographical divisions, the southern Mangyan are considered more advanced as seen in their use of weaving, pottery and system of writing. In contrast, the northern Mangyan are simpler in their way of living. Their language, as in the rest of the Philippines, came from the Austronesian language family. However, even if they are defined as one ethnic group, the tribes used different languages. On the average, they only share 40% of their vocabulary. Another difference between tribes is the date of their arrival in the Philippines. A theory suggests that the southern Mangyan were already present by 900 AD while the northern Mangyan are believed to have arrived hundreds of years later. The Spanish authorities had documented their existence since their arrival in the 16th century. However, historians suggest that the Mangyans may have been the first Filipinos to trade with the Chinese. Examples of this relationship are seen in the burial caves, as porcelains and other potteries abound. However, not much ethnographic research has been made except for the tribal and linguistic differences that may lead to the indication that the tribes can be treated separately.
Ата-бабалар жері
Мангиан қауымдастықтары Миндоро аралында қоныстанған, 40,000 гектар орман жеріне құқық талап етеді. Оксидентал Миндороның Хануно, Губатнон және Ратагнон (Хагура) мангиандары 2010 жылдың желтоқсан айында президент Бениньо Акино III-ден ата-бабалар жерінің құқығын растайтын сертификат (CADT) алды. 2022 жылдың шілдесінде Тадьяван және Тау буид мангиандары Ориентал Миндородағы алғашқы халық болып, Ұлттық жергілікті халықтар комиссиясынан CADT алды. Бұл құжат Пинамалай қаласындағы Сабан және Глория қаласындағы Буонг Лупадағы ата-бабаларының 3270,78 гектар жерін қамтиды.
Mangyan communities inhabit the island of Mindoro, laying claim to 40,000 hectares of forest lands. Hanunuo, Gubatnon, and Ratagnon (Hagura) Mangyan of Occidental Mindoro received a certificate of ancestral domain title (CADT) in December 2010 from President Benigno Aquino III. In July 2022, Tadyawan and Tau buid Mangyan were the first Indigenous communities in Oriental Mindoro to receive their CADT from the National Commission on Indigenous Peoples. The title covers 3,270.78 hectares of ancestral lands in Sabang in Pinamalayan town and Buong Lupa in Gloria town.
Мәдениет және тәжірибе
Мангяндықтар негізінен өзіне жететін шаруашылықпен айналысады, түрлі тәтті картоп, жоталы жерлердегі (құрғақ егіс) күріш және таро егіп жатады. Олар сондай-ақ кішкентай жануарлар мен жабайы шошқаларды аулайды. Филиппиннің жазық жерлерінде тұратын көптеген адамдар банан мен имбирь сияқты ақшаға сатылатын өнімдерді сатады. Олардың тілдері бір-бірін түсінбесе де, кейбір сөздер ортақ, ал жазу үшін Хануноо әрпін пайдаланады: Таубуид және Бухид тілдері жақын туыс, филиппин тілдерінің арасында ерекшеленеді, өйткені оларда бір фонема бар; Таубуидтің шығыс және батыс диалектілеріне бөлінеді; Батыс Таубуид филиппин тілдерінің ішінде глоттальды дыбыстардан мүлдем құрылмаған болуы мүмкін, олар төмендіктерді немесе жергілікті қалалар мен жазықтарда тұратын адамдарды дамуонг деп атайды. Олардың дәстүрлі діни көзқарасы негізінен анимистік болып табылады; шамамен 10% христиан дінін қабылдады, оның ішінде католик және евангелисттік протестанттық (Жаңа өсиет алты мангян тілінде жарық көрді).
Mangyan are mainly subsistence agriculturalists, planting a variety of sweet potato, upland (dry cultivation) rice, and taro. They also trap small animals and wild pig. Many who live in close contact with lowland Filipinos sell cash crops such as bananas and ginger. Their languages are mutually unintelligible, though they share some vocabulary and use Hanunó'o script to write: Tawbuid and Buhid are closely related, and are unusual among Philippine languages in having an phoneme; Tawbuid is divided into eastern and western dialects; Western Tawbuid may be the only Philippine language to have no glottal phonemes, having neither or They call the lowlanders or the people who live in local suburbs and plains damuong. Their traditional religious world view is primarily animistic; around 10% have embraced Christianity, both Catholicism and Evangelical Protestantism (The New Testaments have been published in six of the Mangyan languages).
Қисса айту
Тарихи тұрғыдан алғанда, мангяндықтар әңгімелерін ауызша жеткізген. Әңгімелердің таңдамалы тобы өлең түрінде сақталып, буын жазуымен жазылған. Бұл өлеңдер бамбук сияқты материалдарға өткір затпен қашалып жазылған. Ауызша дәстүрді сақтау мангяндықтар үшін белгілі бір ережелермен бірге келді. Мысалы, «суйот» деп аталатын халық аңыздарын күн батқаннан кейін ғана айтуға рұқсат етілген. Мангиандықтар күндіз әңгіме айту тістердің шіруіне алып келеді деп сенген. Мангяндықтар ауызша айтылатын әр түрлі шығармаларды қолданған. Мангяндық әңгімелер санаттарының атауларына ағылшын тілінде балама жоқ. Ағылшын тілінде сөйлейтіндер осы санаттарға сипаттамалық атаулар берген. Өлең-әндер – Мангян халқының тыйымдары, сенімдері мен әдет-ғұрыптарын қамтиды. Бұл әңгімелер әдет-ғұрыптардың пайда болуын және оларды сақтаудың маңыздылығын түсіндіру үшін пайдаланылған. Халықтық сенімдер мен әдет-ғұрыптар – Бұл әңгімелерде мангян халқының тыйымдары, сенімдері мен әдет-ғұрыптары бар. Бұл әңгімелер әдет-ғұрыптардың пайда болуын және оларды сақтаудың маңыздылығын түсіндіру үшін пайдаланылған. Жұмбақтар – Бұл әңгімелер ойын-сауық үшін қолданылған. Олар ақылға сыйғысыз ойындар мен кешкі уақытта уақыт өткізу үшін айтылатын қызықты әңгімелер болған. Халық аңыздары – Мангян халқы арасында үш түрлі халық аңызы айтылған. «Суйот» – ауызша дәстүрлердің ең көнесі. Олар аңыздар, халық аңыздары мен нақыл сөздерден тұрады. «Сугкланон» – бисайлықтардың ықпалымен пайда болған тағы бір әңгіме түрі. «Тултуланон» – тарихи оқиғалар туралы әңгімелер. Мангиандықтар өздерінің күнделікті өмірі туралы да әңгімелеген, соның арқылы қоршаған әлемді сипаттаған. Олар қолданған түрлі дәрілер туралы, сондай-ақ өсірген күріштің түрлері мен ерекшеліктерін сипаттаған әңгімелер де болған. Мангян мәдениеті мен дәстүрлері туралы біліміміздің көп бөлігі осы ауызша және жазбаша есептерден алынған.
Historically, Mangyan stories were orally transmitted. A select group of stories were preserved in poems and written in syllabic writing. These poems were carved into materials such as bamboo with a sharp object. Practicing oral tradition came with its own set of rules for the Mangyans. For example, folk tales called suyot were only to be told after the sun had set. The Mangyans believed telling stories during daylight would lead to rotting of the teeth. There were several distinct types of oral works that the Mangyans practiced. There are no English equivalents for the names of Mangyan story categories. English speakers have given descriptive names for these categories. Song poems – Contain the taboos, beliefs, and customs of the Mangyan people. These stories were used to describe the origin of customs and the importance of practicing those customs. Folk beliefs and customs – These stories contain the taboos, beliefs, and customs of the Mangyan people. These stories were used to describe the origin of customs and the importance of practicing those customs. Riddles – These stories were used for entertainment. They were mind games and comical stories told in the evening to pass the time. Folk tales – There were three different types of folk tales told among the Mangyan people. Suyot is the oldest of the oral traditions. They were tales of legend, folklore, and fables. Sugklanon was another type of story, acquired through Bisayan influences. Tultulanon were stories of historical events. The Mangyans also told stories about their day to day life to describe the world around them. There were stories about different medicines they used, and stories used to describe the varieties and characteristics of rice they cultivated. Most of our understanding of Mangyan culture and practices is derived from these oral and written accounts.
Өнер бұйымдары
Жергілікті мангиандар мәдениеті мен сауда-саттығын көрсететін сан алуан мәдени жәдігерлерді ұсынады. Испан кезеңінен бұрын Оңтүстік Миндорода өмір сүрген халық тоқу, қыштан жасау және жазу жүйесі саласында ерекше дамыған. Олардың киімдері жынысына қарай өзгеше. Әдетте, еркектер төменгі денелерін бағаг белдеуімен жабады, ал әйелдер жеңіл көйлек пен белдемше киеді. Бұл атаулар мен материалдар тайпадан тайпаға айырмашылыққа ие, бірақ ең көрнекті өрнектер Хануно'о тайпасына тән. Олардың маталары ақшыл көк түспен боялған, арқа жағында пакудос деп аталатын кестеленіп жасалған ою-өрнектер бар, осындай өрнектер олардың тоқылған сөмкелерінде де кездеседі. Олардың жазу жүйесі – сурат Мангян, бұл испан кезеңінен бұрынғы буындық жүйе және оның Үндістаннан шыққандығы айтылады. Ол бүгінге дейін қолданылып, Шығыс Миндороның түрлі мангиан мектептерінде оқытылуда. Хануно'о тайпасы амбахан деп аталатын өзінің дәстүрлі поэзиясын да дамытқан, ол жеті буыннан тұратын ырғақты поэтикалық өнер, оны жатқа айту, ән салу немесе бамбукқа жазу арқылы көрсетеді.
The Indigenous Mangyans offer a myriad of culturally rich artifacts that give insight into their culture and trade. The people living in Southern Mindoro during the pre Hispanic era are exceptional in their weaving, pottery, and system of writing. Their clothing differs between genders. The male generally wears bahag loincloths as covering for the lower body, whereas the female would wear a skirt and a shirt for the top. The terms and materials would differ from tribe to tribe, but more exceptional designs would come from the Hanunó'os. Their textiles are dyed in indigo blue, with an embroidery design called pakudos at the back, and can also be found on their woven bags. Their system of writing, called surat Mangyan, is a pre Hispanic syllabic system and is believed to be of Indic origin. It is still practiced today and is still being taught in different Mangyan schools of Oriental Mindoro. The Hanunó'os also practice their own traditional poetry called the ambahan, a rhythmic poetic expression with a meter of seven syllables presented through recitation and chanting or inscribed on bamboo.