Кіріспе

Кеміргіштер тұқымы

Heteromyidae – кеміргіштер тұқымына кенгуру тышқандары, кенгуру егештері, қалталы тышқандар және тікенді қалталы тышқандар кіреді. Көптеген Heteromyidae Солтүстік Американың батыс бөлігіндегі шөлдер мен далаларда күрделі қуыстарда тіршілік етеді, бірақ Heteromys туысына жататын түрлер орманды жерлерде де кездеседі және олардың ареалы Оңтүстік Американың солтүстік бөлігіне дейін жетеді. Олар негізінен тұқымдармен және өсімдіктердің басқа да бөліктерімен қоректенеді, оларды жүнімен қапталған екі жақ қалталарында қуыстарына тасымалдайды. Сыртқы түрімен өте ерекшеленгенімен, Heteromyidae-ге ең жақын туыстар – Geomyidae тұқымына жататын қалталы гөйшіктер болып табылады.

Сипаттама

Heteromyidae тұқымдасына алты туысқа бөлінген шамамен 59 мүше кіреді. Олардың бәрі кішкентай кеміргіштер, ең ірісі – алып кенгуру тышқаны (Dipodomys ingens), денесінің ұзындығы және құйрығы одан сәл ұзын. Көптеген түрлердің құйрығында түйіншек болады, ол негізінен тепе-теңдікті сақтау үшін қолданылады. Басқа да бейімделулерге мойын омыртқаларының жартылай бірігуі, қысқа алдыңғы аяқтары және бас сүйектегі көпіршік тәрізді сүйектер (бұллалардың үлкейіп өсуі) жатады. Бұл топтағы бас сүйектердің пішіні әртүрлі, бірақ олардың барлығы жұқа, қағаз тәрізді және Geomyidae тұқымдасының мүшелерінде кездесетін мықты бас сүйек тіректері мен қырқаларынан айырмашылығы бар. Бас сүйекте басқа да ерекшеліктер бар. Тұмсыққа енетін қосымша тесік, ерекше жабық тістер және төменгі жақ сүйегін қозғалтатын массетер бұлшығы мұрынның алдыңғы бөлігіне орналасқан. Мұндай құрылым белдіктерде, бобрларда, қалталы гоферлерде, гетеромидтерде және тағы бірнеше топта кездеседі. Тіс формуласы – барлығы тістер. Кенгуру тышқандарында тістері үнемі өсіп, жануар тамақ шайнағанда тозығып түседі. Азу тістері екі бөлікті ұштардан тұрады. Жоғарғы кескіш тістері ойықталған, ал азу тістерінің эмалі шайнау кезінде тез тозып, тіс майы ашық көрінеді. Кенгуру тышқандарында тамырлары болмайды, ал қалталы тышқандарда тамырлары бар. Жүнмен қапталған жақ қалталары Heteromyidae тұқымдасының ерекшелігі. Олардың ауыздарына жақын ашылулары бар және мойынның екі жағынан артқа қарай созылады. Жануардың денесіндегі жүн әдетте қысқа және жұқа болады, көбінесе жануар тіршілік ететін аймақтың топырағының түсіне ұқсайды – сары, ақшыл қоңыр, қызыл қоңыр немесе сұр түсті. Тікенді қалталы тышқандардың жүні дөрекірек, ал құйрығына жақын арқасында тікенді қылшықтары бар. Бұл жануарлар ұзын жер асты тоннельдерін қазып, оларда өткелдер, бөлмелер және көптеген кіреберістер болады. Олар көбінесе түнгі жануарлар, түнде тамақтанады және қозғалады, ал күндіз терең жер астындағы қуыстарында демалады. Мұнда салқын және ылғалды болады, бұл ылғалды сақтап, жануарлар кіреберістерді уақытша жауып, осы жағдайды күшейтеді. Олар зәрін қою консистенцияға дейін шоғырландыра алады, бұл судың жоғалуын азайтады. Қатты жағдайларда кейбір жануарлар жер астындағы бөлмелерде ұйықтауға түседі. Мерриамның кенгуру тышқаны бір бұтадан екінші бұтаға жылдам қозғалып, тұқым жинайды, бірақ шөл даланың жерінде жатқан нәрсені байқамайды. Шөл қалталы тышқаны ашық шөл даланың жерін аралап, жерге түскен тұқымдарды жинайды.