София Жекс Блейк: Шотландиядағы әйелдер медицинасын дамытушы.
Sophia Jex-Blake
София Жекс Блейк (1840-1912) – британдық дәрігер, феминист, әйелдердің медициналық білім алуы үшін күшін сарп еткен тұлға. Эдинбург жетілігінің жетекшісі. 🩺📚👩⚕️
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық дәрігер және суфражист (1840–1912)
British physician and suffragist (1840–1912)
София Луиза Джекс Блейк (21 қаңтар 1840 – 7 қаңтар 1912) – ағылшын дәрігері, оқытушы және феминист. Ол әйелдердің университет біліміне қол жеткізуі үшін күресті басқарды. 1869 жылы ол және тағы алты әйел, «Эдинбург жетілігі» деп белгілі болған топ, Эдинбург университетінде медицина оқуын бастады. Ол Шотландияда тәжірибелі дәрігерлік қызмет атқарған алғашқы әйел және Ұлыбритания мен Ирландияның барлық аймағындағы алғашқы дәрігерлердің бірі болды. Әйелдерге медициналық білім беруді қолдаушылардың алдың қатарында жүрген ол Лондон мен Эдинбургте әйелдерге арналған екі медициналық мектеп ашуға қатысты, сол кезде басқа ешбір медициналық мектеп әйелдерді оқытпаған.
Sophia Louisa Jex Blake (21 January 1840 – 7 January 1912) was an English physician, teacher, and feminist. She led the campaign to secure women access to a university education, when six other women and she, collectively known as the Edinburgh Seven, began studying medicine at the University of Edinburgh in 1869. She was the first practising female doctor in Scotland, and one of the first in the wider United Kingdom of Great Britain and Ireland; a leading campaigner for medical education for women, she was involved in founding two medical schools for women, in London and Edinburgh, at a time when no other medical schools were training women.
Ерте өмір
София Джекс Блейк 1840 жылғы 21 қаңтарда Англияның Гастингс қаласында, 3 Крофт-плейс мекенжайында, зейнеткер заңгер және дәрігерлер палатасының прокторы Томас Джекс Блейк пен Мэри Джекс Блейктің (құрметті есімі Кубитт) қызы болып дүниеге келді. Оның ағасы Томас Джекс Блейк, Уэллс соборының болашақ деканы және классик, Кембридж университетінің Гиртон колледжінің директоры Кэтрин Джекс Блейктің әкесі болды. Сегіз жасқа дейін ол үйде оқытылды. Ол Оңтүстік Англиядағы түрлі жеке мектептерге қатысып, 1858 жылы ата-анасының қарсылығына қарамастан Лондонның Куинс колледжіне түсті. 1859 жылы, әлі студент кезінде, оған колледжде математика пәнінің оқытушысы лауазымы ұсынылды, ол 1861 жылға дейін сақталды, содан кейін Октавия Хиллдің отбасымен бірге тұрды. Ол жалақысыз жұмыс істеді, өйткені оның отбасы қызының өзіне күнкөріс табуын күтпеді, ал әкесі оған жалақы алуға рұқсат бермеді. 1865 жылы Азамат соғысы аяқталғаннан кейін София Джекс Блейк әйелдердің білімі туралы көбірек білу үшін АҚШ-қа сапар шекті. Ол түрлі мектептерді аралап, АҚШ-тағы біріктірілген білім берудегі жаңалықтарға қатты әсер етті, кейіннен «Американың кейбір мектептері мен колледждеріне сапар» атты еңбегін жариялады. Бостон қаласындағы Әйелдер мен балаларға арналған Жаңа Англия ауруханасында ол елдегі алғашқы әйел дәрігерлердің бірі, доктор Люси Эллен Сеуоллмен танысты, ол оның өмір бойына сақталатын жақын досы болды, және ол бір кезде оның ассистенты болып жұмыс істеді. Бұл Джекс Блейк үшін шешуші кезең болды, себебі осы сапар барысында ол дәрігер болу өмірлік мақсаты екенін түсінді. 1867 жылы Нью-Англия ауруханасының стажері Сьюзан Димокпен бірге Гарвард университетінің президенті мен профессорларына тікелей хат жолдап, университеттің медициналық факультетіне қабылдауды сұрады. Олар екеуі бір айдан кейін жауап алды, онда: «Бұл университеттің ешбір бөлімінде әйелдерді оқытуға ешқандай мүмкіндік қарастырылмаған» делінген. Келесі жылы ол Нью-Йоркте Элизабет Блэкуэлл құрған жаңа медициналық колледжге түсуді жоспарлады, бірақ әкесі қайтыс болғандықтан, ол анасының қасына Англияға оралды. Ол бұл жағдайда әйелдерді табиғи сезімдерімен ауруларға көмектесуге бейімделігін айтты. Алайда, қыз балалардың білімі тек үй шаруашылығына қатысты шектеліп, әйелдер медицина саласында еркектермен бәсекелесе алмайтын жағдайға түсіп келді. Ол әйелдердің зиялылық деңгейі еркектерден төмен екенін дәлелдейтін ешқандай объективті мәлімет жоқ екенін атап өтті. Ол осы мәселені әйелдерге «тең мүмкіндік және ешқандай жеңілдіксіз» білім беру арқылы, оларды еркектермен бірдей оқыту және бірдей емтихан тапсыру арқылы тексеруге болатынын айтты.
Sophia Jex Blake was born at 3 Croft Place Hastings, England, on 21 January 1840, daughter of retired lawyer Thomas Jex Blake, a proctor of Doctors' Commons, and Mary Jex Blake (née Cubitt). Her brother was Thomas Jex Blake, future Dean of Wells Cathedral, and father of Katharine Jex Blake, classicist and Mistress of Girton College, Cambridge. Until the age of eight she was home educated. She attended various private schools in southern England, and in 1858, enrolled at Queen's College, London, despite her parents' objections. In 1859, while still a student, she was offered a post as mathematics tutor at the college where she stayed until 1861, living for some of that time with Octavia Hill's family. She worked without pay; her family did not expect their daughter to earn a living, and her father refused her permission to accept a salary. In 1865, once the Civil War was over, Sophia Jex Blake travelled to the United States to learn more about women's education. She visited various schools, was strongly influenced by developments in co education in the US, and later published A Visit to Some American Schools and Colleges. At the New England Hospital for Women and Children in Boston, she met one of the country's pioneer female physicians, Dr Lucy Ellen Sewall, who became an important and lifelong friend, and she worked there for a time as an assistant. This was a turning point for Jex Blake, as she realised, during this visit, that to become a doctor was her life's vocation. In 1867, along with Susan Dimock, a trainee from the New England hospital, she wrote directly to the president and fellows of Harvard University, requesting admission to the university's medical school. She and Dimock received their reply a month later, in a letter which stated: "There is no provision for the education of women in any department of this university". The following year, she hoped to attend a new medical college being established by Elizabeth Blackwell in New York, but her father died, so she returned to England to be with her mother. In this, she argued that natural instinct leads women to concern themselves with the care of the sick. With education of girls being restricted to domestic crafts, though, women generally could not qualify to compete with men as medical practitioners. She argued that no objective proof existed of women's intellectual inferiority to men. She said that the matter could easily be tested by granting women "a fair field and no favour" teaching them as men were taught and subjecting them to the same examinations.
Хирургтар залындағы тәртіпсіздік
Әйелдер ерлермен тең дәрежеде бәсекелесе алатындарын көрсеткен сайын, оларға деген қарсылық күшейді. Оларға ұятсыз хаттар келді, үйлеріне дейін қосылып, есіктеріне фейерверктер орнатылып, оларға лай лақтырылды. Бұл 1870 жылдың 18 қарашасында Хирургтар залындағы тәртіпсіздікке әкеп соқты, осы күні әйелдер анатомия емтиханына Хирургтар залына келгенде, 200-ден астам ашулы адамдар сыртта жиналып, оларға лай, қоқыс және қара сөздер лақтырды.
As the women began to demonstrate that they could compete on equal terms with the male students, hostility towards them grew. They received obscene letters, were followed home, had fireworks attached to their front door, and had mud thrown at them. This culminated in the Surgeons' Hall riot on 18 November 1870, when the women arrived to sit an anatomy examination at Surgeons' Hall, and an angry mob of over 200 gathered outside throwing mud, rubbish, and insults at the women.</blockquote>
Дәрігерлік біліктілік
1874 жылы София Джекс Блейк әйелдерге арналған Лондон медицина мектебін құруға көмектесті, ол кейіннен әйелдер үшін Корольдік тегін аурухана медицина мектебіне айналды, бірақ ол үгіттеу және оқуын жалғастырды. Осыдан кейін Медициналық заң (39 және 40 Викт, 41-тарау) қабылданды, ол бұрынғы заңды жойып, медициналық органдарға жынысына қарамастан барлық білікті үміткерлерге лицензия беруге мүмкіндік берді. Бұл жаңа заңнамадан алғаш пайдаланған ұйым – Ирландия Корольдік дәрігерлер колледжі болды. Бірақ Джекс Блейк оларға өтініш бермес бұрын, Берн университетінде медициналық емтиханды тапсырып, 1877 жылдың қаңтарында медицина докторы ғылымының дәрежесін алды. Төрт айдан кейін ол Дублинде де сәтті емтихан тапсырып, Ирландия Корольдік және Королевалық дәрігерлер колледжінің лицензиаты болды, соның арқасында ол Ұлыбританиядағы үшінші тіркелген әйел дәрігер ретінде Жалпы медициналық кеңеске тіркеле алды.
In 1874, Sophia Jex Blake helped establish the London School of Medicine for Women, which became the Royal Free Hospital School of Medicine for Women, but also continued campaigning and studying. The Medical Act (39 and 40 Vict, Ch. 41) soon followed, which was an act to repeal the previous statute, while also permitting medical authorities to license all qualified applicants whatever their gender. The first organisation to take advantage of this new legislation was the Royal College of Physicians of Ireland, but before Jex Blake applied to them, she passed the medical exams at the University of Berne, where she was awarded a medical doctorate in January 1877. Four months later, she had further success in Dublin and qualified as licentiate of the King and Queen's College of Physicians of Ireland, meaning she could at last be registered with the General Medical Council, the third registered woman doctor in the UK.
Медициналық мансап
Джекс Блейк Эдинбургке қайтып келді, онда ол 4 Manor Place үйін жалға алды және 1878 жылдың маусым айында мыс тақтасын іліп қойды; осылайша Эдинбургте алғашқы әйел дәрігер пайда болды. Үш айдан кейін ол 73 Grove Street, Fountainbridge мекенжайында амбулатория ашты, онда мұқтаж әйелдер бірнеше пенске медициналық көмек ала алатын болды. 1881 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін София Джекс Блейк депрессияға беріліп, уақытша жекеленіп қалды. 1885 жылға қарай кеңейтілген диспансер 6 Grove Street мекенжайындағы үлкен ғимаратқа көшірілді, онда бес төсектік палата қосылды. Осылайша шағын амбулатория Эдинбург әйелдер ауруханасы мен диспансеріне айналды. Бұл Шотландиядағы әйелдерге арналған және толығымен әйелдермен қамтамасыз етілген алғашқы аурухана болды. 1886 жылы ол әйелдерге арналған Эдинбург медицина мектебін құрды. Іс жүзінде шағын экстрамуралдық сабақ болған ол, Эдинбург университетіне байланысты әйелдерге де, еркектерге де ашық экстрамуралдық сабақтар оқыған, әйелдерге жағдай жасауға ұмтылған бір топ еркек дәрігерлердің көмегімен мүмкін болды (университет бұған кедергі келтіре алмады). Алғашқы студенттердің арасында Эльси Инглис, Грейс Росс Каделл және оның қарындасы Джорджина болды, бірақ Джекс Блейктің педагогтік шеберлігі дәрігерлік қызметімен салыстырғанда төмен болды. Оның студенттерімен арада шиеленіс туып, 1889 жылы әйгілі сот ісіне әкеп соқты, онда Джекс Блейкке зиян үшін сот процесі таңылды және ол сотта жеңіліске ұшырады. Содан кейін Каделл қарындастары оқуларын Эльзи Инглиспен жалғастырды, ол одан жас және кешірімді болды және бәсекелес мектеп – Эдинбург әйелдер медицина колледжін құрған еді. Джекс Блейктің мектебі 1892 жылы Эдинбург университеті әйел студенттерді қабылдай бастағанда іс жүзінде тоқтатылды. Эльзи Инглис колледжі 1916 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін Хирургтар залындағы Эдинбург Корольдік колледждерінің медицина мектебімен бірікті. Джекс Блейк 16 жыл бойы Whitehouse Loan көшесіндегі Bruntsfield Lodge деп аталатын үйде тұрып, тәжірибесін жүргізді. 1889 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін Эдинбург әйелдер мен балалар ауруханасы мен диспансері осы жерге көшіріліп, Bruntsfield ауруханасы болып танылды, ол 1989 жылға дейін жұмыс істеді. 2020 жылы Bellfield Brewery София Джекс Блейк есімімен жаңа үнді пале элі (India pale ale) шығарды. 2021 жылы шотланд драматургы Фрэнсис Поэттің Джекс Блейк пен Эдинбург жетілігінің тәжірибесі туралы «София» атты драмалық туындысы жарияланды. Лондон университетінің колледжі физиология кафедрасын София Джекс Блейк атымен атады. Қазіргі кезде бұл кафедраны профессор Стефани Шорге басқарады.
Jex Blake returned to Edinburgh, where she leased a house at 4 Manor Place, and in June 1878 put up her brass plate; Edinburgh had its first woman doctor. Three months later, she opened an outpatient clinic at 73 Grove Street, Fountainbridge, where poor women could receive medical attention for a few pence. After her mother's death in 1881, Sophia Jex Blake had a period of depressed reclusiveness. The dispensary expanded by 1885 was moved to larger premises at 6 Grove Street, where a five bed ward was added. The little outpatient clinic thus became the Edinburgh Hospital and Dispensary for Women. This was Scotland's first hospital for women staffed entirely by women. In 1886, she established the Edinburgh School of Medicine for Women. Effectively a small extramural class, it was largely enabled by a small group of profemale male physicians linked to the University of Edinburgh giving extramural classes open to men and women (which the university could not prevent). The first students included Elsie Inglis, Grace Ross Cadell, and her sister Georgina, but Jex Blake's skill as a teacher did not match her role as a doctor. An acrimonious split emerged, with her students culminating in an infamous court case in 1889, where Jex Blake was successfully sued for damages. Thereafter, the Cadell sisters pursued their studies with the more genial, though far younger, Elsie Inglis, who had set up a rival school, the Edinburgh College of Medicine for Women. Jex Blake's school came to an effective end in 1892, when the University of Edinburgh began taking female students. The Elsie Inglis College continued until 1916, when it merged with the School of Medicine of the Royal Colleges of Edinburgh at Surgeons' Hall. Jex Blake lived and conducted her practice for 16 years in the house known as Bruntsfield Lodge on Whitehouse Loan. When she retired in 1889, the Edinburgh Hospital and Dispensary for Women and Children moved to this site, and became known as Bruntsfield Hospital, where it continued to function until 1989. In 2020, Bellfield Brewery launched a new India pale ale named after Sophia Jex Blake. In 2021, a production of a dramatic piece about the experiences of Jex Blake and the Edinburgh Seven, Sophia, by Scottish playwright Frances Poet, was announced. University College London established the Sophia Jex Blake Chair of Physiology. The current incumbent is Professor Stephanie Schorge.