Кіріспе
Hiyō класындағы ұшақ тасымалдаушы Jun'yō (隼鷹) – Жапон Императорлық Әскери-теңіз күштерінің (IJN) кемесі. Алғаш ол Kashiwara Maru (橿原丸) атты жолаушылар лайнері ретінде салынған, бірақ 1941 жылы IJN оны құрылысы аяқталмай тұрып сатып алып, ұшақ тасымалдаушыға айналдырды. 1942 жылдың мамырында аяқталып, келесі айда Алеут аралдары шайқасына, ал сол жылдың соңында Гуадалканал шайқасында бірнеше шайқастарға қатысты. Оның ұшақтары Жаңа Гвинея және Соломон аралдарындағы шайқастарда құрлықтағы базалардан қолданылды. Jun'yō 1943 жылдың қарашасында торпедалық шабуылға ұшырап, үш ай жөндеуден өтті. 1944 жылдың ортасында Филиппин теңізі шайқасында бірнеше бомбадан зақымданды, бірақ тез арада қызметке қайта оралды. Ұшақтары болмағандықтан, 1944 жылдың соңында көліктік мақсатта пайдаланылды және желтоқсан айында тағы торпедаланды. Jun'yō 1945 жылдың наурызына дейін жөндеуден өтті, содан кейін экономикалық тұрғыдан тиімсіз деп танылып, жұмыстар тоқтатылды. Содан кейін ол соғыстың қалған уақытында қолданысқа енбеді. Жапонияның қыркүйекте капитуляциялауынан кейін американдықтар да оны репатриациялық кеме ретінде пайдалану үшін жөндеудің қымбатқа түсетінін ескеріп, оны пайдаланбауға шешім қабылдады. 1946-1947 жылдары кеме бөлшектелді.
Jun'yō (隼鷹) was a of the Imperial Japanese Navy (IJN). She was laid down as the passenger liner Kashiwara Maru (橿原丸), but was purchased by the IJN in 1941 while still under construction and converted into an aircraft carrier. Completed in May 1942, the ship participated in the Aleutian Islands Campaign the following month and in several battles during the Guadalcanal Campaign later in the year. Her aircraft were used from land bases during several battles in the New Guinea and Solomon Islands Campaigns. Jun'yō was torpedoed in November 1943 and spent three months under repair. She was damaged by several bombs during the Battle of the Philippine Sea in mid 1944, but quickly returned to service. Lacking aircraft, she was used as a transport in late 1944 and was torpedoed again in December. Jun'yō was under repair until March 1945, when work was cancelled as uneconomical. She was then effectively hulked for the rest of the war. After the surrender of Japan in September, the Americans also decided that she was not worth the cost to make her serviceable for use as a repatriation ship, and she was broken up in 1946–1947.
Дизайн және сипаттама
Кеме 1938 жылдың соңында Nippon Yusen Kaisha (Жапония пошталық бу кеме компаниясы) компаниясымен жылдам, сәнді жолаушылар лайнері "Kashiwara Maru" ретінде тапсырыс берілді. Әскери-теңіз министрлігінің құрылыс бағасының 60 пайызын субсидиялау шартымен, кеме IJN субсидиялаған 10 кемелердің бірі ретінде көмекші авианосецке айналдыруға бейімделді. Jun'yō-ның жалпы ұзындығы , ені және суға батып тұру тереңдігі болды. Стандартты жүктемеде кеменің салмағы құрады. Оның экипажы 1187-ден 1224 офицер мен матростан тұрды. Кемеде екі Mitsubishi Curtis тісті бу турбинасы орнатылған, олардың әрқайсысы бір жетекті білікке қуат берді, буды қамтамасыз ету үшін алты Mitsubishi үш барабанды су түтік қазандықтары қолданылды. Jun'yō-ның жобаланған жылдамдығы , ал теңіз сынақтарында ол жылдамдыққа жетті. Кемеде жанар майы бар, ол оған сағаттық жылдамдықпен саяхаттауға мүмкіндік берді.
Ұшу палубасының орналасуы
Jun'yō ұшу палубасы ұзын және ең үлкен ені 8 метр болатын. Кеме екі қабаттасқан ангармен жабдықталған, олардың әрқайсысы шамамен ұзын, кең және биік. Әр ангар төрт өртке қарсы қоршаумен бөліне алады және олардың әр жағында өрт сөндіру көбігін таратуға арналған құралдар орнатылған. Ангарлар екі әуе көтергішімен қызмет көрсететін болды. Кеменің әуе тобы бастапқыда 12 Mitsubishi A5M ("Клод") истребителінен, қоймада сақталатын тағы 4 ұшақтан, 18 Aichi D3A "Val" пикируші бомбалаушысынан, резервтегі 2 ұшақтан және 18 Nakajima B5N "Kate" торпедо бомбалаушысынан тұруы жоспарланған. 1942 жылы кеме пайдалануға берілген кезде A5M-ді 12 Mitsubishi A6M Zero истребителімен және қоймада сақталатын 3 ұшақпен алмастыру туралы шешім қабылданды. Маусым айында Мидуэй шайқасынан алынған сабақтардың нәтижесінде кеменің истребительдерінің саны 21 Zero-ға дейін арттырылды, ал B5N-нің саны 9-ға дейін азайтылды. Жыл соңына қарай тағы 6 Zero, тең сандағы D3A-ның орнын басты, нәтижесінде барлығы 27 A6M, 12 D3A және 9 B5N болды. Осы ұшақтардың барлығын ангарларға сыйыстыру мүмкін болғанымен, 8 немесе 9 ұшақ әдетте палубада сақтауға арналды, бұл палуба астындағы тығыздықты азайтуға көмектесті.
Қару-жарақ, қару-жарақ және сенсорлар
Кеме океандық лайнерден ауыстырылғандықтан, екі қабатты түбі болғанымен, көп броняны қолдауға шамасы келмеді. Кемедегі машиналар бөлімшелерінің қабырғаларын екі қабатты Ducol болаттан жасалған, әрқайсысы қалың пластиналармен қорғады. Кемедегі авиациялық бензин бактерілері мен қоймалары Ducol болаттан жасалған бір қабатпен қорғалған. Оның машиналар бөлімшелері су басуды шектеу үшін көлденең және бойлық переборкалармен одан әрі бөлінді. Кеменің негізгі қару-жарағы – корпустың екі жағындағы спонсондарда орналасқан алты екі оқты қондырғыдағы он екі 40 калибрлі 89-типті әуе шабуылына қарсы (АА) зеңбіректерден тұрды. Jun'yō сонымен қатар бастапқыда ұшу палубасының қасында 25 мм 96-типті жеңіл АА зеңбіректерге арналған сегіз үш оқты қондырғымен жабдықталған. 1943 жылдың ортасында тағы төрт үш оқты қондырғы, ал 1943 жылдың соңы мен 1944 жылдың басында тағы төрт үш оқты қондырғы қосылды. Соңғы төрт қондырғының екеуі кормаға, ал қалғандары аралдың алдына және артына орнатылды. Сондай-ақ, оннан астам жеке қондырғылар қосылды, олардың кейбіреулері көшіруге арналған және ұшу палубасына орнатылуы мүмкін еді. 1944 жылғы маусымдағы Филиппин теңізіндегі шайқастан кейін кеменің әуе шабуылына қарсы қарулануы тағы үш үш оқты, екі екі оқты және 25 мм 96-типті зеңбіректерге арналған он сегіз жеке қондырғымен күшейтілді. Бұл зеңбіректер 28 оқтық 6 АА ракеталық қондырғылармен толықтырылды. 1944 жылдың қазанында Jun'yō-да барлығы 91 96-типті зеңбірек болды: 57-сі он тоғыз үш оқты, 4-і екі оқты және 30-ы жеке қондырғыда. Type 89 зеңбіректерін басқару үшін кемеде екі Type 94 жоғары бұрышты атыс басқару құрылғысы орнатылды. Әрбір құрылғы қашықтық өлшегішпен жабдықталған. Jun'yō алғаш рет қолданысқа енгізілгенде тек қашықтық өлшегіштер орнатылды, ал басқару құрылғылары кейінірек қосылды. Төрт Type 95 басқару құрылғысы 25 мм зеңбіректерді басқарды, ал 1943 жылдың басында тағы бір жұп қосылды. Ерте ескертуді екі Type 2, Mark 2, Model 1 ерте ескерту радары қамтамасыз етті. Олардың біріншісі кеме аяқталғаннан кейін, 1942 жылдың шілдесінде аралдың үстіне, екіншісі сол жылдың соңында корпусқа, артқы лифттен тысқары сол жағына орнатылды. 1944 жылы кішірек Type 3, Mark 1, Model 3 ерте ескерту радарын қосты.
Мансап
Jun'yō кемесінің қазығы Mitsubishi компаниясымен 1939 жылдың 20 наурызында Нагасакидегі кеме құрылыс алаңының No. 3 қазығында салынды. Ол 900-ші номерлі кемежайда "Кашивара Мару" деп аталды. Кеме 1941 жылдың 10 ақпанында Әскери-теңіз министрлігі сатып алды және өзгерісін жасыру үшін уақытша No. 1001 кемесі (Dai 1001 bankan) деп аталды. 1941 жылдың 26 маусымында суға түсіріліп, 1942 жылдың 3 мамырында Jun'yō деген атпен қолдануға берілді. Кеме іске қосылғаннан кейін, 1-ші әуе флотының 4-ші авианосец дивизиясына, япондық авианосец Рюджомен бірге, контр-адмирал Какудзи Какутаның қолбасшылығына бекітілді. Оған Аэут аралдарының бірнешеуін басып алуды жоспарлаған "AL" операциясын қолдау тапсырылды. Бұл Куриль аралдарында американдықтардың шабуыл жасауы жағдайында алдын ала ескерту жасау үшін болды. Осы операция үшін Jun'yō 18 A6M2 Zero және 18 D3A ұшақтарын алып жүрді. 3 маусымда таңертең ол 9 "Zero" және 12 "D3A" ұшақтарын Аналаска аралындағы Голландтық портына шабуыл жасауға жіберді. Олар нашар ауа райына байланысты кері қайтуға мәжбүр болды, бірақ американдық PBY Catalina барлау ұшағын Zero атып түсірді. Екінші әуе шабуылы сол күні әуе кемелері бірінші шабуылдан кейін тапқан жойғыштар тобына шабуыл жасау үшін басталды, бірақ олар нысаналарды таба алмады. Келесі күні 15 "Zero", 11 "D3A" және 6 "B5N" ұшақтарынан тұратын екі әуе кемесі басқа әуе шабуылын жасап, Голландтық портын бомбалады. Jun'yō ұшақтары шабуылдан кейін қайта топтасып жатқанда, оларға 8 Curtiss P-40 истребитель шабуыл жасады, олар 2 Zero және D3A-ны атып түсірді, ал 2 өздерінің жоғалтты. Тағы бір D3A адасып, кемеге қайта оралмады. Ұшақ ұшырылғаннан кейін көп ұзамай американдықтар авианосецтерге шабуыл жасады, бірақ ешқандай зақым келтіре алмады. Мартин B-26 Marauder және PBY бомбалаушыларын "Zero" атуы, ал Боинг B-17 Flying Fortress бомбалаушысын шабуыл кезінде зениттік артиллерия атуы болды. Jun'yō бастапқыда көмекші авианосец (Tokusetsu kokubokan) ретінде тағайындалған, бірақ Мидуэй шайқасында төрт жапондық флот авианосецтерін жоғалтқаннан кейін, ол шілдеде тұрақты авианосец (Kokubokan) ретінде қайта тағайындалды. 16 қазан күні түнде екі авианосецке Гуадалканалдың Лунга нүктесінен американдық көліктерге шабуыл жасау тапсырылды. Олар оңтүстікке қарай Лунгадан солтүстікке қарай 180 миль (290 км) жердегі бастау нүктесіне қарай қозғалды. Сағат 05:15-те әр кеме тоғыз А6М "Zero" және Б5N-ді (Jun'yō-ның B5N-нің бірі механикалық проблемалармен кері қайтуға мәжбүр болды) жіберді, олар нысанаға жетіп, 07:20-де Гуадалканалдағы жапондық жабдықтау қоймаларын бомбалаған екі жойғышты тапты. Hiyō ұшағы жеті минуттан кейін Арон Уордқа әсер етпей шабуыл жасады, бірақ американдық кеме бір B5N-ді атып түсіріп, екіншісіне зақым келтірді, ол апатты қонуға мәжбүр болды. Jun'yō-ның сегіз B5N-і Ларднермен ұрысты, сонымен қатар олардың нысанасына тимеді, себебі олар 07:32-де Marine Grumman F4F Wildcat истребителдерінің шабуылына ұшырады. Теңіз әскерінің ұшқыштары алғашқы ұшу кезінде үш Б5N-ді атып түсірді және тағы бір жұпқа қатты зақым келтірді, олар да жерге құлап қалуға мәжбүр болды. Олар Ларднерді жіберіп алғаннан кейін қалған үш бомбалаушыны атып түсірді. Қорғаушы Zero-лар тек бір Wildcat-ты түсіре алды, бұл Hiyō ұшақтарының бірі құрлыққа құлап қалуға мәжбүр болды, бірақ олар он үш теңіз жауынгерін атып түсіргенін мәлімдеді. Hiyō өрттен кейін ең жоғары жылдамдығын төмендетіп, үш Zero, бір D3A және бес B5N-ді тастап кеткеннен кейін аймақтан кетуге мәжбүр болды. Екінші авианосец дивизиясының қолбасшысы контр-адмирал Какудзи Какута да Jun'yō кемесіне ауысып, өз туымен көтерілді. 1942 жылдың қараша айының ортасында Jun'yō Гуадалканалдағы үш күндік теңіз шайқасында Гуадалканалға жапондық күштерге күшейту әкелген конвойды әуеден қорғауды тапсырды. Кемеде 27 А6М3 "Zero", 12 Д3А2 және 9 Б5N2 болды. Оның алты "Zero" ұшағы ұшақпен патрульдеген кезде конвой табылды екі SBD-мен "Энтерпрайз" және түсірді бір секіргіш бомбалаушы кейін ол жасаған өзінің нүктелік есеп. Олар конвойды Хендерсон алаңында орналасқан ұшақтардың одан әрі шабуылдарынан қорғай алмады; жеті көлік батып, қалған төрт көлік күні аяғына дейін зақымдалды. Сол түстен кейін "Энтерпрайз" іздеуші B5N-мен анықталды және Jun'yō өзінің қалған ұшақтарымен әуе шабуылын бастады, бірақ олар американдық тасымалдаушыны таба алмады. 1942 жылдың желтоқсаны мен 1943 жылдың қаңтарында "Jun'yō" кемесі бірнеше конвойды қамтып, Жаңа Гвинеяның Вейвакка күш-жабдықтар әкелді. Оның әуе тобы 20 қаңтарда Трукка қайтып оралғанға дейін бірнеше күн бойы күш-жабдықтарды қорғады. Содан кейін кеме ақпан айының басына дейін Гуадалканалдан эвакуация жасады. Jun'yō ақпан айында қысқа мерзімге Жапонияға қайтып келді, бірақ ол 22 наурызда Hiyō-мен бірге Трукке қайта бағытталды. Олар жойғыш Аарон Уордты батырды. Өздерінің ұшақтарын қалдырып, кеме шілде айының соңында Жапонияға қайтып келді. Аман қалғандар 20 ақпанда Трукке оралды және әуе тобы таратылды. Жаңа база Борнеодағы мұнай кеніштеріне жақын болды, сондай-ақ жапондықтар келесі американдық шабуылды күткен Палау және Батыс Каролина аралдарына жақын болды. Алайда, орналасқан жерде жасыл ұшқыштарды оқытуға арналған әуе алаңы болмады, ал американдық теңіздік су астығы кемелердің тоқтауына шектеу қойды.
Филиппин теңізіндегі шайқас
Жапон флоты 13 маусымда Филиппиннің орталық бөлігіндегі Гимарес аралына бет алды, онда олар кеме тасымалдаушы операцияларын субмариналардан жақсы қорғалған аймақта жаттығуды жоспарлаған. Вице-адмирал Джисабуро Озава күні бұрын Мариана аралдарына жасалған американдық шабуыл туралы хабар алған болатын. Гимареске жеткен соң, флот май құйып, Филиппин теңізіне шықты, онда 18 маусымда 58-ші жедел топты байқады. Американдықтар Озаваның кемелерін сол күні таба алмады, сондықтан жапондықтар оңтүстікке бұрылды. Озава келесі күні таңертең әуе шабуылын бастауға шешім қабылдағандықтан, американдық тасымалдаушылардан тұрақты қашықтықты сақтауды көздеді. Осы кезде 652-ші Әскери-теңіз авиациялық тобы 81 "Зеро", 27 "Д3А", 9 "Йокосука" D4Y "Джуди" секіруші бомбалаушы және 18 "Накадзима" B6N "Джилл" торпедо бомбалаушы ұшақтарынан тұрды, олар үш кемеге шамамен тең бөлінген. Үш әуе кемесі 09:30 шамасында 26 бомба тасымалдайтын A6M2 Zero, 16 A6M5 Zero және 7 B6N ұшақтарынан тұратын алғашқы әуе шабуылын бастады. Бұл ұшақтардың көпшілігі дұрыс бағытталмады және америкалық кемелерді таба алмады, бірақ ондаған ұшақ іздеуді жалғастырып, американдық жедел топтарының бірін анықтады. Қорғаныс ұшақтары бір B6N, 5 бомба тасымалдайтын "Зеро" және оны эскорттаған "Зеро" ұшағын атып түсірді, ал америкалық кемелерге ешқандай зиян келтірілмеді. Сағат 11:00 шамасында 27 D3A, 9 D4Y, 2 B6N және 26 эскорттық "Зеро" ұшақтарынан екінші әуе шабуылы басталды, сонымен қатар кем дегенде 18 A6M және B6N ұшақтары да қатысты. Олар да қателікті хабар алғандықтан америкалық кемелерді таба алмады. 652-ші авиациялық топ Рота және Гуам әуежайларына жанармай құю үшін ұшып кетті, ал қалған екі тасымалдаушының ұшақтары оларға оралды. Ротаға бет алған екі "Зеро" және 6 D4Y ұшағы Wasp және Bunker Hill тасымалдаушыларын байқады, бірақ америкалық кемелерге ешқандай зиян келтіре алмады, ал 5 D4Y авиацияға қарсы отқа түсті. Радар Гуамға ұшып бара жатқан ұшақтарды анықтады және оларды 41 Grumman F6F Hellcats тосқауылға алды. 49 жапондық ұшақтың тек бір A6M5, 1 D4Y және 7 D3A ғана тірі қалды және жерге қонды. Күн батқанда жапондықтар қайта топтасып, жанармай құю үшін солтүстік-батысқа қарай бет алды, ал американдықтар қашықтықты қысқарту үшін батысқа бұрылды. Олар келесі күні түстен кейін жапондық флоттың шегініп бара жатқанын байқады және вице-адмирал Марк Митчер әуе шабуылына бұйрық берді. Олар екінші тасымалдаушылар дивизиясының кемелерін тауып, Jun'yō кемесіне оның аралына жақын екі бомбамен соққы берді. Кеме көп зақым алмады, бірақ ұшу операцияларын тоқтатуға тура келді. Куреде жөндеу жұмыстарынан кейін Jun'yō 27 қазанға дейін ішкі теңізде ұшақсыз күйінде болды, содан кейін Борнеоға материал тасымалдау міндеті тапсырылды. 3 қарашада Макунг маңында "Пинтадо" су асты кемесі оған шабуыл жасады, бірақ оны эскорттаған жапондық "Акикадзе" эсминеці торпедаларды жойып, барлық экипажымен бірге суға батып кетті. Қайтып келе жатқанда кемеге Барб және Jallao су асты кемелері шабуыл жасады. 25 қарашада Jun'yō Манилаға Макунг арқылы сапарлады, онда жапондық "Харуна" және "Сузуцуки", "Фююцуки" және "Маки" эсминецтерімен кездесуі жоспарланған. Жапондық "Мусаси" жауынгерлік кемесінің 200 аман қалған теңізшісін тиеп алған Jun'yō 1944 жылдың 9 желтоқсанында таңертең Sea Devil, Plaice және Redfish су асты кемелерінің шабуылына ұшырады. Ол үш торпедадан зақым алып, бірнеше бөлімшелерін су басты және 19 теңізші қаза тапты. Бұл кемені 10°–12° градусқа оң жаққа бұрды, бірақ ол бір қозғалтқышта жүре алды. Келесі күні Сасебоға жетіп, 18 желтоқсанда жөндеу жұмыстарын бастады.