Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этностық топ
Ethnic group
Сингапурдағы арабтардың көпшілігі – Хадрамилер және олардың тегі Йемендегі Хадрамаут аралының оңтүстігіне жетеді. Бұл аңғар аймағы бір кезде Шеба патшайымы билеген конфедерацияның бір бөлігі болған. Хадрамаут Ескі өсиетте (Хазра Мавет) есімдері айтылған. Оның өнімді жерлері, өңдеуге қолайлы болғандықтан, ежелгі римдіктерді және жалпы Оңтүстік Арабияны «Арабия Феликс» (Бақытты Арабия) деп атауға итермеледі. Үнді мұхитының муссондарымен байланысты Хадрамауттан көші-қон тарихы Хадрамилерді әлемнің әртүрлі аймақтарына қоныстануға мәжбүр етті: 1947 жылға дейінгі Үндістанның Хайдарабад қаласы, Дар-эс-Салам және Шығыс Африка, сондай-ақ Малайя және Голландия Шығыс Индиясы. Хадрами халқы үш ерекше әлеуметтік топтан тұрады: Габаилдер – Аль Катири тайпасын құрайтын кландардың конфедерациясы, көк қанды, оның ішінде Бин Талибтер, Бин Абдаттар, Баджрайс және Хархаралар. «Шейх» (кейде «Шейх» деп те жазылады) және «Шейха» (кейде «Шайха» және «Шейха» деп те жазылады) (сәйкесінше еркектер мен әйелдер үшін) аталымы жиі олардың есімдерінің алдынан келеді. Әл-Катири сұлтандығы Арабия түбегінің оңтүстік аймағына билік еткен. Бұл тайпалар өз тамырларын Араб шығанағы аймақтарында, Шығыс Африка елдерінде және Иранның араб тілінде сөйлейтін Хузестан сияқты провинцияларында қоныстанған ежелгі Бану Хамдан тайпаларына жатқызады. Жоғарғы Яфа мемлекетіне Конфедеративтік Хархара сұлтандары билік жүргізді. Сұлтандық британдық Аден протекторатымен және Оңтүстік Арабия протекторатымен әскери одақ құрды. Оның астанасы Махжаба, Хабилайннан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 50 км қашықтықта орналасқан. Мұхаммедтің ұрпақтары екенін мәлімдеген Ба'алави садалары еркектер үшін «Сейед» және әйелдер үшін «Шәрифа» деген ерекше аталымдармен танылады. Машайхтар – қарапайым халық, олардың отбасылық аты (тегі) көбінесе «Ба» әрпімен басталады (мысалы, Бафана, Бамадхадж, Бағариб, Бахашван). Дегенмен, тегінің басындағы «Ба» әрпі міндетті түрде қарапайым адамды білдірмейді, өйткені кейбір Габаил тайпаларының тегінде де «Ба» кездеседі.
The majority of the Arabs in Singapore are Hadharem and traced their ancestry to the southern Arabian Peninsula in Hadramaut, Yemen. The valley region was part of a confederacy once ruled by the Queen of Sheba. Hadramaut was mentioned in The Old Testament (Hazra Mavet). Its fertile areas, suitable for cultivation, had beguiled ancient Romans to call it, and all South Arabia in general, Arabia Felix (Happy Arabia). The history of migration from Hadramaut, following the monsoons of the Indian Ocean, forced the Hadhramis to resettle in various parts of the world: Hyderabad, India (before 1947), Dar es Salaam and East Africa as well as Malaya and the Netherlands East Indies. The Hadhrami population is made up of three distinct social strata: The Gabails, a confederation of clans forming the Al Kathiri tribe, descent from blue blood, including the Bin Talibs, Bin Abdats, Bajrais, and Harharahs. The honorific "Sheikh" (also spelled “Shaikh”) and "Sheikhah" (also spelled "Shaykhah" and "Shaikha") (for men and women respectively) often precede their names. The Al Kathiri Sultanate had dominion over the southern region of the Arabian Peninsula. The tribes traced their roots to the ancient Banu Hamdan tribes, which reside in the Gulf Arab regions, East African countries, and in the Arab speaking provinces of Iran such as Khuzestan. The Confederal Harharah Sultanate reigned over the State of Upper Yafa. The Sultanate had formed a military alliance with the British Aden Protectorate and the Protectorate of South Arabia. Its capital, Mahjaba, was located about 50 km northeast of Habilayn. The Ba'Alawi sada, who claimed to be the descendants of Muhammad, are known by their singular honorific "Syed" for men and “Sharifah” for women. The Mashaikhs are commoners whose family names (surnames) often begin with "Ba " (for example Bafana, Bamadhaj, Bagharib, Bahashwan). However, a 'Ba' at the beginning of a surname may not necessarily denote a commoner as some Gabail tribes have Ba in their surnames.
Сингапурға берілетін үлес
Арабтардың Сингапурға қосқан үлесі мен орнын 1837 жылы Альджунеид руының бір мүшесінің, басым бөлігі еуропалықтардан тұратын Сауда палатасының мүшесі болып тағайындалуынан көруге болады. Екі араб – Сайед Мохаммед бин Ахмет Алсагов және Сайед Мохаммед бин Сайед Омар Алсагов – 1872–1898 және 1928–1933 жылдары тиісінше қалалық комиссарлар болып қызмет етті. Арабтар 1946 жылы өздерінің қауымдастығын құрды, ол бүгінге дейін сақталып келеді. Сол кездегі мақсаттары – ислам дінін және араб тілін дамыту мен қолдау болды. Араб қауымдастығы Сингапур құрылған кезде араб саудагерлері Сингапурдың ең бай қауымы еді. Мысалы, Сайед Әли Мохаммед Аль Джунид Виктория және Араб көшелерінің жанындағы үлкен жер учаскесін Тан Ток Сенг ауруханасына сыйға берді. Ол сондай-ақ, қала бойынша тегін сумен қамтамасыз ету үшін көптеген қоғамдық құдықтар салды, ал муниципалитет сол кезде су жаратылмаған еді. Аль Джунид отбасы – Альжунид жолы осы отбасының құрметіне аталған – қалалық әкімшілік ғимаратының (қазіргі Виктория ескерткіші мен концерт залы) құрылысына үлкен үлес қосты, сонымен қатар қоғамдық көпірлер салуға қаржы жұмсады. Сингапур өзеніндегі Әл Кафф жаяу көпірінің аты екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын халыққа ашылған алғашқы жапон бақтарын салған танымал араб отбасының есімімен аталады (қазіргі Сеннетт жеке тұрғын үй кешені орналасқан жерде). Арабтар жерлерге (арабтардың жер иеліктері қайырымдылық қоры) қосқан үлесімен де белгілі болды. Сайед Мохаммед Алсагофтың жері 1904 жылы жетімдер үйлеріне, мешіттерге және ислам мектептеріне көмектесу үшін құрылды. Бүгінде Альжунеид ислам мектебі мен Алсагоф араб мектебі – араб қауымының Сингапурдағы ислам біліміне қосқан үлесінің жарқын мысалы. Қазіргі уақытта Сингапурдың орталық бизнес ауданының көбі 1970 жылдары мемлекетке өткен жерлер еді, ал жер иелеріне минималды өтемақы төленді.
The position and contribution of the Arabs to Singapore can be seen when a member of the Aljuneid clan was appointed as a member of the mostly European dominated Chamber of Commerce in 1837. Two Arabs, Syed Mohamed bin Ahmed Alsagoff and Syed Mohammed bin Syed Omar Alsagoff, served as Municipal Commissioners in 1872–1898 and 1928–1933 respectively. The Arabs formed their own association in 1946 which still exists today. The objectives then were to promote and enhance Islam as well as the use of Arabic language. By the time the Arab Association Singapore was founded, the Arab traders were the wealthiest community in Singapore. Syed Ali Mohammed Al Juneid, for instance, donated a large plot of land near Victoria and Arab Streets to Tan Tock Seng’s hospital. He also built public wells across town to provide free water, at a time when none was being supplied by the municipality. The Al Juneid family – after whom Aljunied Road is named – made large donations to the construction of the Town Hall (now the Victoria Memorial and Concert Hall), while paying for the building of public bridges. The Al Kaff footbridge on the Singapore River takes its name from another prominent Arab family, which built the first Japanese Gardens opened to the public before World War II (where the Sennett private housing estate is today). The Arabs were also well known for their contribution to lands (Arab's land holdings charitable trust). The land of Syed Mohamed Alsagoff was formed in 1904 to help support efforts for orphanages, mosques and Islamic schools. Today, the Aljuneid Islamic School and the Alsagoff Arab School stand as a legacy of the contribution of the Arab community towards Islamic education in Singapore. Currently, almost the entire area Singapore central business district were once the lands which the government acquired in the 1970s with only the minimal compensation paid to the owners.
Арабтардың саудадағы рөлі
Арабтар XV ғасырдан бері Оңтүстік-Шығыс Азиядағы саудада үстемдік құрды. Сэр Стэмфорд Раффлс 1819 жылы Сингапурды негіздеген кезде, араб саудагерлерін жаңа қаласына тартты. 1824 жылға қарай, 10 683 тұрғынның ішінде 15 араб болды және Раффлс арабтардың көші-қонының жылдам өсуін күтті. Оның Сингапур жоспарына араб ауданын құру да кірді. 1822 жылы Сингапур тұрғын үй комитетіне берген нұсқауында ол былай деді:
The Arabs had played a dominant role in trade in South East Asia since the fifteenth century. When Sir Stamford Raffles founded Singapore in 1819, he attracted the Arab traders to his new city. By 1824, there were 15 Arabs out of a population of 10,683 and Raffles anticipated a rapid growth in Arab immigration. His blueprint for Singapore included plans for an Arab district. In his instructions to a Singapore housing committee in 1822, he stated:
"Араб халқына ерекше мән беру қажет. Олар үшін Сұлтанның резиденциясына жақын жерден жақсырақ орын табу қиын" (Бакли 1902:85).
"The Arab population would require every consideration. No situation will be more appropriate for them than the vicinity of the Sultan’s residence " (Buckley 1902:85)
1819 жылы Сингапурге алғаш келген арабтар – Суматраның Палембанг қаласынан келген екі бай саудагер еді. Олардың саны біртіндеп артып, 1846 жылға қарай бес маңызды араб сауда үйі болды. Сингапурдағы әл-Жунид [әл-жунайд] الجنيد әулеті, сондай-ақ әл-Каф [әл-каф] الكاف және әл-Саггоф [әл-саққаф] السقاف әулеттері байып, ықпалды болды. Олардың құрметіне көшелер, тіпті қалалық кеңес аталды. Әл-Саггофтар дәмдеуіштермен сауда жасап, Селебес аралының патшалық отбасына туысқандық қатынас жасау арқылы ықпалға ие болды. Басқа араб әулеттері сияқты, олар да көптеген мүлікке ие болды, соның ішінде лимон шөбі өсірілген "Тұрақтылық" (Perseverance) иелігі де бар еді. Бүгінде бұл иелік Сингапурдағы мұсылман қауымының орталығы саналады. Сәтті саудагерлер және жер иелері болғаннан кейін, олар қоғамдық істерге де қатысты. Әулет мүшелері 1870 жылдан 1965 жылға дейін қоғамдық лауазымдарды атқарды. Әл-Кафф әулеті 1852 жылы Сингапурге келді. Бұл әулеттердің барлығы әл-Кафф үйі сияқты сәнді үйлерде тұрды. Бүгінде бұл ғимарат "Алкафф Маншн" (Alkaff Mansion) деп аталады, бұл атауды сақтау мақсатында берілген. Бұдан басқа, оның архитектуралық стилі мен меншік иелігі жағынан Хадрамимен ешқандай байланысы жоқ.
The first Arabs to arrive in Singapore in 1819 were two wealthy merchants from Palembang, Sumatra. Their numbers gradually increased and by 1846, there were five important Arab merchant houses. The al Junied [al junaid] الجنيد family in Singapore grew to be a rich and influential as did the al Kaffs [al kāf] الكاف and the al Saggoffs [al saqqāf] السقاف. There are streets and even a town council named after them. The al Saggoffs were spice traders and became influential by marrying into a royal family from the Celebes. They acquired many properties, like the other Arab families, including the "Perseverance Estate" where they grew lemon grass. The estate is now considered to be the heart of the Muslim community in Singapore. As well as being successful merchants and land owners, the family became involved in civic affairs. The family members, at times, held civic office from the 1870s until 1965. The al Kaff family arrived here in 1852. All these families lived in mansions of considerable opulence like the al Kaff house. Today, the building is a restaurant called Alkaff Mansion as a gesture to preserve the name. Other than that, it has no other Hadhrami connection, either in architectural style or ownership.
Араб бизнесінің үстемдігі
Британдық отарлау кезеңінде арабтар Сингапурдағы бизнеске, әсіресе мұнай және сауда салаларында басымдық құйды. Араб мәдениеті діні арқылы жергілікті малай мәдениетіне күшті әсер етті. Бұл Кампонг Гламдағы мешіттердің Таяу Шығыс стиліндегі сәулетінде көрініс береді. Арабтардың гүлденген кезеңінде Сингапурдағы арабтар Хадрамаутпен тығыз байланыс орнатып, отанына көп ақша жіберді. Байлар Алкаф үйі сияқты сәнді үйлер салды. Олар сондай-ақ ұлдарын Хадрамаутқа біраз уақытқа жіберіп, олардың хадрамилық өзіндігін нығайтуға көмектесті. Бұл әдет олардың тілін және хадрами мәдениетін сақтап қалуға септігін тигізді. Одан әрі, бұл кейбір малай тілінің Хадрамауттағы сөйленетін араб тіліне енуіне әкелді (Хадрами араб тіліне қараңыз). Хадрамаут жас арабтардың мәдени оқу ортасы ретінде қарастырылды, ал онда өткізілген уақыт еркектікке соңғы дайындық болды. Сингапурға оралғаннан кейін бұл жастар отбасылық бизнесте өз орнын алды.
The Arabs dominated the businesses in Singapore, principally in oil and trade, during the British colonial period. Arabic culture had a strong influence on the local Malay culture through its religion. This is seen in the Middle Eastern style architecture of the mosques in Kampong Glam. In the heyday of Arab prosperity, the Arabs in Singapore maintained close links with Hadhramaut and large amounts of money were sent back to the homeland. The rich built themselves splendid houses, like the Alkaff house. They also sent their sons back to Hadhramaut for periods of time to enhance their identity as Hadhramis. This custom maintained their language and Hadhrami culture. It even resulted in some Malay being incorporated in the spoken Arabic of Hadhramaut (see Hadhrami Arabic). Hadhramaut was regarded as a cultural training ground of the young Arab men and the time spent there was the final preparation for manhood. Upon their return to Singapore, these young men would take their place in the family businesses.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сингапурдағы хадрамилерге шетелге саяхаттау мүмкін болмады, бірақ содан кейін олар бұрынғысынша саяхаттауды жалғастырды. Алайда, жалға беруді реттеу заңы күшіне енгеннен кейін, хадрамилердің табысы тоқтатылды және (сенімдік) табыстар келесі ұрпаққа жеткіліксіз болары анық болды. Осы кезде араб отбасылары балаларының біліміне көбірек мән берді. Ең бай отбасылар балаларын Лондонға оқуға жіберді, ал басқа отбасылардың балалары Хадрамаутқа барудың орнына Аденде жұмыс істеді. Мәдени және тілдік байланыстар сақталды. Дегенмен, отбасылық табыстар азая берді.
During World War II it became impossible for the Hadhramis in Singapore to travel abroad but they continued to do so thereafter. However, after the Rent Control Act came into effect, Hadrami incomes were frozen and it became clear that the (trust) incomes would not be sufficient for the next generation. It was then that the Arab families took a keener interest in the education of their children. The richer families sent their children to London to study and the children of others spent time working in Aden rather than just going to Hadhramaut. The cultural and linguistic links were still maintained. However, the family incomes continued to decline.
1960 жылдар
1960 жылдары маңызды өзгеріс орын алды. Оңтүстік Йеменнің коммунистік үкіметпен тәуелсіздікке ие болуы Сингапурлық хадрамилердің туған жеріне қайтуына нүкте қойды. Сонымен қатар, Сингапурдың экономикалық дамуы ағылшын тілінің маңыздылығын және білім алу қажеттілігін одан да арттырды. Жаңа араб буыны араб тілінде сөйлей білмей өсті, өздерінің ұлттық ерекшеліктерін де, Хадрамаутпен байланыстарын да жоғалтты. 1970 жылдардағы мұнай бағасының өсуіне байланысты, кейбір отбасылар ұлдарын Сауд Арабиясына немесе Парсы шығанағы елдеріне жіберуге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Жастар Сауд Арабиясында тұруды қалаған жоқ, себебі олардың Сингапурдағы болашағы Арабия түбегінен гөрі жақсырақ болатын.
In the 1960s, there came a major change. The independence of South Yemen with a communist government in power put an end to the Singapore Hadramis returning home. At the same time, the economic developments in Singapore made the importance of the English language and of obtaining an education even more essential. The new Arab generation had grown up without speaking Arabic and had lost both its identity and its affiliation with Hadhramaut. Some families, in the oil boom of the 1970s, tried sending their sons to Saudi Arabia or Arab States of the Persian Gulf, but it was not a success. The young men did not like living in Saudi Arabia as their prospects in Singapore were better than on the Arabian peninsula.
Сингапур арабтарының бүгінгі санағы
Сингапур – түрлі этникалық топтардан құралған космополиттік қала-мемлекет. 1990 жылғы халық санауы бойынша, халықтың 74% қытайлар, 14% жергілікті малайлар, 10% азай үндістер және қалғаны "басқалар" санатына жатады. Бұл "басқалар" санатына филиппиндықтар, еуразиялықтар, вьетнамдықтар және арабтар кіреді, бірақ олармен ғана шектелмейді. Халық санауы бойынша арабтардың саны шамамен 7000, бірақ ресми емес есептеулер бойынша арабтардың нақты саны шамамен 10 000-ға жуық.
Singapore is a cosmopolitan city state made up of various races. The 1990 census shows the Chinese as the majority with around 74% of the population, the indigenous Malays with 14%, the Indians at less than 10% and the balance placed in the category of "others". This "others" category includes, but is not limited to, Filipinos, Eurasians, Vietnamese and Arabs. The census shows Arabs to be around 7,000, but unofficial estimates place the actual number of Arabs at around 10,000.
Арабтар мен (вақф وقف) меншіктер бүгінгі күні
Сингапурлық Хадрамилер ірі жер иелері болды, ірі отбасылардың сенімгерлікпен ұсталатын, жеке отбасылық сенімдерден бастап, қоғамдық қайырымдылық қорларына дейін жететін маңызды мүліктері болды. Бүгінгі Сингапурдың орталық бизнес-ауданындағы жерлердің көп бөлігі бұрын Хадрамилерге тиесілі болған. Осы отбасылық аты бар мүліктер, жеке немесе қайырымдылық болсын, Сингапурдағы мұсылмандар арасында араб қауымына зор бедел берді. Соңғы жылдары төрт фактор оларға әсер етіп, қауымның мәртебесін төмендетті. Алғашқы үш фактор тікелей үкімет саясатының салдары болды.
The Singapore Hadramis were major landlords, the large families having substantial properties held in trust, which ranged from private family trusts to public charitable trusts. Most of the land in today’s central business district of Singapore was once owned by Hadrami These , bearing the family names, whether private or charitable, gave considerable prestige to the Arab community among the Muslims in Singapore. In recent years, four factors have affected the and undermined the status of the community. The first three factors have been a direct result of government policies.
Белгілі араб сингапурлықтар
Бұл бөлімде Сингапурда туған немесе азаматтығына өткен, араб тегі бар танымал сингапурлықтардың тізімі келтірілген.
This section contains a list of notable Arab Singaporeans, people with Arab ancestry born or naturalized in Singapore.
Бизнес
Саид Абдул Рахман Алсагофф (سـيّـد عـبـد الـرّحـمـن الـسّـقّـاف, Саид ʿАбд ар Рахман ас-Саққаф): Хадрамауттан шыққан дәмдеуіш тауары саудасымен айналысқан кәсіпкер және қайырымдылық жасаушы. Ол Мұхаммед пайғамбардың ұрпағы, ал оның ұлы Ахмад Хаджа Фатиманың күйеу баласы болған.
Syed Abdul Rahman Alsagoff (سـيّـد عـبـد الـرّحـمـن الـسّـقّـاف, Saiyid ʿAbd ar Raḥman as Saqqāf): Businessman in the spice trade and philanthropist from Hadhramawt. He was a descendant of Muhammad, and his son Ahmad was the son in law of Hajjah Fatimah.
Ойын-сауық
Шейх Хайкел бин Шейх Салим Баджрай (شيخ هيكل شيخ سليم) (1975 жылы туған): рэпер, актер және радио қызметкері. А.Б. Шейк (Shaik Abu Bakar Banafe) – Mediacorp Malay News and Infotainment радиостанциясының Warna 942 радиосында диджей болып жұмыс істейді. 1991 жылғы маусымда Ria 897 диджейі ретінде радио индустриясына қатысты. 1995 жылдан бері 20 жылдан астам уақыт бойы Шейк жүздеген теле- және радио жарнамаларының, трейлерлердің және деректі фильмдердің дауыстау шебері болды. Продюсер/баяндамашы ретінде Шаик 1999-2006 жылдары Ria 897 бағдарламасының бас директоры қызметін атқарды, содан кейін Warna/Ria/Oli үшін аға бизнес дамыту менеджері болып тағайындалды, бірақ Warna 942 радиосында диджей болып қайта жұмыс істеу үшін қызметінен бас тартты.
Sheikh Haikel bin Sheikh Salim Bajrai (شيخ هيكل شيخ سليم) (born 1975): Rapper, actor and radio personality. AB Shaik (Shaik Abu Bakar Banafe) A B Shaik is a DJ at Mediacorp's Malay News and Infotainment radio station, Warna 942. He joined the radio industry as a Ria 897 DJ in June 1991. For more than 20 years, since 1995, Shaik has been the resident voice over talent for hundreds of TV and radio commercials, trailers, and TV documentaries. From a Producer/Presenter, Shaik helmed Ria 897 as Senior Programme Director (1999 2006) and moved on to be Senior Business Development Manager for Warna/Ria/Oli before he relinquished his appointment to be back as DJ in Warna 942.
Саясат
Саид Әбубакр бин Шейх Әл Каф (шамамен 1890–1965), йемендік бейбітшіл және қайырымдылық жасаушы. 1936 жылы Әл Каф британдық колониялық әкімші Харольд Инграмсқа соғысып жатқан Куайти және Катири тайпалары арасында үш жылдық келісімге келуге көмектесті.
Sayyid Abubakr bin Shaikh Al Kaff (c. 1890–1965), Yemeni pacifist and philanthropist. In 1936, Al Kaff assisted British colonial administrator Harold Ingrams in brokering a three year truce between warring Qu'aiti and Kathiri tribes.
Қарулы Күштер
Сайед Мохамед Сайед Ахмад Алсагофф (سـيّـد مـحـمّـد سـيّـد أحـمـد الـسّـقّـاف): Сингапур қарулы күштерінің қолбасшысы. Сингапурда туып, Виктория мектебінде білім алған. Кейіннен ол Малайзия қарулы күштерінің алдыңғы қатарында болған Малайзия қарулы күштеріне қосылды, 1970 жылдары зейнетке шыққанға дейін генерал-майор шеніне жетті. Сингапур 1963–1965 жылдары Малайзияның құрамында болған кезде, ол Сингапур қарулы күштерінің қолбасшысы болды, бригада генералы шенімен. Ол кезде Сингапур қарулы күштерінің құрамында 4-ші Малайзиялық жаяу әскер бригадасы болды, оның құрамында әрқайсысында шамамен 1000 сарбаздық екі жаяу әскер полкі болды.
Syed Mohamed Syed Ahmad Alsagoff (سـيّـد مـحـمّـد سـيّـد أحـمـد الـسّـقّـاف ): Commander, Singapore Armed Forces. Born in Singapore, he had his education at the Victoria School. He later joined the Malayan Armed Forces, the predecessor of the Malaysian Armed Forces, rising to the rank of Major General before his retirement in the 1970s. When Singapore was part of Malaysia from 1963–1965, he was the Commander of the Singapore Armed Forces, holding the rank of Brigadier General. The Singapore Armed Forces then consisted of the 4th Malaysian Infantry Brigade which had two infantry regiments of about 1,000 soldiers each.