Тондо Лакандуласы: Тарих және тегі

Кіріспе

Лакан Тондо

Дионисио Капулон
Магат Саламат
Фелипе Салонга
Мария Полоэн
Мартин Лакандула
Луис Таклокмао (кейде Луис Салугмок деп те аталады)
| ізашар =
| мұрагер = Агустин де Легаспи

Испан корольдік нотариусы Эрнандо Рикельдің куәлік беруі бойынша.

Атауы мен лауазымы

Уақыт өте келе Лакандуланың аты бірнеше түрлі жазылатын болды. Дегенмен, Мигель Лопес де Легаспиді сүйемелдеген патша нотариусы Эрнандо Рикельдің испан тілінде жазған бірінші қол есебінде, Тондоның Иесі өзін «Тондо қаласының иесі Сибунао Лакандола» деп атаған. Атаудың тағы бір кең таралған түрі – Гат Дула (кейде бір сөзбен жазылады, Гатдула). Тарихи тұрғыдан алғанда, «Гат» префиксі, тагалог тіліндегі «Памагат» құрметті атауының қысқартылған түрі, «дворян» дегенді білдіреді. Сондықтан, Гатдула сөзбе-сөз «Сарайдың дворяны» дегенді білдіреді, бұл Капампанган нұсқасы Лакандуламен мәні жағынан бірдей. Сонымен қатар, «Дула» әулеттік атау емес, отбасылық топқа немесе руға қатысты болуы мүмкін, бірақ мұны қолдайтын тарихи дәлелдер жоқ. Тарихшы Хосе Н. Севилья и Толентино «Дула» жеке есім емес, «Сарай» деген мағына беретін жергілікті сөз болған деген болжам жасады. Лакан тікелей сарайда билік етпесе де, бұл оның билік орнын білдірген болуы мүмкін. Осылайша, «Лакандула» – «Сарайдың Иесі» және Тондоның билеушісі үшін қолданылған жергілікті тілдегі атау болған. Сол сияқты, қазіргі Раджа Аче Раджа Матанда (Ескі Раджа) деп аталатын болса, Раджа Сулейман кейде Раджа Муда немесе Раджамора (Жас Раджа) деп те аталды. Филиппин тарихшысы және ұлттық суретші Ник Хоакин Тондо билеушілері «Раджа» емес, «Лакан» терминін қолданғанын нақты айтады. 1571 жылдың 18 мамырында, Лаканнат Дула әулетінен шыққан Тондо ақсүйектері – Раджа Сулейман, Раджа Матанда және Лакан Дула – аралдарға Испанияның билігін мойындап, Испанияның қарауында екендерін жариялады. Келесі күні, 19 мамырда, Легаспи Манилаға қонды және Солиман, Матанда және Лакан Дуланың куәлігінде жерді рәсімдік түрде иеленді. Осы оқиғаны тойлау үшін испандықтар Маниланың артиллериясы мен аркебустарын оқтарға салды. Бір айдан кейін Макабебеден келген Тарик Сулейман Манилаға шабуыл жасап, Раджа Сулейманды Легаспиге қарсы күреске шақырды. Макабебе және Сулейманның әскерлері жеңіліске ұшырады, ал Макабебе Датусы Бангкусай арнасы шайқасында қаза тапты. (Есімдерінің ұқсастығы осы екі басшы туралы шатасу тудырды, бірақ Тарик Сулейман мен Раджа Сулейман екі бөлек адам болды – біреуі шайқастан аман қалды, ал екіншісі қаза тапты.)

Over time, the Lakandula's name has come to be written in several ways. However, according to the firsthand account written in Spanish by Hernando Riquel, the royal notary who accompanied Miguel López de Legazpi, the Lord of Tondo specifically identified himself as "Sibunao Lacandola, lord of the town of Tondo"

In its current Tagalog form, means "gentleman." Another common variation of the name is Gat Dula (alternatively spelled as a single word, Gatdula). Historically, the prefix Gat, a shortened version of the Tagalog honorific "Pamagat", meant "nobleman." Hence, Gatdula would literally read "Nobleman of the Palace", meaning essentially the same thing as the Kapampangan version, Lakandula. Alternatively, rather than a surname per se, Dula may have referred to a family group or clan, but there does not neem to be any historical evidence to support this postulation. Historian Jose N. Sevilla y Tolentino, theorized that "Dula" was not a personal name at all, but a local word that meant something akin to "Palace." While he may not have ruled from a literal palace, this would have indicated the Lakan's seat of power. As such, the "Lakandula" would have been the local language title for the "Lord of the Palace" and ruler of Tondo. Analogously, contemporary Rajah Ache was referred to as Rajah Matanda (Old Rajah), while Rajah Sulayman was sometimes referred to as Rajah Muda or Rajamora (Young Rajah). and Filipino historian and national artist for literature Nick Joaquin takes pains to point out that the term Lakan, not Rajah, was used by the rulers of Tondo. On May 18, 1571, the native nobility from the House of Dula of the Lakanate of Tondo Rajah Sulayman, Rajah Matanda, and Lakan Dula acknowledged the sovereignty of Spain over the islands and proclaimed themselves to be vassals of Spain. On the following day, May 19, Legazpi landed in Manila and took ceremonial possession of the land in the presence of Soliman, Matanda, and Lakan Dula. To celebrate the event, the Spanish discharged Manila's artillery and arquebuses as part of the ceremony. A month later, Tarik Sulayman of Macabebe attacked Manila, convincing Rajah Sulayman to join the battle against Legazpi. Macabebe and Sulayman's forces were defeated, and the Datu of Macabebe was killed in what history would record as the Battle of Bangkusay Channel. (The similarity of names has caused some confusion between these two leaders, but Tarik Sulayman and Rajah Sulayman were different individuals – one survived the battle, and the other did not.)

Өлім

Лакандуланың өлімі туралы айтылған деректер аз, бірақ Скотт оның 1575 жылы, Легаспи мен Раджа Матанда 1572 жылы қайтыс болғаннан кейін "үш жыл өткен соң" қайтыс болғанын көрсетеді. Жергілікті ауыз әңгімелеріне сәйкес, бұл орын кейін Тондо қаласының Сто Нино шіркеуіне айналды.

Құжаттық дереккөздер

Лакандула туралы бастапқы құжаттық дереккөздер аз, тіпті Лаканның нақты аты туралы пікірталас тудырған. Дери Лакандулаға қатысты үш түрлі дереккөзді бөліп көрсетеді:

Кейінгі ұрпақтары

1990 жылы филиппин тарихшысы Лучано П. Р. Сантьяго Филиппин мәдениеті мен қоғамы журналына мақала жазды, онда Лакан Дуланың кейбір ұрпақтарының өмірбаяны мен тарихы баяндалды, негізінен «Лакандола құжаттарына» сүйенген. Бұл құжаттар Филиппин Ұлттық мұражайында сақталған заңдық құжаттар жинағы. Тағы бір филиппин тарихшысы Луис Камара Дери 2001 жылғы «Айтылмаған тарих» кітабында 1539 жылға жатқан «Фернандо Маланг Балагтас өсиеті» деп аталатын құжаттың «Лакандола құжаттарындағы» ақпаратты қуаттайтынын айтады. Алайда, оның шығу тегі күмәнді деп саналады. Араяттың Лакандоласы – Сан-Луис, Пампангадан шыққан Доланың, Лакан Дуланың Тондодағы немересінің ұрпағы. Дола тұрмысқа шыққанда, Тондодан келген әкесімен байланысын сақтау және испан билігінен жасыру үшін балаларына Лакандола тегін беруді талап етті. Ол испандық метиске, Реес есімді адамға үйленді. Кейін Реес Лакандола Макапагалға үйленді. Дери, Скотт және Сантьяго Лакан Дула қайтыс болғаннан кейін оның ұрпақтарына берілген жеңілдіктер біраз уақытқа тоқтатылғанын, себебі олардың кейбіреулері испан билігімен қақтығысқа түскенін хабарлайды. Деридің сөзіне қарағанда, «Балагтас құжаты» бұл жеңілдіктер Хуан Макапагалдың, Лакан Дуланың шөбересі (Дионисио Капулонның ұлы Хуан Гонсало Капулон арқылы) екенін мәлімдеп, 1660 жылғы Маниаго көтерілісін, 1660-1661 жылдардағы Малонг көтерілісін және 1661 жылғы Алмазан көтерілісін басуға испан билігіне көмектескен соң қайта жаңартылғанын көрсетеді. Ол сондай-ақ өзінің «Лагерь сардары» және Араяттың «Датуы» рөлін атқарды. 1758 жылы Лакан Дуланың Капампан ұрпақтарының құқықтары мен жеңілдіктерін қорғау үшін «Gremio de Lakandulas» құрылды, бұл құқықтар испан тәжімен қамтамасыз етілді. 1762-1764 жылдардағы британдық шабуыл кезінде Лакан Дуланың Пампанга провинциясында шоғырланған ұрпақтары британдықтарға қарсы күресу үшін еріктілер жасағын құрды және генерал-губернатор Симон де Анда оларға автономия берді. Макапагал (сирек нұсқасы: Макапагал) – филиппин тегі, Капампан тілінен шыққан. Отбасы Лакандуланың заңды немерелерінен, Тондоның соңғы «王» (патшасы) «東都» (Донгду) асыл тегінен шыққандығын мәлімдейді. Бұл Селудон әулетінің Мажапахит империясының басып кіруінен, Бруней сұлтандығының жергілікті патшаларға қарсы жойқын шабуылынан, қытай әскербасы Лимахонның қырғынынан және Тондо қастандығының салдарынан аман қалған жалғыз белгілі тармағы. Отбасы Мартин де Гоитидің Метиза (жартылай ацтек және жартылай испан) қызы Батанг Дулаға үйленуі арқасында аман қалды. Уақыт өте келе олар басқа екі патшалық үйдің ұрпақтарын қабылдады: Раджа Матанда (ऋअज ंअतन्द) және Тарик Сүлеймен (سليمان) үйлері. Содан кейін отбасы Манила испандықтардың бақылауына өткеннен кейін Пампангаға және Солтүстік Самарға көшіп кетті. Сантьягоның генеалогиялық есебі бойынша, 20 ғасырдың көрнекті Лакан Дула ұрпақтарына бұрынғы Филиппин президенттері Диосдадо Макапагал мен Глория Макапагал Арройо, бұрынғы Филиппин Сенатының президенті Джовито Салонга, халықаралық сахнаның жұлдызы Леа Салонга, филиппин өнеркәсібінің іргесін қалаушы Гонзало Пуят және бұрынғы Филиппин Сенатының президенті Гил Пуят жатады.

In 1990, Filipino historian Luciano P. R. Santiago wrote an article for the Philippine Quarterly of Culture and Society which details the identities and life stories of some of the descendants of Lakan Dula, mostly based on the "Lacandola Documents," a collection of legal documents held by the Philippine National Archives. Another Filipino historian, Luis Camara Dery, in his 2001 book "A History of the Inarticulate", notes that a purported 1539 document called the "Will of Fernando Malang Balagtas," which, although its exact provenance has been determined to be doubtful, corroborates the information from the Lacandola documents. The Lacandola of Arayat came from one of the grandchildren of Lakan Dula of Tondo named Dola, who is from San Luis, Pampanga. When Dola married, she insisted to use the surname Lacandola for her children to maintain connection with his grandfather from Tondo and partly, to hide from Spanish authorities. She was married to a Spanish mestizo surnamed Reyes. Eventually, the Reyes Lacandola was married into a Macapagal. Dery, Scott, and Santiago recount that the privileges accorded to the descendants of Lakan Dula had been discontinued for a while in the aftermath of Lakan Dula's death, because some of the descendants came into conflict with the Spanish authorities. According to Dery, the Balagtas document recounts that these privileges were restored when a Juan Macapagal, who claimed to be a great grandson of Lakan Dula (through Dionisio Capulong's son Juan Gonzalo Capulong), aided the Spanish authorities in suppressing the 1660 Maniago revolt, the 1660 61 Malong revolt, and the 1661 Almazan revolt, performing his role as Master of Camp and Datu of Arayat. In 1758, A Gremio de Lakandulas was created to safeguard the rights and privileges of the Kapampangan descendants of Lakan Dula as assured by the Spanish crown. During the British invasion of 1762–64, the descendants of Lakan Dula, concentrated in the province of Pampanga, formed a company of volunteers to fight the British and were granted autonomy by Governor General Simon de Anda. Macapagal (rare variant: Makapagal) is a Filipino surname derived from the Kapampangan language. The family claims noble descent from the legitimate grandchildren of Lakandula, the last "王" or King of Tondo "東都" (Dongdu). It is the only known branch of the Seludong's royal family to have survived the Majapahit Empire's invasion, the Sultanate of Brunei's pogrom against native royals, Chinese warlord Limahong's massacres, and the fallout from the Tondo Conspiracy. The family survived due to Martin de Goiti's giving of his Mestiza (Half Aztec and Half Spanish) daughter in marriage to Batang Dula. As time went on, they incorporated the descendants from the two other royal houses: the house of Rajah Matanda (ऋअज ंअतन्द) and the house of Tariq Suleiman (سليمان). The family then migrated to Pampanga and Northern Samar after the Spanish assumed control of Manila. By Santiago's genealogical reckoning, prominent Lakan Dula descendants of the 20th century include the former Philippine Presidents Diosdado Macapagal and Gloria Macapagal Arroyo, former Philippine Senate President Jovito Salonga, international stage celebrity Lea Salonga, pioneer Filipino industrialist Gonzalo Puyat, and former Philippine Senate President Gil Puyat.

Мұра

Лакандула ордені – Филиппин Республикасының ең жоғары наградаларының бірі. Бұл саяси және азаматтық еңбегі үшін берілетін орден. Ол Лакан Дуланың халыққа қызмет етудегі жауапкершілікке, сақтыққа, қайратқа, батылдыққа және нық қадамға берілгендігінің құрметіне арналады. Бұл – Филиппин Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен жалғыз американдық Эдсолл классының эскорттық эсминеці. Сонымен қатар, ол 1981 жылдан 1988 жылға дейін Филиппин Әскери-теңіз күштерінің флагмандық кемесі болды. 1988 жылы Әскери-теңіз күштерінің тізімінен шығарылған, бірақ 1999 жылы Субик шығанағында стационарлық казармалық кеме ретінде пайдаланыла берді. Лакан Дуланың есімімен бірнеше бастауыш және орта мектеп аталған, әсіресе Манила қаласында және Пампанга провинциясында, екеуі де Банау Лакан Дуламен тығыз байланысты.