Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көздің физикалық немесе химиялық жарақаттануы
Physical or chemical injuries of the eye
Көздің физикалық немесе химиялық жарақаттануы тиісінше және уақтылы емделмесе, көруге қауіпті нұқсан келтіруі мүмкін. Көз жарақаттарының ең айқын белгісі – зақымдалған көздің қызаруы мен ауыруы. Дегенмен, бұл әрқашан солай бола бермейді, себебі ұсақ металл бөлшектері ешқандай симптомдарды тудырмауы мүмкін. Егер пациент металл бетін соғу сияқты металлмен металл жанасуы туралы айтса, ұсақ металл бөлшектеріне күдік тууы керек. Көздің мүйізіне түскен шеткі дене – алдын алуға болатын ең көп кездесетін кәсіби қауіптердің бірі. Көз ішіндегі шеткі денелер көздің шыны тәрізді денесі мен торлы қабатындағы сезімтал жүйке талшықтарының болмауына байланысты ауыруды тудырмайды. Сондықтан, жалпы тәжірибедегі дәрігерлер немесе жедел жәрдем бөлімшесінің дәрігерлері көздің артқы сегментіне немесе көз ішіндегі шеткі денелерге қатысты жағдайларды офтальмологқа жолдауы керек. Офтальмологқа бару алдында мазь қолданудан аулақ болу керек, себебі ол көзді толыққанды қарап тексеру мүмкіндігін төмендетеді. Ұшып келген құм, ағаш, металл, шыны және тас бөлшектері көз жарақаттарының көптеген жағдайларын тудырады. Крикет доптары, теннис доптары, сквош доптары, волан және басқа да жоғары жылдамдықты ұшатын заттар көзге тиюі мүмкін. Көз, сондай-ақ, төбелес кезіндегі тікелей соққыдан зардап шегуі мүмкін. Балалардың садақ-жебе, пневматикалық қару және фейерверк сияқты ойындары көз жарақаттарына әкелуі мүмкін. Жол-көлік оқиғаларында (ЖКО) бас және бетке келген жарақаттармен қатар көз жарақаттары да болуы мүмкін. Бұлар көбінесе бірнеше жаралар, тіндерге енген шыны сынықтары, орбиталық сынықтар, ауыр гематома және көздің ішкі құрылымының шығуымен ашық шар тәрізді жарақаттар сипатталады. Көздің ішкі жарақаттарының басқа себептері жұмыс құралдарынан немесе тіпті үй шаруасындағы қарапайым заттардан, соның ішінде бөтелке қақпақтарынан күшпен ұшып келуінен туындауы мүмкін. 2013 жылы көзге жат денелердің шамамен 5,3 миллион жағдайы тіркелді.
Physical or chemical injuries of the eye can be a serious threat to vision if not treated appropriately and in a timely fashion. The most obvious presentation of ocular (eye) injuries is redness and pain of the affected eyes. This is not, however, universally true, as tiny metallic projectiles may cause neither symptom. Tiny metallic projectiles should be suspected when a patient reports metal on metal contact, such as with hammering a metal surface. Corneal foreign body is one of the most common preventable occupational hazard. Intraocular foreign bodies do not cause pain because of the lack of nerve endings in the vitreous humour and retina that can transmit pain sensations. As such, general or emergency department doctors should refer cases involving the posterior segment of the eye or intraocular foreign bodies to an ophthalmologist. Ideally, ointment would not be used when referring to an ophthalmologist, since it diminishes the ability to carry out a thorough eye examination. Flicking sand, flying pieces of wood, metal, glass and stone are notorious for causing much of the eye trauma. Sporting balls such as cricket ball, lawn tennis ball, squash ball, shuttlecock, and other high speed flying objects can strike the eye. The eye is also susceptible to blunt trauma in a fistfight. Children’s games such as bow and arrows, bb guns and firecrackers can lead to eye trauma. Road traffic accidents (RTAs) with head and facial trauma may also have an eye injury these are usually severe in nature with multiple lacerations, shards of glasses embedded in tissues, orbital fractures, severe hematoma and penetrating open globe injuries with prolapse of eye contents. Other causes of intraocular trauma may arise from workplace tools or even common household implements, including bottle caps suddenly propelling at great force. About 5.3 million cases of foreign bodies in the eyes occurred in 2013.
Асқынулар
Көзге зақым келгеннен кейін бірнеше асқынулар пайда болуы мүмкін: мүйіз қабығының тыртығы, гифема, иридодиализ, травмадан кейінгі глаукома, увеит, катаракта, шыны тәрізді дененің қан кетуі және торлы қабықтың жарылуы. Торлы қабықтың жарылуы, тесікпен зақымдану және қатты соққы салдарынан асқынулардың қаупі жоғары.
Multiple complications are known to occur following eye injury: corneal scarring, hyphema, iridodialysis, post traumatic glaucoma, uveitis cataract, vitreous hemorrhage and retinal detachment. The complications risk is high with retinal tears, penetrating injuries and severe blunt trauma.
Диагностика
Зерттеудің мақсаты – көз зақымының ауырлығын бағалау, қажет болған жағдайда емдеу жоспарын мүмкіндігінше жылдам іске асыру. Көзді стандартты тексеруге тырысу керек, және оны қабылдауға төзімді болу үшін жергілікті анестезия қолдану қажет болуы мүмкін. Көптеген жергілікті препараттар тамсату кезінде күйдіру сезімін тудырады. Проксиметакаин ең жақсы қабылданатыны анықталды. Медициналық тарихы мен алдын ала тексеру нәтижелеріне сүйене отырып, жедел жәрдем көрсететін дәрігер көз зақымын шұғыл, өте шұғыл немесе шамалы шұғыл деп анықтауы керек.
The goal of investigation is the assessment of the severity of the ocular injury with an eye to implementing a management plan as soon as is required. The usual eye examination should be attempted, and may require a topical anesthetic in order to be tolerable. Many topical agents cause burning upon instillation. Proxymetacaine has been found to have the best tolerance. Depending on the medical history and preliminary examination, the primary care physician should designate the eye injury as a true emergency, urgent or semi urgent.
Төтенше жағдай
Шұғыл жағдайлар бірнеше минут ішінде емделуі тиіс. Бұған конъюнктива және мүйіз қабығының химиялық күйігі де кіреді.
An emergency must be treated within minutes. This includes chemical burns of both the conjunctiva and cornea.
Шұғыл
Жедел жағдай бірнеше сағат ішінде емделуі тиіс. Бұған тесілген көз шар жарақаттары; мүйіз қабықшасының сызаты немесе мүйіз қабықшасына сыртқы дененің енуі; гифема (міндетті түрде жолдануы керек); қақпақтардың терең жаралары, қақпақ шетін немесе жас каналдарын зақымдауы; сәулелік энергиядан туындаған күйіктер, мысалы, доғалық күйік (дәнекерлеушінің күйігі) немесе қардан соққан күйік; немесе сирек кездесетін жағдайларда, травматикалық оптикалық нейропатия кіреді.
An urgent case must be treated within hours. This includes penetrating globe injuries; corneal abrasions or corneal foreign bodies; hyphema (must be referred); eyelid lacerations that are deep, involve the lid margin or involve the lacrimal canaliculi; radiant energy burns such as arc eye (welder's burn) or snow blindness; or, rarely, traumatic optic neuropathy.
Шамамен шұғыл
Жақын шұғыл жағдайлар 1–2 күн ішінде қаралуы тиіс. Оларға көз ұясының сынуы және конъюнктива асты қан кетуі жатады.
Semi urgent cases must be managed within 1–2 days. They include orbital fractures and subconjunctival hemorrhages.
Суландыру
Химиялық зақымдануларға алғашқы көмек көбінесе көзді изотондық тұзды ерітіндімен немесе стерильді сумен мөлдіреу болып табылады. Химиялық күйіктер болған жағдайда, ерітіндіні бейтараптандыруға тырыспау керек, оның орнына оны көп мөлшерде шайып жуу арқылы сұйыту қажет.
The first line of management for chemical injuries is usually copious irrigation of the eye with an isotonic saline or sterile water. In the cases of chemical burns, one should not try to buffer the solution, but instead dilute it with copious flushing.
Жапсыру
Көздің зақымдану түріне байланысты, қысымды немесе қалқанша жапсырма қолданылуы керек. 1987 жылға дейін қысымды жапсырмалар контактілік линза кимейтін адамдарда мүйіз қабықшасының сызағын емдеудің басты әдісі саналды; бірақ, Америкалық офтальмология академиясы сияқты аккредиттелген ұйымдар жүргізген көптеген бақыланатын зерттеулер қысымды жапсырманың мүйіз қабықшасының сызағын емдеуде тиімді емес екенін, ал кейбір жағдайларда емделу процесіне кері әсер ететінін көрсетті. Кокрейн шолуы қарапайым мүйіз қабықшасы сызағына жапсырма жағу емделуді жылдамдатпайды немесе ауруды азайта алмайды деген қорытындыға келді. Қысымды жапсырманы мүйіз қабықшасы сызағы бар, бұрын контактілік линза киген адамдарға ешқашан қолдануға болмайды. Мұндай жағдайда Pseudomonas aeruginosa бактериясынан туындайтын қауіпті инфекцияға шағу мүмкіндігі артады. Бұл инфекциялар 24-48 сағаттың ішінде соқырлыққа алып келуі мүмкін, сондай-ақ инфекция периорбитальды қуысқа тарап, көзді алып тастау қажеттігіне ұласуы мүмкін. Сирек жағдайларда инфекция миға еніп, науқастың өліміне себеп болуы мүмкін. Көздің тесігіне енген жарақаттарда қысымды жапсырма қолдануға болмайды, оның орнына көзді қысымсыз қорғайтын қалқанша жапсырма қолданылуы керек. Егер бір көзге қалқанша жапсырма жағылса, екінші көз де жабылуы тиіс, себебі зақымдалмаған көздің қозғалысы зақымдалған көздің де еріксіз қозғалуына әкеліп, жағдайды нашарлатуы мүмкін.
Depending on the type of ocular injury, either a pressure patch or shield patch should be applied. Up until circa 1987, pressure patches were the preferred method of treatment for corneal abrasions in non contact lens wearers; multiple controlled studies conducted by accredited organizations such as the American Academy of Ophthalmology have shown that pressure patching is of little or no value in healing corneal abrasions and is actually detrimental to healing in some cases. A Cochrane review found that patching simple corneal abrasions may not improve healing or reduce pain. Pressure patching should never be used on an individual presenting with a corneal abrasion who has a history of contact lens wear. In this circumstance, a virulent infection caused by the bacterium Pseudomonas aeruginosa is at a clearly delineated increased risk for occurrence. These infections can cause blindness within 24 – 48 hours and there is a possibility that the infection can move into the peri orbital socket, resulting in the need for evisceration of the eyeball. In rare cases, the infection can enter the brain and cause death to the patient. In cases of globe penetration, pressure patches should never be applied, and instead a shield patch should be applied that protects the eye without applying any pressure. If a shield patch is applied to one eye, the other eye should also be patched due to eye movement. If the uninjured eye moves, the injured eye will also move involuntarily possibly causing more damage.
Струм
Көз қабағының жарылу жағдайында, егер жарылу көз каналдарына қауіп төндірмесе, терең болмаса және қабақ шеттеріне әсер етпесе, тігістерді емдеуші дәрігер тиісті емнің бір бөлігі ретінде қолдануы мүмкін.
In cases of eyelid laceration, sutures may be a part of appropriate management by the primary care physician so long as the laceration does not threaten the canaliculi, is not deep, and does not affect the lid margins.
Эпидемиология
Соңғы зерттеу бойынша, 2002–2003 жылдары АҚШ-та көзілдірік тағумен байланысты 27 152 жарақат тіркелді. Сол зерттеуде спортпен айналысқанда көзілдірік кигендердің жарақаттануы 18 жасқа дейінгілерде, ал көзілдірік тағып құлау салдарынан болған жарақаттар 65 жастан асқандарда көбірек кездесетіні анықталды.
A recent study estimated that from 2002–2003 there were 27,152 injuries in the United States related to the wearing of eyeglasses. The same study concluded that sports related injuries due to eyeglasses wear were more common in those under the age of 18 and that fall related injuries due to wearing eyeglasses were more common in those aged 65 and over.